Dirk Thys: 'De bevolking gaat vaak heel licht over gevangenisstraffen. Iemand van zijn vrijheid beroven is afschuwelijk.' Beeld Geert Van de Velde
Dirk Thys: 'De bevolking gaat vaak heel licht over gevangenisstraffen. Iemand van zijn vrijheid beroven is afschuwelijk.'Beeld Geert Van de Velde

na 71 processenassisenvoorzitter Dirk Thys

‘De bevolking gaat heel licht over straffen. Iemand van zijn vrijheid beroven is afschuwelijk’

Sinds vorige maand is Dirk Thys (54) de rechter met het hoogste aantal assisenprocessen op zijn teller in Vlaanderen. In maar liefst 71 zaken velde hij een arrest, waaronder het proces tegen seriemoordenaar Renaud Hardy en dat rond de roofmoord op gevangenisverpleegster Christine Lenaerts. Zo publiek Thys’ zaken zijn, zo discreet is hijzelf. Deelnameverzoeken aan rechtbankprogramma’s wimpelt hij steevast af, en ook interviews weigert hij. Tot nu. Aan Humo vertelt hij voor het eerst over zijn vijftien jaar als assisenvoorzitter. ‘Ik heb in mijn carrière dingen gezien die ik niemand toewens om te zien.’

Ayfer Erkul

Mensen vragen hem vaak welke zaak hij het schokkendst vond. Dan vertelt Dirk Thys hun over baby Fien. Over hoe dat meisje van drie maanden in 2012 door haar moeder en haar grootmoeder in een emmer water werd verdronken en daarna in een vuilniszak werd gestopt. Hoe mama en oma, toen er plots geluid uit de vuilniszak klonk, het kindje eruit haalden en opnieuw in de emmer onderdompelden. ‘Daarna stopten ze de baby terug, waarna ze de stevig vastgebonden vuilniszak op straat zetten, bij het huisvuil.’

De stem van de assisenvoorzitter stokt als hij spreekt over de gruwel die hij vaak ziet en hoort tijdens zijn processen. Hij zit dan vooraan in de zaal, geflankeerd door twee bijzitters. Wit haar, rode toga, gereserveerde uitdrukking. Inlevend, maar afstandelijk. Maar thuis valt de professionele façade weg en wordt emotie toegelaten. Dan verandert de rechter die moordenaars en verkrachters de pieren uit de neus haalt in een familieman: vader van vijf, grootvader van acht. In zijn woonkamer twinkelen de kerstlichtjes vrolijk, slingeren guirlandes en engelenhaar uitbundig over de meubels en prijkt op de eettafel een kerststuk om u tegen te zeggen. De hond des huizes, in de familie sinds de eerste lockdown, snuffelt vrolijk rond. Tijdens het interview zullen twee van zijn kleindochters even binnenhuppelen.

Dirk Thys «Baby Fien was een verschrikkelijke zaak. Ik ben niet alleen rechter, ik ben ook vader en grootvader. Zulke zaken blijven aan je kleven. De ochtend na de moord op Fien nam de vuilniswagen de vuilniszak mee en deed de moeder aangifte bij de politie van de verdwijning van Fien. Gelukkig was er iemand die onraad rook en voorstelde om het vuilnis van de moeder op te sporen en te onderzoeken.

»Maar baby Fien is niet de enige. Het is eigenlijk onmogelijk om de gruwel van het ene dossier tegenover het andere af te wegen. Van de 71 processen die ik voorzat, kan ik er meteen 25 opnoemen die even erg zijn. Zoals de zaak van de vader die zijn ex in bed met een mes bewerkte en wegrende, nadat hij ook één van hun kinderen had verwond. Twee andere kinderen sliepen die nacht bij hun moeder in bed. In mijn hoofd hoor ik nog vaak het telefoongesprek tussen de kinderen en de hulpdiensten. Op de opname klinken twintig minuten lang huilende en smekende kinderstemmen, terwijl op de achtergrond de moeder kermt en langzaam sterft.»

HUMO De zaken die u opsomt draaien allemaal rond kinderen.

