De 7 Hoofdzonden volgens Panamarenko: 'Als seks niet pervers is, dan doe je het verkeerd'

Kunstenaar Panamarenko is zaterdagavond overleden. Hij werd 79 jaar. De beeldhouwer geldt als een van de belangrijkste Belgische artiesten van de twintigste eeuw. In 2005 sprak hij met Humo over de 7 hoofdzonden. Herlees hier het interview.

(Verschenen in Humo 3394 op 20 september 2005)

'Ze zijn weg, zie ,' zegt Panamarenko, en hij kijkt met een zeldzaam intense blik zijn ganzen na, die de schemering van deze laatste zomerdag tegemoet wieken. Alsof hij op zijn vijfenzestigste alsnog hun geheim hoopt te doorgronden. Afgunst meen ik er ook in te bespeuren: omdat zijn pluimvee moeiteloos de zwaartekracht overwint, terwijl zijn eigen mekaniekskes vleugellam in sombere tentoonstellingsruimten hun maiden flight afwachten.

De kunstenaar is vijfenzestig - ‘al bijna zésenzestig,’ gromt hij - en dan ontsnap je niet aan retrospectieves: het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Brussel biedt naar eigen zeggen de eerste volledige overzichtstentoonstelling sinds Henri van Herreweghe, zoals Panamerenko toen nog heette, veertig jaar geleden een cowboyhoed opzette, twee plastieken revolvers holsterde en zichzelf happeninggewijs multimiljonair liet noemen. 'Flying Saucers and Devil Rowlers Motorcycle Club' heet de retrospectieve, want een Panamarenko kijkt niet terug, alleen vooruit. En soms omhoog.

PANAMARENKO «Ik heb die tentoonstelling zo genoemd omdat ik een club wil stichten, hier in Michelbeke. De Flying Saucers and Devil Rowlers Motorcycle Club! Motorcycles heb ik genoeg: de broer van Evelyn (zijn vrouw, red.) is motorracer, die rijdt driehonderd per uur en zo. Met Ducati’s. Lawaai! En gevaarlijk, amai! Maar dan moet ik wel nog een vliegende schotel hebben die werkt.»

Fasten your seatbelts: de Zeven Hoofdzonden volgens Panamarenko.

HUMO Heb je van thuis uit een sterk zondebesef meegekregen?

PANAMARENKO «Nee, ik kom van de stad. Aan vaderskant waren het allemaal communisten - ééntje was de leider van de communisten van België, die is in de oorlog ontploft: een V1 die ingeslagen was op de Frankrijklei. Ik heb geen nonnekesschool gedaan, maar ik denk dat je zondebesef niet moet meekrijgen: iedereen heeft dat van zichzelf. Een erfenis van de katholieken, die via de genen wordt meegegeven. Je ontsnapt er nooit helemaal aan.

»De hoofdzonden die je daar noemt, die hebben we allemaal. Schuldig. Niks aan te doen. De beste manier om ermee om te gaan, is onverschilligheid. Denken: alles is futiel, ik amuseer me maar wat.»


Hebzucht

HUMO Je hebt ooit als levensdoel opgegeven: 'multimiljonair worden', wat inmiddels aardig gelukt moet zijn. Je bent dus wel degelijk met aards bezit bezig?

PANAMARENKO «Je moet zien in welke omstandigheden ik dat gezegd heb: onze bedoeling was toen het geld af te schaffen. Ik stond onverschillig tegenover geld. Da’s heel lastig, want daar moet je een halvegare voor zijn, of heel rijk, en dat was ik niet. Maar het wérkte: het maakte mij onafhankelijk, en het fascineerde andere mensen.

»Weet je wat het altijd was, met mij, en met die andere kunstenaarkes uit mijn omgeving? Ons atelier was nooit groot genoeg. De bekende kunstenaars hadden veel geld, en daarom konden ze belangrijke kunstwerken maken. En omdat wij niet veel centen hadden, stelden wij ons werk uit tot we een atelier gevonden hadden dat groot en licht en ruim genoeg was. Sommigen stelden 't zelfs voor altijd uit, die zijn niet in de kunst gebleven.

»Maar toen ik dus gezegd had dat ik multimiljonair was, ging ik mij anders gedragen: opeens kon ik wél kunst beginnen te maken, zelfs aan een keukentafel.'t Was zelfbescherming, camouflage

HUMO Vind je ’t moreel verwerpelijk dat er zoveel geld omgaat in kunst?

