'De blote Belg': Bert Kruismans houdt ons land een spiegel voor

Hoeveel chips eet de gemiddelde Belg? Hoeveel landgenoten werden er vernoemd in de Panama Papers? En doen vrouwen echt meer in het huishouden dan mannen?

'We leven in een emocultuur, waarin feiten en cijfers verdacht zijn geworden'

HUMO Wat was er eerst: de rubriek of het boek?

Bert Kruismans «Het boek. Ik was al even aan het schrijven toen iemand uit de ploeg van ‘Iedereen beroemd’ me vroeg waarmee ik bezig was, en zo is die rubriek ontstaan. Het idee voor het boek is me aangereikt door mijn uitgever – een paar jaar geleden al, alleen heeft het lang geduurd voor ik eraan ben begonnen. Vorig jaar was de tijd wel rijp, met Donald Trump en het nepnieuws – in mijn tijd noemden we dat gewoon leugens. Op sociale media wordt ook meer gediscussieerd vanuit de buik, zonder dat iemand nog weet waar de klepel hangt. Het volstaat dat je ooit in Barcelona bent geweest om te weten hoe de Catalaanse onafhankelijkheidsstrijd in elkaar zit, bij wijze van spreken. Er is een emocultuur ontstaan, waarin cijfers geven zelfs verdacht is geworden. Na de aanslagen in Manchester las ik reacties over hoe dat soort dingen ‘vroeger toch niet gebeurde’, en toen heb ik in een stuk statistieken verzameld over aanslagen in de jaren 70 en 80, óók een donkere periode. Zelfs mijn schoonbroer vond dat schandalig: ‘Daar zijn die mensen toch niet mee geholpen?’

»Je merkt het ook aan de non-fictieboeken: die gaan vandaag vooral over gevoelens, en over hoe mensen al dan niet goed in hun vel zitten. Ik wou het heel ouderwets en tegen de stroom in over feiten hebben.»

HUMO ‘Er zijn leugens, grote leugens en statistieken,’ wist Mark Twain al.

Kruismans «En je kunt verdrinken in een rivier van gemiddeld een halve meter diep, ja. Met statistieken kun je alles bewijzen, maar mijn boek gaat ook over hoe je cijfermateriaal moet leren interpreteren. In alle kranten stond dat 90 procent van de Catalanen voor de onafhankelijkheid heeft gestemd. Maar in werkelijkheid – ik heb het daarnet in de auto even uitgerekend – gaat het maar om 37,8 procent. Hetzelfde zag je na het Turkse referendum, toen je overal kon lezen dat een meerderheid in ons land vóór de hervormingen van Erdogan had gestemd, terwijl de ja-stemmers maar 45 procent van alle stemgerechtigde Belgische Turken uitmaken en 40 procent niet eens was gaan stemmen.»

HUMO Je ontkracht in ‘De blote Belg’ enkele hardnekkige clichés, bijvoorbeeld dat van de hardwerkende Belg: wij werken gemiddeld 1.541 uur per jaar, 300 uur minder dan in 1970 en ruim 700 uur minder dan de gemiddelde Mexicaan.

Kruismans «De Belgen, de Duitsers en de Nederlanders kloppen veel minder uren dan de zogenaamd luie Grieken, die de hele dag onder hun olijfbomen zouden liggen. Zij werken per jaar 2.042 uur. Onze gemiddelde loopbaan is ook korter dan het Europese gemiddelde: 32,6 jaar tegenover 35,4 jaar.»

HUMO Een mooie vond ik dat er in ons land één regeringslid is per 212.585 inwoners. Dat is niet weinig, maar in Zwitserland is er een bestuurder voor elke 50.600 burgers.

Kruismans «Wij denken vaak dat België een absurd land is met veel regeringen en regels waar de rest van de wereld om moet lachen. Terwijl de meeste aardbewoners niet eens van ons bestaan af weten. We vinden het ook bijzonder dat er in ons land drie talen worden gesproken. Maar Nederland heeft ook twee talen, in Finland leeft een Zweeds sprekende minderheid, Spanje heeft naast het Spaans het Galicisch, het Aranees, het Baskisch en het Catalaans, en in Zuid-Afrika is het aantal talen niet te tellen.»

HUMO Eén op de vijf Belgen slaagt er niet in te sparen. Nochtans behoren mensen met 500.000 euro op een effectenrekening tot de middenklasse, volgens de regering.

Kruismans (lacht) «Een Belgisch gezin dat 2,2 miljoen euro bezit, hoort bij de rijkste één procent van het land. En dan wordt alles opgeteld: de waarde van het huis, het appartement aan zee, het geld op een effectenrekening, enzovoort. Als je alles samen meer dan 1 miljoen euro hebt, zit je bij de vijfprocenters. Mensen die alleen al op een effectenrekening per persoon een half miljoen opzij kunnen zetten, kun je dus moeilijk middenklassers noemen. Maar dat soort dingen wordt nauwelijks nog tegengesproken.