Thys «Ja, dat zijn emotioneel ook de zwaarste zaken. Een vrouw die om onduidelijke redenen ontstopper goot over de dochtertjes van haar ex. Of een baby die verkracht werd en overleed aan de gevolgen van inwendige verwondingen… (stilte) De kunst is dan om je verontwaardiging niet te laten primeren op je professionaliteit, om de beschuldigden niet snel snel te berechten. Ook in deze zaken moet je, hoe moeilijk ook, verder graven. Je moet op objectieve en neutrale wijze nagaan of er voldoende bewijzen zijn om de beschuldigde een daad aan te rekenen en je moet aftoetsen of de beschuldigden toerekeningsvatbaar waren.»

HUMO Uw taak is de waarheid achterhalen. Dat lijkt me niet eenvoudig met beschuldigden die staalhard staan te liegen.

Thys «Een beschuldigde heeft het recht om te liegen, te manipuleren, te zwijgen. Dat weet je als rechter, en dat moet je ook respecteren. In mijn carrière heb ik meer dan vijfduizend mensen ondervraagd. Ik heb wel wat mensenkennis, ik merk het vaak wanneer iemand een flagrant loopje met de waarheid neemt. Bovendien: consequent en coherent liegen is niet makkelijk tijdens een proces. Je wordt als beschuldigde een week lang, soms nog langer, voortdurend ondervraagd en geconfronteerd met bewijsmateriaal. Inconsequenties komen snel aan het licht.»

HUMO In het proces van vorige zomer rond de dood van Sara Laeremans, die werd vermoord door haar vriend en zijn ouders, hield de schoonmoeder haar leugens dagenlang vol.

Thys «Ja, tot op dag vier zei ze dat ze niet betrokken was bij de moordplannen. Ze legde alle schuld bij haar zoon en haar echtgenoot. Die zouden naar Sara Laeremans zijn getrokken om over het bezoekrecht van de kinderen te onderhandelen. Daar zou het zijn misgelopen. Zelf zei ze van niets te hebben geweten. Maar ze had na de moord wel tegen haar dochter verteld over het moordplan. De vrouw bleef dagenlang ontkennen, maar toen haar eigen dochter tegen haar getuigde, heeft ze bekend.»

HUMO Soms lukt het niet, zoals bij uw laatste proces, eind vorig jaar. De beschuldigde Marc Castermans wilde niets zeggen.

Thys «Castermans werd schuldig bevonden voor de moord op een man wiens lijk nooit werd gevonden. Hij wilde op geen enkele vraag antwoorden, hoezeer ik ook bleef aandringen. Pas na zijn veroordeling, in zijn laatste woord tijdens het debat over de strafmaat, heeft hij gezegd: ‘Er is wel iets gebeurd, maar ik kan niet zeggen wat, want dat zou een nog groter risico zijn voor mij dan een gevangenisstraf. Ik weet nog altijd niet wat hij bedoelde, zelf heeft hij het alleszins niet willen verduidelijken.»

HUMO Reageert u weleens boos of kregelig op reacties van beschuldigden?

Thys «Soms word je tijdens zo’n proces wel op de proef gesteld, ja. Gelukkig ben ik van nature erg rustig. Ik ben dan ook nooit uitgebarsten. Dat zou contraproductief en onprofessioneel zijn. Beschuldigden zouden kunnen dichtklappen of net erg verdedigend kunnen worden.»

Dirk Thys: ‘Ook na 71 assisenzaken ben ik niet cynisch of verbitterd. Als je dag in, dag uit wordt ondergedompeld in de extreme misdaden, leer je vooral het gewone te waarderen.' Beeld Geert Van de Velde
Dirk Thys: ‘Ook na 71 assisenzaken ben ik niet cynisch of verbitterd. Als je dag in, dag uit wordt ondergedompeld in de extreme misdaden, leer je vooral het gewone te waarderen.'Beeld Geert Van de Velde

Van honden blijf je af

HUMO U werd na het proces-Castermans, uw 71ste zaak, de magistraat met het hoogste aantal assisenzaken in Vlaanderen.

Thys «Goh, er is geen wedloop aan de gang, hoor, ik krijg geen beker (lacht). Het is wel fijn om het te kunnen zeggen, net zoals advocaten tijdens hun pleidooi met veel bombarie verkondigen dat dit hun zoveelste assisenzaak is. Dat ik het hoogste aantal assisenzaken heb behandeld, betekent niet dat ik harder werk dan anderen. Assisenprocessen zijn bijzonder tijdrovend. Terwijl andere magistraten de ene na de andere zaak afhandelen, zit ik een week lang, soms langer, op hetzelfde proces en kan ik geen andere taken uitvoeren. Dat ik nu recordhouder ben, komt wellicht doordat we in Antwerpen langere tijd hebben gewerkt met een aantal vaste assisenvoorzitters die het gros van de zaken behandelden. In Gent is dat bijvoorbeeld anders: daar zijn er meer magistraten die assisenzaken voorzitten en roteert men sneller.»