PANAMARENKO «Zo is het gewoon: zonder geld is er niémand geïnteresseerd. Het moet duur zijn, want anders kunnen de rijken er zich niet mee onderscheiden van de andere mensen. Zolang dat binnen redelijke grenzen blijft, is het leefbaar, maar als er over kunst alleen nog gesproken wordt in termen van geld, is het ultra-vulgair.

»Maar als zo’n kwakkel een werk van je in de verkoop gooit, mag je blij zijn als het een goeie prijs haalt: anders lijkt het alsof die slechte kunstenaars, die stinkballen, méér waard zijn dan jij. En die zijn er nog maar pas.»

HUMO Ben je gierig?

PANAMARENKO «Nee. Ik heb het nooit kunnen zijn - ik heb nooit zoveel geld kunnen opmaken dat ik dacht: hola, nu moet ik oppassen of ik heb niks meer. Mijn ouders waren wel gierig. Ik dacht indertijd: zelfs al waren jullie miljardairs, dan nog zouden jullie leven als arme luizen. Dat zit er ingebakken. Als katholicisme. Maar ik heb dat nooit gehad: geld is futiel, onbelangrijk. »

HUMO Je geeft de indruk dat je even makkelijk op één euro als op duizend euro per dag kan leven.

PANAMARENKO «Dat is zo. Ik heb in Antwerpen in zo’n hoekhuisje gewoond. Niet te veel mensen zouden daar willen wonen, je zou het niet gemakkelijk kunnen wéggeven, mocht je ‘t willen. Maar ik was daar perfect content.»

HUMO Geef je geld aan bedelaars en goede doelen?

PANAMARENKO «Soms wel. Dan zeg ik: hier zie, man (doet alsof hij biljetten telt). Honderd ballen! En de volgende keer zeg ik: ‘Schooiers!’ Ik heb wel ’s geld opgestuurd naar diemannen zonder grenzen, maar opeens had ik daar ook weer genoeg van.»

HUMO Wat is je meest waardevolle bezit?

PANAMARENKO «Evelyn. Goeie fotosouvenirs.»

HUMO En zijn er materiële dingen die je niet kan missen?

PANAMARENKO (denkt na) « Rust. En kiekskes en zwanen. En een groot veld, zoals hier: honderd hectare die niet van mij zijn.

»Ik ben daar vanaf, van al die materiële dingen. Ik had de rapste auto’s van heel België. Een De Tomaso GT5! Driehonderd per uur! Niet zo duur, hoor, een miljoen achthonderd. Drie jaar later was hij tien miljoen waard, maar dat heb ik er nooit voor gekregen. Ik wist dat niet. Beuys (Joseph Beuys, Duits kunstenaar en vriend van Panamarenko, red.) had ooit een Cadillac uit '54 - een topstuk! - maar hij wist dat niet. Hij heeft die verwisseld voor een nieuwe Bentley. Hij dacht dat die verkoper hem een plezier had gedaan, maar hij was in de zak gezet, die Cadillac was een museumstuk! Die was honderd miljoen waard!

»Ik heb ook ooit een Cadillac gekocht: vijfentwintigduizend frank. Dat was zoiets dat ik moést hebben toen ik achttien jaar was. Dan reed ik daarmee naar de Academie. Iets happening-achtigs, hé. Alleen snotneuzen doen dat.

»Ik heb ook de eerste Apple-computers gekocht, met een tekenbord erbij. In vijfenzeventig of zo. Ik dacht: ik ga tekenfilmpjes maken van motoren, zodat je ze ziet bewegen. Maar dat lukte dus niet: het duurde een minuut eer het volgende beeldje er was! Ik terug naar die winkel: 'Ik zou willen dat dat bewóóg.' 'Ja, dat kan, maar daar moet je een programma voor laten schrijven.' 'Wie kan dat?' 'Wij!' zeiden ze. Maar ik wist dat dat niet kon: in die tijd hadden ze een jaar werk om een simpel pingpongspelletje ineen te draaien in machinetaal, met een wit bolleke en een wit streepke. Enfin, de papegaais hebben die Apple kapot gemaakt.