»Ik heb het in mijn boek ook over Zuhal Demir, onze staatssecretaris die afgelopen zomer vertelde dat ze van plan was om haar dubbele nationaliteit op te geven. Nu moet je weten dat er een twintigtal landen zijn, waaronder Turkije, waar je niet zelf je nationaliteit kiest. Je bent Turk omdat je grootvader in Turkije is geboren, bijvoorbeeld. En je raakt daar niet van af, tenzij Turkije je de toestemming verleent, als gunst. Ik begrijp dat dat vreemd overkomt, omdat wij het in het Westen gewend zijn dat we alles kunnen kiezen – onze naam, onze partner, zelfs ons geslacht. Maar overal staat dat Demir haar nationaliteit gaat inleveren. En het ergste is dat ze dat een jaar geleden ook al heeft gezegd, maar blijkbaar kunnen de kranten hun eigen archieven niet raadplegen (lacht).»

HUMO Wat opvalt, is dat je vaak cijfers uit België vergelijkt met die van andere Europese landen, en dat je minder cijfers uit Vlaanderen en Wallonië naast elkaar zet.

Kruismans «Ik heb bewust een Belgisch boek gemaakt. Veel mensen bekijken alles alleen maar vanuit de verdeling Vlaanderen-Wallonië. Toen enkele leden van het Vlaams Parlement de Vlaamse cultuurinstellingen wilden verplichten om het logo van Vlaanderen uit te dragen omdat ze Vlaamse subsidies krijgen, heb ik op Twitter de vraag gesteld: ‘Moet de N-VA dan het Belgische logo uitdragen omdat de partij subsidies krijgt van de Belgische staat?’

»Zijn er verschillen tussen Vlaanderen en Wallonië? Natuurlijk. Maar ze worden vooral bovengehaald als het in het politieke kraam past. En er is ook veel onwetendheid. In mijn zaalshows vraag ik het publiek al jaren welke partij volgens hen de meeste burgemeesters levert in Wallonië. Altijd krijg ik hetzelfde antwoord: de PS. Als ik dan zeg dat het de MR is, valt iedereen van zijn stoel. Nog zo’n cliché: de Franstaligen willen geen Nederlands leren. Maar in de Nederlandstalige scholen in Brussel is twee derde van de kinderen van huis uit anderstalig. Ik weet wel dat die scholen een beter imago hebben, maar als die ouders echt niet zouden willen dat hun kinderen Nederlands leren, dan zouden ze hen daar toch niet naartoe sturen?»

HUMO Je viert in 2017 je twintigste verjaardag als stand-upcomedian, en al sinds ‘België voor beginners’ uit 2004 ben je bezig met dit onderwerp. Je was ook de eerste Vlaamse stand-upper die in Wallonië ging optreden.

Kruismans «Ja. België fascineert me. Brussel is een boeiende stad, en op veel vlakken interessanter dan Parijs, Amsterdam of Londen. Tenminste, voor een Nederlandstalige. De Franstaligen in Brussel – en ik ken er heel wat – lopen rond in een bubbel. Voor hen is het een Franstalige stad. Maar als ik een café of een winkel binnenga, kan ik kiezen uit vier begroetingen: ‘Goeiendag’, ‘Bonjour’, ‘Goeiendag, bonjour’ of ‘Bonjour, goeiendag’. Elke begroeting heeft haar eigen betekenis en ondertoon. Dat geeft je een fijngevoeligheid om met anderen om te gaan die je nergens anders vindt, niet in Frankrijk en ook niet in Spanje. Het zal wel geen toeval zijn dat de Belgen het talent hebben om de boel bij elkaar te houden, en dat we voorbeeldige Europeanen hebben, zoals Herman Van Rompuy of vroeger Paul-Henri Spaak. Eigenlijk doen wij het zo slecht nog niet.»

HUMO Ben je trots?

Kruismans «Dat ik Belg ben? Neen. Het stoort me ook dat iedereen trots moet zijn. Zelfs hier in Aalst begint dat al. Vroeger kon het de Aalstenaars geen fluit schelen dat er met hen werd gelachen, zolang die van Dendermonde maar hun muil hielden. Nu hebben sommigen het over ‘het Londen aan de Dender’, godbetert. Ik ben hier toevallig geboren, waarom zou ik daar trots op moeten zijn? De mensen die met hun slaapkamer op hun rug vanuit Afghanistan naar hier zijn gekomen, die hun bomma in een sporttas over de Alpen hebben gedragen en uiteindelijk een Belgische identiteitskaart hebben gekregen: die mogen trots zijn. Maar ik niet.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234