HUMO Collega-strafrechters van u zien we in programma’s als ‘De rechtbank’ op Play4 of ‘Strafrechters’ op Canvas, ze dagen op in actuashows of schrijven columns. U wordt ook gevraagd maar houdt de boot af.

Thys «Ik wil niet dat de media mij profileren als een rechter met bepaalde neigingen. Mensen die ik voor mij krijg tijdens een assisenproces moeten een onbevangen beeld van mij hebben. Ik wil niet bekendstaan als die strenge rechter of, omgekeerd, die milde magistraat.»

HUMO Waarom staat u dit interview wél toe?

Thys «Omdat er bij de bevolking een groot wantrouwen heerst tegenover justitie. Velen denken dat we, zodra we onze job krijgen via politieke connecties, op onze lauweren rusten. We worden gezien als magistraten met oogkleppen die in een ivoren toren leven. Dat beeld kunnen we enkel bijstellen door meer te communiceren.»

HUMO Waarom wilde u assisenrechter worden?

Thys «Assisen wordt vaak omschreven als een groot spektakel, een volkstheater. Maar dat is niet wat ik erin zoek. Wat voor mij belangrijk is, is dat het alles samenbrengt: het onderzoek, de slachtoffers of hun nabestaanden, en de daders. De ondervraging van de beschuldigde, de interactie die ontstaat tijdens zo’n proces, de jury die samenkomt: ik vind dat fascinerend. Het is ook de enige rechtbank die burgers betrekt bij de rechtspraak. Ik besef wel dat assisenprocessen een randfenomeen zijn, hoor. Slechts 0,05 procent van alle strafzaken worden door een assisenhof behandeld. Maar dat maakt ook dat assisenzaken nooit banaal zijn. Iedere keer zie ik een apart verhaal van menselijke interacties.»

HUMO Komt u uit een gezin van magistraten?

Thys «Neen, mijn ouders waren onderwijzers. Mijn broer en ik zitten in de magistratuur. Maar ook van mijn kinderen heeft niemand die ambitie gehad.»

HUMO U was eerst enkele jaren substituut en daarna onderzoeksrechter in Mechelen. Kwam u daar al in aanraking met het soort misdaden dat u nu berecht?

Thys «Ja, soms waren dat ook best confronterende momenten. Assisenmagistraten hebben geen patent op huiveringwekkende verhalen. Ik verhoorde ooit een man die me in geuren en kleuren uit de doeken deed hoe hij jarenlang zijn kinderen had misbruikt. Hij vertelde honderduit, de griffier kon hem bijna niet bijhouden. Alle walgelijke, ongevraagde details kwamen naar buiten. Tot ik hem vroeg of hij ook seks had met zijn labrador – zijn buurman had daarvan immers aangifte gedaan. De man werd uitzinnig van woede. Hoe durfden we dat te vragen! Hij zou zijn hond nooit iets aandoen! Van honden bleef je af! Daarna weigerde hij nog ook maar iets te zeggen.»

HUMO Herinnert u zich uw eerste assisenzaak nog?

Thys «Natuurlijk. Dat was in 2006. Ik had klamme handen en was nog een beetje onwennig. Het proces draaide rond twee Polen die een landgenoot hadden aangevallen. Ze stonden terecht voor poging tot moord. Ik herinner me nog dat Jan De Man en Johan Platteau de advocaten waren, en dat Jos Vander Velpen optrad voor de burgerlijke partijen. Die zaak is gëindigd in een vrijspraak voor één van de beschuldigden. Dat gebeurt niet zo vaak, en ik had die ervaring al bij mijn eerste zaak.»

HUMO Uw collega Michel Jordens zei in ‘Strafrechters’ dat na al die jaren de haren op zijn armen nog steeds rechtop gingen staan als hij de strafmaat moest voorlezen aan de veroordeelde. Overkomt dat u ook nog?