»Ik vind dingen alleen belangrijk als ik ze zelf gevonden heb. Ik ben dit jaar met Evelyn naar Mexico gegaan. Daar verkopen ze allerhande souvenirs, braceletten en spul. Maar op het strand heb ik een lege degenkrab gevonden, zo’n voorhistorisch beest, in perfecte staat. En twee fossiele kreukels.

»Allez, ik zeg nu wel dat ik niks nodig heb, maar weet je dat wij naar het middelpunt van de Noordpool zijn gevaren? (giechelt) Ik heb niks nodig, maar ik ga efkes naar de Noordpool. 't Is al een tijd geleden, dat wel.»

HUMO Heb je ooit iets gestolen?

PANAMARENKO «Ja. Toen ik zestien was. In de Grand Bazar. In de kelder verkochten ze gereedschap en elektrische spullen. Daar heb ik ooit een interrupteurke meegenomen - klik aan, klik uit, zo’n klein plastieken dingske. Kostte vijf frank, nu misschien twintig. Er waren toen nog geen kassa’s, en die verkoper was met andere mensen bezig, dus ik dacht: da’s van mij. Maar hij had het gezien, natuurlijk.

»Als het duurder was geweest, had ik het misschien verkeerd gevonden. Maar ik heb het toch nooit meer gedaan.»


Traagheid

PANAMARENKO «Er was zo’n filmke, ‘k weet niet of je ’t gezien hebt, ‘The Big Lebowski’. Dat was de kampioen van Los Angeles in het niksen, en hij maakte kans om wereldkampioen te worden. Wel, ik ben een medekandidaat. Soms zit ik hier, zoals nu, ik drink iets, en op de duur krijg ik een raar gevoel, voel ik mij precies niet goed. Dan ga ik wat slapen.

»Je zou zeggen, als je al mijn werk in dat museum ziet: krijg dat maar eens bijeengeknutseld. Maar dat is de oogst van meer dan veertig jaar! Ik doe eigenlijk bijna niks - niet altijd, hé. Vanmorgen ben ik nog een zwaan gaan halen. Mensen toch! Ik geef je honderd euro als je zo’n zwaan kan pakken zonder je arm te breken.

»Tijdens dat niksen zit ik te kauwen op wat ik wil maken, en of het wel goed genoeg is. Ik heb dat niksen nodig om uiteindelijk een beetje enthousiast over iéts te geraken. Dan kan ik opeens heel begeesterd zijn en iets gaan ineenprutsen, en meestal is het nog niet af of ik zeg: wat ben ik nú weer voor brol aan het maken! Met het ouder worden, werk ik steeds vaker dingen niet af. Omdat ik goed weet dat het niet marcheert, anders zou ik wel verder doen. Maar als je beseft: wéér een vliegende schotel die niet werkt... (zucht) En da’s dan al de dérde.»

HUMO Je hebt ooit gezegd: 'Altijd heb ik moeten opboksen tegen de werkmansfilosofie, de schrik die ze kinderen inblazen dat je later ‘iets moet worden’.'

PANAMARENKO« Jaja, dat was heel erg bij mij thuis, en in de hele dokwerkerscité. ’t Was heel belangrijk dat je in de papklas ook al vooraan zat. En als je achteraf ziet wat dat betekent...»

HUMO Maar je bent iets geworden: kunstenaar.

PANAMARENKO« Ja. Maar toen ik aan de Academie beestjes maakte en later vliegtuigen, duikboten en vliegende schotels, en toen ik ruimtetheorieën opstelde, was dat allemaal puur voor mijn eigen amusement! En - als truc! - lanceerde ik dat gewoon in de kunstwereld. Voilà! Ik vond dat terecht. Ik vond dat daar veel meer schoonheid in zat dan in al die schilderijtjes.»

HUMO Je bent 65, pensioengerechtigd. Denk je soms aan stoppen?

PANAMARENKO« Maar ik ben allang gestopt! Alleen wéét niemand het (lacht). Magritte is allang dood, maar als jij vandaag een Magritte wil kopen, kan ik je er nog altijd één bezorgen. Ze blijven daar maar mee rondsjacheren!»

HUMO Maar je maakt toch nog dingen?

PANAMARENKO« Ik moet me toch wat amuseren? Ik ga nu een licht, opblaasbaar helikopterke maken, met een motor van acht PK voor op de rug. Anderhalve kilo. En ik ga een vliegende schotel bouwen. Eén die echt werkt. Als hij niet werkt, breek ik hem af. 't Is wat wikken en wegen. Een vliegende schotel moet in de eerste plaats stil zijn: het kan niet dat hij in het voorbijvliegen het geluid maakt van een brommer of zo, rrRRRRrrrerrrr! ‘t Is een hele boterham, om dat stil te maken.(wijst naar de lucht, waar net een vliegtuig passeert) Hoor je ‘t? En die vliegt op tien kilometer. Als die naast jou staat, ben je doof.»

HUMO Traagheid is ook: onvoldoende naar het goede streven. Ben je een wereldverbeteraar?

PANAMARENKO« Jaja. Maar dan als het mij het beste uitkomt.»

HUMO Erger je je aan intellectueel trage medemensen?

PANAMARENKO «Ik twijfel toch een beetje aan wat mensen ‘intelligentie’ noemen. Onlangs was ik bij een museumdirecteur aan het pleiten om mijn Scotch Gambit in zijn hal te zetten. Fantastisch grote hal! Maar dat kon niet: er moesten nocturnes gehouden worden met vijfhonderd man, en de Gambit zou er niet in passen. Maar wie heeft dat ding gemaakt? Ik toch! Dat past wél in die zaal. Ja, als ik zoiets hoor, dan doe ik al geen moeite meer. Mensen zeggen: amai, jij geeft dat rap op. Da’s zeker dat ik dat opgeef. Zo’n clown die nooit iets heeft voortgebracht...

»Ik mocht ‘m dan op straat zetten van de burgemeester van Brussel, waar ik maar wilde! Op de Grote Markt, of aan dat plein aan het Justitiepaleis in Brussel waar de trams draaien. Ik ben eens gaan kijken, en ik dacht: hier is ’t wel goed. Maar ’s avonds voelde dat zo slecht. Dat staat daar gewoon op straat, als een goedkoop aanplakbord. Dat is daar niet voor gemáákt, dat moet in de Schélde liggen. Of in een grote zaal. Ik heb het maar afgebeld.»

HUMO Ons interview had je ook al eens afgebeld: je voelde je slecht, omdat je naar het nieuws op BBC World had gekeken, zei je.

PANAMARENKO «Ja. Ik voel mij dan zo machteloos, want al die problemen zijn onoplosbaar. Ik word daar ambetant van, dat het allemaal zo moeilijk is. Als al die domme uitvindingen - televisie, radio, vliegtuigen - er niet waren, dan wisten we niks van al die moeilijkheden, en dan waren we hier tenminste content.»


Gulzigheid

PANAMARENKO« Als ik mensen zie die al strontrijk zijn en er alles aan doen om nog rijker te worden, dan denk ik: wat is dat voor een maffe bezigheid? Ik heb graag rust en dat betekent: maat houden.

»Gulzig eten doe ik niet. Ik kan wel soms gulzig drinken. Ik kan niet stoppen, ik ga door tot ik er ziek van word. Maar ik begin nooit zélf: ’t is wat ze noemen sociaal drinken, op restaurant, of op party’s. Of samen met Evelyn.»

HUMO Wat drink je graag?

PANAMARENKO« Altijd straffe brol. Jenever. Poire . Van die, eh, shakes - cocktails! Caipirinha’s. Mojito’s. Manhattans. Margarita’s. Je denkt dat het limonade is, maar als je ‘t natelt: dat is allemaal veertig graden. Martini bijvoorbeeld: driekwart gin, één kwart cointreau en een olijf. Weet je wat je daar hebt? Da’s een bom!»

HUMO Ben je een vrolijke dronkaard? Of zo één die de blues krijgt?

PANAMARENKO« Vrolijk, ja. En maar goed ook. Ik begin ook wat het viezerikske uit te hangen als ik te veel op heb, de geile bok. Och, zat zijn valt goed mee, maar ’t is zo’n aanslag op je lever en je maag.»

HUMO Hou je van eten?



PANAMARENKO « Ja. Sushi. Kaviaar. Ik kén kaviaar. Er zijn er niet veel die dat durven te zeggen.»

HUMO Heb je ooit drugs gebruikt?

PANAMARENKO «In ’68. Mescaline. Je kon dertig jaar in de bak vliegen als je marihuana op zak had, maar je kon in Zwitserland naar de apotheker stappen en zoveel mescaline vragen als je wou. Heel tof. Ik heb het drie keer genomen, en daarna nooit meer.