Thys «Ja, dat went nooit. Omdat je op dat moment iemands leven ingrijpend verandert. Je kijkt die persoon in de ogen en zegt dat de maatschappij hem niet meer wil, twintig jaar lang, of zelfs levenslang. Ik geniet daar niet van, in tegenstelling tot wat men misschien denkt. Het geeft mij geen voldoening, hoe terecht ik die straf ook vind. Dat is iedere keer een erg ingrijpend moment.»

Bonnie en Clyde

HUMO Denkt u soms: die veroordeelde zou nooit mogen vrijkomen, die is te gevaarlijk?

Thys «Soms wel, natuurlijk. Als er aanwijzingen zijn dat iemands persoonlijkheid levenslang gevaarlijk is, moet je de maatschappij tegen die persoon beschermen. Gelukkig is dat maar een heel klein percentage. Toch vind ik het belangrijk dat ook mensen die levenslang krijgen nog de mogelijkheid hebben om ooit een voorwaardelijke invrijheidstelling aan te vragen. Inzichten in de psychiatrie kunnen bijvoorbeeld wijzigen, en men zou ook voor mensen met een zwaar gestoorde persoonlijkheid een behandeling kunnen vinden die voldoende veilige perspectieven geeft. Mensen opsluiten zonder enig perspectief is bijzonder hard. Je zegt tegen zo’n persoon: we moeten u niet meer, nooit meer. Dan kom je wel heel dicht bij de doodstraf.»

HUMO Nabestaanden en overlevende slachtoffers denken daar wellicht anders over.

Thys «Ik kan me voorstellen dat het voor hen anders is. Voorlopig is dit trouwens een theoretische discussie: levenslang zonder uitzicht op vrijlating is niet mogelijk in België. Veroordeelden kunnen na vijftien jaar een verzoek indienen voor voorwaardelijke vrijlating. Maar we merken wel dat de er een maatschappelijke tendens is, ook vanuit een bepaalde politieke hoek, die streeft naar strengere straffen. Enkele jaren geleden werd daarom een wet gestemd die het assisenhof toelaat om bij een veroordeling tot levenslang de minimumtermijn van vijftien jaar, waarin de veroordeelde niet mag vrijkomen, op te trekken.»

HUMO Hebt u al zo’n beslissing genomen?

Thys (knikt) «Eén keer, in de zaak van de gevangenisverpleegster, drie jaar geleden, waar het koppel Marco Laudet en Ashley Van de Velde terechtstond voor de moord op Christine Lenaerts. De vrouw werkte in de gevangenis van Antwerpen, waar ze bevriend raakte met Van de Velde. Nadat Van de Velde niet was teruggekeerd van een penitentiair verlof, zou ze haar, met de hulp van Laudet, folteren, ontvoeren en vermoorden. De media doopten het koppel tot ‘Bonnie en Clyde’, omdat ze zoveel geweld hadden gebruikt en omdat het tweetal ervandoor ging met Lenaerts’ geld. De feiten waren bijzonder brutaal, en zowel de man als de vrouw waren in het verleden al verschillende keren veroordeeld voor andere zware geweldfeiten. Hun psychiatrische diagnose was ook erg somber. Daarom heeft het hof hen veroordeeld tot levenslang en beslist dat ze pas na twintig jaar voorwaardelijk kunnen vrijkomen.»

HUMO Vindt u zelf dat er strengere straffen moeten komen?

Thys (fel) «Ik vind vooral dat de bevolking vaak heel licht gaat over gevangenisstraffen. Iemand van zijn vrijheid beroven, dat is afschuwelijk. Je hoort mensen soms zeggen dat de veroordeelde máár vijf jaar cel heeft gekregen. Maar bedenk eens wat jij in de afgelopen vijf jaar hebt gedaan en probeer dat eens uit je leven te wissen. Vijf jaar, dat is niet niks hoor. Wat je tegenwoordig ook vaak hoort: ‘Gevangenissen zijn luxeresorts geworden.’ Inderdaad, gevangenen mogen op hun PlayStation spelen, en soms ook werken, en sommigen leven zelfs in een open regime, waardoor ze overdag uit hun cel mogen komen. Maar herinner je je nog hoe ongelukkig iedereen zich voelde tijdens die eerste lockdown, toen we thuis opgesloten zaten en amper naar buiten mochten? We liepen de muren op! Beeld je dan maar eens in dat je dat jaar in, jaar uit moet doen, in een cel van twee bij drie meter, en met nog striktere regels. Neen, gevangenissen zijn een ontzettende inkrimping van de levenskwaliteit. Dat druk ik de jury ook bij elk proces op het hart. Vlak voor we het beraad beginnen over de strafmaat voor de veroordeelde, zeg ik altijd: ‘Voor wie vindt dat gevangenissen luxeresorts zijn, kan ik deze zomer wel een plaatsje reserveren voor een maand. Iemand interesse?’ Geen enkel jurylid heeft zich ooit kandidaat gesteld.»