»Ik heb ook eens met een gasballon gevlogen, in Holland. Mijn kameraden hadden die Hollanders wijsgemaakt dat ik luchtballonkapitein was, en die geloofden dat. Toen ze vroegen hoeveel ballast ze moesten afgooien, zei ik: 'Een hele zak, zeker?' En die eigenaar: ‘Een héle zak?’ Ik zeg: ‘Yep!’ En woefff! Wij schóten omhoog! Tot vierduizend meter. We zijn tien uur later geland in Duitsland, vlak voor het IJzeren Gordijn (lacht)

HUMO Je bent ook een grote Colakenner: je kan aan het blikje proeven uit welke bottelarij de cola komt.

PANAMARENKO «Ja. Als je met de auto naar Zwitserland rijdt, en je koopt een cola in Luxemburg: dat is bijna niet te drinken, die vodden! In Zwitserland wordt hij weer goed. 't Ligt aan het water. Nu volg ik het zo niet meer - we vliegen tegenwoordig met de helikopter naar Zwitserland, ik kan niet meer stoppen in Luxemburg.»

HUMO Was je verslaafd aan suiker, als je zoveel Cola dronk?

PANAMARENKO «Dat moet wel, ja. Volgens mij is suiker gezond, maar dat mag je niet zeggen, want dan denken ze dat je aandelen hebt in Coca Cola.»

HUMO En heb je er?

PANAMARENKO «Ik denk het niet (lacht)


Onkuisheid

HUMO Wat vind je onkuis?

PANAMARENKO «Alles wat met seks te maken heeft. Daarom vind ik seks zo goéd. Ik wil er eigenlijk niks over vertellen, want ik ben er echt beschaamd over. Verschrikkelijk is ‘t. Terwijl er feitelijk helemaal geen reden voor is.»

HUMO Je hebt zo'n vijftig jaar zonder vrouw geleefd. Heb je nooit een tekort gehad aan seks?

PANAMARENKO «Ah nee! Ik zat alle dagen in de seksshop! Ik was omringd door seks! Ik was waarschijnlijk een hele belangrijke afnemer van seksfilms en plastieken en caoutchouc spullen. Die plastieken dingen smeet ik meestal weg, want als je daar iets mee wil doen, moet je véél fantasie hebben (schatert). En toch is dat stimulerend. Als je in zo’n kot staat, denk je: in een seksboetiek komen toch alleen maar achterlijke varkens? En dan denk je: ja, en ik ben er ook één! (genietend) Die omgeving is goed.

»Die seksboetiek was vlak naast een restaurant waar ik altijd ging eten, in de Statiestraat. Na een glas champagne en twee grappa’s van de baas, had ik moed genoeg om daar binnen te stappen. Betalen en roef, recht de seksshop in! Dat had je moeten filmen! Ik was daar een habitué! Dan ging ik in de rij aan de kassa staan met zo’n enorme rubberen sjoekel! Van een neger! In zo’n doos van doorschijnend plexiglas! Tussen de pipoklantjes die voor de eerste keer eens kwamen kijken wat dat nu eigenlijk was. En dan viel die vent achter de toog om van ’t lachen (schatert)

HUMO Heb je ooit betaald voor seks?

PANAMARENKO « Nee. Of ja: één keer, aan de Academie. Bij zo’n ouwe hoer. Maar dat madammeke was zo bang dat ze betrapt zou worden met een minderjarige knul, dat ze me heeft buitengebonjourd na een beetje geruis. Ik denk nochtans dat ik al achttien was, maar ik zag eruit als iemand van twaalf.»

HUMO Word je snel verliefd op vrouwen?

PANAMARENKO «Nee. Ik zie mijn vrouw graag, maar ik ben niet verliefd op haar - wat is dat nu!»

HUMO Vindt ze dat niet spijtig?

PANAMARENKO «Misschien vindt ze dat spijtig, maar we doen ons best om elkaar altijd maar grager te zien. Verliefdheid kan zo ineens verdwijnen, hé.

»Ik ben wel ’s verliefd geweest, toen ik een snotaap was. Een heel ambetant gevoel. Dat komt en dat gaat, zonder dat je weet waarom. De zuster van Hugo Herman, een kunstenaar van de Academie, was een blonde, met goeie proporties en zo. Als ik bij haar zat, dacht ik: wat zit ik hier nu eigenlijk te doen? En als ze weg was, dacht ik: waar is ze nu? Gewoon onnozel. Verliefdheid is onredelijk. Een vluchtig gevoel. Zoals naft

HUMO Zou je ertegen kunnen als Evelyn je bedriegt?

PANAMARENKO «Daar is ze niet het type voor. Maar als het zou gebeuren, zou ik dezelfde dag al weg zijn. Dan zou er direct een camion staan om mijn brol op te laden. Jajaja.»

HUMO En ben je zelf in staat om haar te bedriegen?

PANAMARENKO «Nee, nooit. Waarom zou dat nu nodig zijn? Die is ik-weet-niet-hoe schoon!»

HUMO Je moeder verdacht je vader ervan dat hij haar bedroog.

PANAMARENKO « Ja, maar dat was niet zo, denk ik.

»Mijn moeder was een ijskoud madammeke. ’t Is een wonder dat ik geboren ben, dat heb ik alleen aan de oorlog te danken. De phony war, noemden ze dat: Engeland en Frankrijk hadden de oorlog verklaard aan Duitsland, maar er is maanden niks gebeurd, niemand begon te vechten. En hop, alleman was kinderen aan het maken, ook mijn moeder. Om minder bang te zijn.»

HUMO Vind je seks vies?

PANAMARENKO « Ik zou niet zonder seks kunnen leven, da’s zeker. Maar ik vind het wel vies, ja. De goeie dingen in ’t leven zijn vies, zeggen ze in ‘Paint Your Wagon’. The good things in life are dirty. Klopt absoluut.

»Seks zit in het hoofd. Vandaar: iedereen die met seks bezig is, is pervers, want anders gaat het niet. Dáárom zijn we er zo beschaamd over. Seks is heel rijk, en heel diep. ’t Gaat in elk geval veel verder dan wat rommelen met je vrouw. Als ’t niet pervers is, ben je ’t verkeerd aan het doen.»

HUMO Ik zal erop letten. Zijn er dingen die je niet vindt kunnen?

PANAMARENKO « Er zijn dingen die bij mij niet bestáán. Als ik kinderen zie, zie ik kinderen: het komt niet bij me op dat die seksueel iets zouden kunnen voorstellen. En met die ezel daar heb ik nog nooit iets gedaan, al bestaat dat óók - er waren zelfs Romeinse keizers die het met ganzen deden.»

HUMO En homoseksualiteit? Heb je ooit een seksuele relatie gehad met een man?

PANAMARENKO « Niks. Toen ik twaalf jaar was, met Jozefke van over de deur, toen de gasleiding gesprongen was, ja. Maar in gedachten? ’t Zal wel! Je moet dat alletwee in je hebben, of je kan niet spelen. Dat wil niet zeggen dat je daarom meteen in zo’n homospel moet gaan zitten.»

HUMO Een darkroom, bedoel je?

PANAMARENKO «Ja. Dat is zo vervelend. Maar, die heteroseksuele poeperij, dat is toch ook saai, zoals die snotapen dat doen in dancings? Flauwekul uitkramen uren aan een stuk, jongens toch.»


Jaloezie

HUMO Ben je een jaloers type? Je zegt dat je meteen weg zou gaan als Evelyn je zou bedriegen.

PANAMARENKO «Ja, je moet je seksfantasietjes niet zomaar op een ander gaan proberen, hé. Ik ben heel hard tegen misbruik van vertrouwen. Da’s erger dan stelen.

HUMO Je kan ook jaloers zijn op andere kunstenaars.

PANAMARENKO «Ik ben nooit afgunstig geweest op Beuys of Marcel Broodthaers, omdat ze al die aandacht waard waren. Maar als ik vind dat kunstenaars niks voorstellen, dan kan ik heel jaloers worden als ze overal besproken worden, en prijzen krijgen. Dan denk ik: goh, màn! Als ik m’n handen rond z’n strot krijg, knijp ik ze dicht (lacht)

HUMO Hebben die kunstenaars ook namen?

PANAMARENKO «Och, ik weet niet meer wie. Of ik wil geen reclame voor ze maken, dat kan ook.»

HUMO Er zijn ongetwijfeld mensen die jaloers zijn op jou: je hebt een knappe jonge vrouw, een fantastisch atelier, je bent wereldberoemd.