HUMO Merkt u die neiging naar strengere straffen ook bij de jury?

Thys «Neen, niet echt. Ik merk wel dat juryleden vaak meer worstelen met het bepalen van de strafmaat dan met de schuldvraag. Het is ook niet niks, hè, beslissen of iemand twee dan wel twaalf jaar achter tralies vliegt. Dat kunnen soms lange discussies zijn. Ik zie ook dat juryleden zeker niet automatisch voor de zwaarste straf kiezen. Het is maatwerk, in ieder dossier.»

HUMO In 2011 waarschuwde u al dat de jury zich niet mocht laten leiden door berichten op sociale media. Toen waren sociale media opkomend, nu zit iedereen op Facebook, Twitter of Instagram.

Thys «Ik probeer juryleden toch altijd goed duidelijk te maken dat ze tijdens het proces niet op zoek moeten gaan naar andere informatie dan de info die ze krijgen tijdens de publieke debatten. Dat ze een krant kopen, is geen probleem. Dat ze heel Twitter afspeuren, is al minder. Ze moeten echt voorzichtig zijn met hun profielen op sociale media. Advocaten, maar ook het Openbaar Ministerie, gaan die profielen onder de loep nemen om te zien of er xenofobe uitspraken of vrouwonvriendelijke likes terug te vinden zijn. Dat kunnen argumenten zijn om over te gaan tot wraking van een jurylid. Als juryleden tijdens het proces uitlatingen doen op sociale media over de beschuldigde of over de zaak, kunnen ze ook hun geheimhoudingsplicht schenden. Ook dat houden advocaten van de verdediging in de gaten. Gelukkig heb ik nog nooit een incident gehad waarbij een dergelijk probleem zich stelde.»

HUMO Jury’s liggen al jaren onder vuur. Enkele jaren geleden wilde Koen Geens als justitieminister volksjury’s afschaffen. Dat is toen niet gelukt. Bent u voor of tegen?

Thys «Ik vind dat het systeem met volksjury’s wel werkt. Jury’s zorgen ervoor dat de bevolking kan participeren in de rechtspraak. De kritiek luidt dat juryleden niet in staat zouden zijn om een complex gerechtelijk dossier te vatten. Maar wie uitgeloot wordt, krijgt een stevige omkadering, ik besteed daar altijd veel tijd aan. Juryleden zijn zich ook bewust van de ernst van hun taak en nemen geen lichtvaardige beslissingen.»

HUMO Critici zoals federaal procureur Frédéric Van Leeuw pleiten al langer voor een afschaffing van assisen, ook met het oog op grote processen, zoals dat over de aanslagen in Brussel, later dit jaar. Dat zou te complex zijn voor een jury en organisatorisch te duur.

Thys «Ik begrijp die argumenten. Dat proces zal wellicht maanden duren. Tijd waarin juryleden afwezig zijn op hun werk en magistraten geen andere zaken kunnen doen. Maar ik vind niet dat we moeten oordelen op basis van zulke grote processen, want dat zijn uitzonderingen. Assisenprocessen hebben hun gebreken, maar we mogen niet vergeten dat ze een louterend effect hebben op de bevolking en dat ze soms tot nieuwe bevindingen leiden. Tijdens zo’n proces wordt het hele onderzoek immers opnieuw gevoerd.»

HUMO Hebt u het al meegemaakt dat er plots iets nieuws werd ontdekt tijdens een proces?

Thys «Ja, en dat leidde zelfs tot een vrijspraak. In een proces tegen twee bouwvakkers, beschuldigd van de moord op hun baas, had één van hen tijdens het hele onderzoek geweigerd om mee te werken. Hij bleef zich beroepen op zijn zwijgrecht. Hij wilde ook niet meewerken aan de reconstructie. De tweede man legde wel verklaringen af en zei dat de ander naar binnen was gegaan en de moord had gepleegd. Hijzelf had in de auto gewacht. Dat werd niet geloofd, en de man werd mee in beschuldiging gesteld. Toen het assisenproces begon, ging de eerste man plots wel praten. Hij bevestigde het verhaal van de tweede man en bekende dat hij de moord had gepleegd. Maar niet alleen de speurders, ook de experten die kwamen getuigen, bleven volhouden dat dat niet mogelijk was. Om de moord te plegen, moest de moordenaar door een raam klimmen en daar kon hij zonder hulp niet bij. Uiteindelijk heeft het hof bij tussenarrest, op verzoek van de advocaat van de eerste man, een nieuwe reconstructie laten uitvoeren. Die gaf de beschuldigden over de hele lijn gelijk: de eerste man had amper 17 seconden nodig om zonder hulp binnen te klimmen via het raam. Zonder die reconstructie was die zaak mogelijk heel anders geëindigd.»

Dirk Thys: 'Een beschuldigde heeft het recht om te liegen, te manipuleren en te zwijgen. Dat moet je als rechter ook respecteren' Beeld Geert Van de Velde
Dirk Thys: 'Een beschuldigde heeft het recht om te liegen, te manipuleren en te zwijgen. Dat moet je als rechter ook respecteren'Beeld Geert Van de Velde

Gesloten deuren

HUMO Het proces tegen Steve Bakelmans, de moordenaar van Julie Van Espen, verliep achter gesloten deuren om de waardigheid van het slachtoffer te beschermen. Hebt u die vraag ook al gekregen?

Thys «Niet voor een heel proces, wel om delen van een zaak achter gesloten deuren te behandelen. Ik ga daar soms op in, bijvoorbeeld voor minderjarigen die komen getuigen. Ik vind het belangrijk om in bepaalde omstandigheden hun privacy te beschermen.»

HUMO Oud-rechter Walter De Smedt bekritiseerde de beslissing in de zaak-Bakelmans in De Morgen en zei dat justitie niet ‘een beetje transparant’ kon zijn. Wat vindt u?

Thys «Openbaarheid moet het uitgangspunt zijn bij strafzaken, dat klopt. Maar de wet voorziet ook uitdrukkelijk dat onder bepaalde voorwaarden van de openbaarheid kan worden afgeweken. Maar ik vind ook dat uitzonderingen mogelijk moeten zijn, zonder dat de eerlijkheid van een proces in het gedrang komt. Niemand vindt het fijn als de foto van zijn dierbare, naakt op een autopsietafel, publiek wordt getoond.»

HUMO In het proces tegen seriemoordenaar Renaud Hardy liet u ook even de deuren sluiten.

Thys «Dat was toen we een filmpje lieten zien dat Hardy zelf had gemaakt tijdens één van zijn moorden. Het was een vrij lang filmpje en je ziet erin hoe een vrouw vermoord wordt. Het zou te confronterend geweest zijn voor de familie om die beelden zomaar te tonen in de zaal. Ook de waardigheid van het overleden slachtoffer zou geschonden worden. Het zou geen enkele meerwaarde hebben gehad om die beelden openbaar te tonen.»

HUMO Na afloop van ieder proces richt u het woord tot de veroordeelde. U probeert dan, naast alle waarschuwingen, vaak ook een positieve noot toe te voegen. Tegen Hardy zei u dat u hoopte dat de wetenschappelijke wereld een behandeling zou vinden voor zijn toestand.

Thys «De wet zegt dat we dat de veroordeelde achteraf moeten aanspreken. We moeten hem daarmee aanzetten tot moed en verbetering. Maar ik vind dat altijd een heel vreemd moment. Want wat zeg je tegen zo iemand? Ik zeg bijna altijd hetzelfde. Ik wijs de veroordeelde op de gevolgen van zijn daden en op zijn verantwoordelijkheid, en zeg dat hij moet nadenken en zijn straf moet proberen te aanvaarden. Dringt dat door? Ik betwijfel het. De veroordeelde heeft op dat moment een week, soms langer, voortdurend moeten incasseren. Hij heeft tientallen vragen moeten beantwoorden, zag nabestaanden wenen en werd geconfronteerd met beelden van zijn slachtoffer. Vaak is die persoon niet meer echt aanwezig. Ik zie hem op zulke momenten vaak kijken naar zijn moeder die in de rechtszaal zit. Of naar die oude vriend, die als enige is blijven komen naar het proces.»