PANAMARENKO «Dat heb ik al dikwijls meegemaakt. Die jaloezie zit verstopt, tot op een dag de zweer barst. Met alle vrienden die ik gehad heb. Allemaal. Ze werden vervelend en ambetant, onredelijk en dwaas. Ik heb ze allemaal moeten buitengooien. Ik héb nog altijd vrienden. Niet veel, maar ik heb er nog. En van die ambetante vrienden die altijd iets gedaan willen krijgen, heb ik er zoveel ik wil.»

HUMO Heb je helden?

PANAMARENKO «Mijn helden zijn dood: Broodthaers en Beuys. Er zijn ook kunstenaars die ik persoonlijk niet kende, die ik goed vond: Bruce Neumann. En ik heb altijd opgekeken naar mensen die goed kunnen rekenen. ProfessorHirsch van de VUB, professor in fluid dynamics: dié kan goed rekenen. En hij vindt dat ik óók goed kan rekenen. Dat maakt het nog beter (lacht).

»Die gast van de evolutieleer (Charles Darwin, red.) bewonder ik. En die Engelsman die experimenteerde met elektriciteit: Faraday. En James Clerk Maxwell: die zette in één week tijd alle elektromagnetische formules op papier. In één week - je vraagt je af wat hij met al die andere weken heeft aangevangen. Einstein had drie jaar nodig om die formules te begrijpen, vijftig jaar later. Niels Bohr vond ik ook ne straffe. Die is met kwantums afgekomen en zo. Ik ken niks van kwantums. Niémand begrijpt dat! Hahaa! Maar je kan het wel narekenen: ’t komt allemaal uit. Bohr was een speciale, hé: als die sprak, daar verstond je niks van, die zat zowat te lispelen! Ppzzjprrr (schatert)!

»Picasso vond ik ook niet slecht, maar dat was wel een ambetanterik, met zijn machogedoe en zo. Een stoefer. Maar hij had wel iets om mee te stoefen. Hij was kwaad toen ze Einstein verkozen tot de beroemdste man van de twintigste eeuw, en ik dacht, awel, ge hebt gelijk, joeng


Hoogmoed

HUMO Heb jij een hoge dunk van jezelf?

PANAMARENKO «Ja. Als ik iets maak dat ik graag zie, dan wil ik dat ook aan andere mensen laten zien. Ego. Je ontsnapt er niet aan.

»Ten opzichte van de rest van de wereld voel ik me nogal goed. Ik ben in elk geval niet zo zot als zo’n moslim met schuim op z’n smoel. En ik ga ook niet als een halvegare op m’n knieën door een synagoge kruipen. Dus daar voel ik mij al boven verheven. Ik kan dat niet verdragen: hoe je zo kan afzàkken. Eigenaardige soort, die pausen en pastoors en ayatollahs en rabbi’s. Je zou denken: dat moeten nogal eens achterlijke kwakkels zijn. Maar neenee: spreek daar maar eens mee, die zijn ik-weet-niet-hoe intelligent. En tegelijkertijd: zot. Hoe kán dat?»

HUMO Denk je niet dat er mensen zijn die jou ook een beetje getikt vinden?

PANAMARENKO «Oh, ja. Hopen. Maar die hebben waarschijnlijk allemaal ongelijk. Hier in de buurt loopt zo’n dokter rond - niet de mijne, hé - die beweert dat al die moderne kunst rommel is. Rubens, dié kon schilderen, zegt hij. In Antwerpen loopt ook zo’n kwakkel rond. Die troubadour. Wannes. Niet moeilijk dat ik me beter voel dan zij.»

HUMO Twijfel je ooit aan jezelf?

PANAMARENKO «Jajaja. Maar ik kom er gewoonlijk nogal rap uit.»

HUMO Stijgt de roem je ooit naar het hoofd?

PANAMARENKO «Ik stoef neig, ja. Op café of op restaurant, met wat drank. Ik heb het ooit gehad met een schoolvriend: ik had al vrij jong succes - relatiéf succes. En achteraf hoorde ik dat hij achter mijn rug tegen mensen zei: die is altijd maar over zichzelf bezig. Ik heb hem gezegd: omdat er over u niks te zeggen valt (giechelt)! Stoefen is goed. Als ’t waar is.»

HUMO Zijn opscheppers meestal niet heel onzeker?

PANAMARENKO (vals) «Absoluut. ’t Is zelfs nog sterker: stoefen doe je omdat je een heel nederig persoon bent (giert het uit)

HUMO Ben je ijdel?