HUMO Ook de veroordeelde krijgt de mogelijkheid om iets te zeggen.

Thys «Vaak is dat heel beperkt. Die mensen hebben doorheen het hele proces al de mogelijkheid gehad om te reageren. Eén keer ben ik wel verrast geweest. Een jongeman die schuldig was bevonden aan moord vroeg ons, voor we met de jury in beraad gingen voor de strafmaat, om hem te veroordelen tot levenslang. Hij zei dat hij wist dat hij gevaarlijk was. Hij had de afgelopen drie jaar doorgebracht in de gevangenis en was daar tot het besef was gekomen dat hij goed functioneerde in de structuur van de instelling.»

HUMO Bent u, na 71 keer te moeten aanhoren hoe een mens een ander iets ergs aandeed, cynisch geworden?

Thys «Neen, en ook niet verbitterd. Als je dag in, dag uit wordt ondergedompeld in de extreme misdaden van assisenprocessen, leer je vooral het gewone te waarderen. Ik ben al blij als het gemiddeld goed gaat. Er mogen topmomenten zijn, natuurlijk, maar gemiddeld goed is goed genoeg voor mij. Ik ben ook niet immuun geworden, iedere zaak raakt me nog. Als ik ooit zou vaststellen dat het me niets meer doet, moet ik stoppen. Dan ben ik afgestompt en kan ik me niet meer inleven in een zaak.»

HUMO Bent u door al die confrontaties met het kwaad bang dat uw familie iets overkomt?

Thys «Ik loop niet met een onveilig gevoel rond. Als ik mijn auto ’s nachts in een ondergrondse parking zet, ben ik niet bang. Wel ben ik me er altijd van bewust dat er iets kan mislopen, maar ik laat dat mijn leven niet bepalen, noch dat van mijn gezin.

»In 2002 moest ik een schietpartij op een scoutsfuif onderzoeken. Een jongeman had in Onze-Lieve-Vrouw-Waver na een banale ruzie over een gemorste pint bier twee jongeren doodgeschoten. Die nacht ging ik ter plaatse naar de fuiftent en daarna naar het ziekenhuis van Bonheiden, waar de slachtoffers lagen en ik ook de huilende ouders aantrof. De volgende dag moest ik de verdachte ondervragen. Net die avond vroegen mijn jongste dochters – ze waren toen 15 en 16 en waren nog niet veel uit geweest – of ze naar een fuif mochten. Een fuif die leek op de scoutsfuif van de vorige avond: in een tent, op een open veld. Ik dacht terug aan die avond, aan het onbeschrijfelijke leed van de ouders dat ik had gezien, aan de banaliteit van een gemorste pint, en ik had veel zin om neen te zeggen. Op die momenten heb je de keuze: ofwel geef je toe aan de angst en sleur je je omgeving daarin mee, ofwel bijt je op je tanden. We zijn de meisjes gaan afzetten en hebben de hele avond gespannen zitten te wachten. Gelukkig was de fuif niet zo geslaagd en belden ze om vroeger naar huis te kunnen komen.»

HUMO Kunt u een zaak loslaten eens een proces achter de rug is?

Thys «Dat lukt redelijk, onder meer dankzij mijn familie. Mijn vrouw is mijn grootste klankbord en steun. Zij vangt me op als er weer eens een zware procesdag is geweest. Ze weet ook steeds waarover ieder proces gaat. Ze was aanwezig op de eerste dag van alle 71 assisenprocessen, wanneer de akte van inbeschuldigingstelling wordt voorgelezen.»

HUMO Wat is uw volgende zaak?

Thys «In februari zit ik het proces voor tegen een man uit Alken die beschuldigd wordt van de moord op zijn partner. De vrouw overleed nadat ze ’s nachts onwel was geworden na het eten van een stuk tiramisu. De partner is na onderzoek verwezen naar assisen.»

HUMO Vergif in de tiramisu: dat klinkt als een echte Agatha Christie!

Thys (lacht) «Hercule Poirot zal er niet aan te pas komen. (Opnieuw de ernstige magistraat) We zullen tijdens het proces zelf wel onderzoeken of de man schuldig is.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234