PANAMARENKO «Enorm. Heel erg, want er is zo weinig aan te doen. En op foto zie ik er altijd zo aardig uit - zo slécht. Vooral die van de Humo! Die redactiepatés van de Humo hebben vorige keer echt een lelijke, belachelijke foto van Evelyn in ’t midden van ’t blad gezet.

»Bij mij mogen ze dat: er is toch niks meer aan te doen. Of ik zou naar een plastisch chirurg moeten gaan. Ik heb er ooit een boek over gekocht! Een heel dik boek met chirurgische technieken, om te zien of ik dat zelf kon. Gek genoeg had ik bijna alles in huis, tussen mijn rommel.»

HUMO Was je geflatteerd met dat liedje van Noordkaap? ‘Panamarenko, ik zie je staan/ Panamarenko, achteraan/ Panamarenko, ik vlieg met je mee/ Panamarenko, geef nooit op’?

PANAMARENKO «Nee, want ik heb het nooit gehoord: ze hebben het mij opgestuurd, maar ik had geen apparaat om het af te spelen. Nu ken ik het, want Evelyn zet muziek op van ’s morgens tot ’s avonds. Continu! In surround, hé. Daar word ik een beetje onnozel van.

»Ik ben ‘m wel eens tegengekomen, de gast (Stijn Meuris, red.) die dat geschreven heeft. Hij zei: ik heb het eigenlijk alleen maar gedaan omdat de naam 'Panamarenko' zo goed klonk.»


Gramschap

HUMO Je bent heel sterk, naar het schijnt. Zou je iemand kunnen vermoorden?

PANAMARENKO «Ik zou het toch moeilijk vinden. Uit angst misschien. Ik heb al dikwijls gedacht: je hebt een geweer thuis, en er is een inbreker. Wat ga je doen? Hem neerknallen, omdat hij een cola komt pikken? Dat vind ik toch nogal straf.»

HUMO Heb je ooit iemand gehaat?

PANAMARENKO «Ik heb een hekel aan een hele hoop museumdirecteurs. Iemand echt persoonlijk haten doe ik niet. Maar er zijn er wel een paar die goed op weg zijn (giechelt). Die directeur van het Tate Museum, Nick Serota: dat is een ambetanterik, en hij heeft er niet beter op gevonden dan de tweede ambetantste directeur ter wereld tot zijn adjunct te benoemen. Debbaut uit Eindhoven (Jan Debbaut, directeur Collecties in de Tate, red.). Snullen!»

HUMO Right! Wat is de beste manier om je kwaad te krijgen?

PANAMARENKO (lange stilte) «Mij angst aanjagen. Ballen door de ramen sjotten en bakstenen gooien. Daar kan ik razend van worden.

»En ook: overvallen worden. Voor ik naar Michelbeke verhuisde, ben ik eens overvallen, door zo’n lange slungel die voor de deur stond, verkleed als koerier. Hij was al drie keer langsgekomen: om zeven uur ’s morgens, de volgende dag om acht uur, en de dag erna om negen uur. En toen heb ik opengedaan, met mijn stomme kop. Ik zie die doos, waar in het groot ‘Panamarenko’ op staat, en op dat moment klopte hij op mijn hoofd met een koeienprottel, zo'n ding om stroomstoten mee te geven. Maar het werkte niet - ah nee: hij had het kapotgeklopt op mijn kop! Ik duw hem buiten, hij valt midden op straat van de stoep, en ik sla de deur dicht. Afgelopen. Op dat moment was ik heel kwaad, maar heel efkes maar. Als reactie. Ik voelde zelfs niks van die klap, en dan ben je héél kwaad, denk ik.»

HUMO Ik kan me je niet roepend en tierend voorstellen: je straalt een soort passiviteit uit.

PANAMARENKO «Ik kan me wel nijdig maken op vrienden die zat zijn en quatsch vertellen. Als ze zeggen: 'Gij zijt nen bedrieger.' Dan zeg ik: 'Oh ja? Gij kunt nie zuipen, gij.' (schatert) Vechten doe ik niet. Nooit gedaan.

»En als mijn uitvindingen niet werken, dan word ik ook lastig. Dan smijt ik ze in de kelder, van de trap. In stukken vaneen. Pas op, ik héb dat ooit gedaan. Maar twee jaar later heb ik het toch verkocht: het zag er wel goed uit.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234