Tobi Lakmaker Beeld humo
Tobi LakmakerBeeld humo

De boeken van het jaar 2021

De boeken van 2021: geen dertien in een dozijn

2021 was een besmet jaar als geen ander. Dat verdient een top-13 met het allerbeste van het jaar, maar ook bescheiden applaus van de boekenliefhebber die als vanzelf een pak leestijd cadeau kreeg. Bijvoorbeeld voor deze parels:

Redactie

1. De geschiedenis van mijn seksualiteit

Tobi Lakmaker

Het debuut van het jaar is meteen ook het boek van het jaar. ‘De geschiedenis van mijn seksualiteit’ is terecht vergeleken met J.D. Salinger en Arnon Grunberg: de opvallendste entree in de Nederlandse letteren sinds ‘Blauwe maandagen’ is even nietsontziend en even grappig. De autobiografische roman, die het hoofdpersonage volgt van haar 17de tot haar 24ste, beschrijft op heerlijke wijze worstelingen met gender, liefdesleven en verdriet. Lakmaker bouwt hoofdstukken rond haar exen, haar zoektocht naar betekenis en zichzelf, en haar moeder. Het aloude duo Liefde en Dood heerst over dit vernuftig gesponnen web van anekdotes en bespiegelingen. De verregaande inzet van de roman werd tussen druk vier en vijf nog eens extra duidelijk: plots heette de auteur van ‘De geschiedenis van mijn seksualiteit’ Tobi en niet langer Sofie. Het bevestigt wat de lezer al lang wist: waar Lakmaker in het geding is, gebeurt altijd wat – en wel met een kwinkslag, een onvermogen te vervelen, en een onbevangen gooi naar het allerhoogste.

2. Strijd en metamorfose van een vrouw
Édouard Louis

‘Strijd en metamorfose van een vrouw’, het moederboek van de jonge Fransman Édouard Louis, is net niet de beste roman van het jaar, en al evenmin het beste boek van Louis. Het is een hoofdstuk uit het meest opzienbarende, schokkende en relevante oeuvre van de voorbije jaren en van de jaren die nog moeten komen. Louis schrijft namelijk geen losse flodders, nee, hij werkt aan ‘een groot fresco van de sociale wereld, vertrekkend vanuit autobiografische ervaringen’, zoals hij het minzaam uitdrukte in een Humo-interview. Later, als hij groot is, kan men zijn verzameld werk bundelen onder de titel ‘Het boek der ongelijkheid’. Want daar gaan die pijnlijk autobiografische novellen van Louis in essentie over: over de verplettering van de werkende klasse en de afschaffing van de sociale welvaartsstaat in het tijdperk van het miljardairskapitalisme. Het beste boek van 2022 is trouwens ook al bekend. Het verschijnt in mei, het heet ‘Veranderen: methode’, het is schaamteloos en onthullend, en het is van de hand van Édouard Louis.

3. Matrix
Lauren Groff

Lauren Groff slaagt er maar niet in om over gewone stervelingen te schrijven, maar in ‘Matrix’ buigt ze dat manco eindelijk om in haar voordeel. ‘Matrix’ is een roman die, net door de werkelijkheid geweld aan te doen, waarheden aan het licht brengt die anders goed verborgen zouden blijven. Groff beschrijft het leven van Marie de France, die in de 12de eeuw naar een Engelse abdij werd verbannen om er priorin te worden. In Groffs duivelse verbeelding was Marie de France een diehard feministe, die haar abdij met ijzeren hand regeerde, als was het een fort in plaats van een rustoord voor brave nonnen. Niet zelden balanceert haar gedurfde vertelling op het randje van de geloofwaardigheid – in één visioen voorziet Marie zelfs de huidige klimaatcrisis. Groff zondigt dus tegen meer dan één literatuurwet, maar nooit tegen de belangrijkste: ‘Gij zult uw lezer omverblazen.’ Leg de kussens al maar klaar.

4. Prachtige wereld, waar ben je
Sally Rooney

De derde roman van Sally Rooney heeft het lastig om onder de schaduw van zijn briljante voorgangers uit te komen, maar de schrijfster blijft één van de bijzonderste jonge stemmen in de letteren. In ‘Prachtige wereld, waar ben je’ probeert ze iets wat weinig schrijvers aandurven: de spanning verkennen tussen privébesognes en bezorgdheid om de pijlsnel veranderende wereld, onderzoeken wat literatuur vermag als zingever in persoonlijk en maatschappelijk moeilijke tijden, en – net als in haar vorige werk – schijnbaar banale dialogen slim volpompen met onderliggende betekenissen. Dat is véél, en in elk geval ruimschoots voldoende om elke letter van Rooney gretig te lezen.

5. Harlem Shuffle
Colson Whitehead

In ‘Harlem Shuffle’ is de meervoudige Pulitzerprijswinnaar Colson Whitehead op zijn meeslepende best, maar toch helemaal anders. De roman is beduidend lichtvoetiger dan het allegorische ‘De ondergrondse spoorweg’ en het schrijnende ‘De jongens van Nickel’. Met een ingenieus gevoel voor kolder en teder inzicht vertelt Whitehead deze keer over Ray Carney, meubelverkoper en crimineel dilettant in het Harlem van de late jaren 50 en vroege jaren 60. ‘Harlem Shuffle’ is het buitengewone verhaal van een gewone man die uitmunt in goede bedoelingen en verkeerde keuzes. Een schelmenroman vol memorabele schurken, met de stekelige aaibaarheid van Tony Soprano en Jan de Lichte.

6. Ik ben een eiland
Tamsin Calidas

Wanneer Tamsin Calidas samen met haar man haar comfortabele leven in Londen inruilt voor een onzeker bestaan op een ruw, klein eiland van de Schotse Hebriden, weet ze niet wat haar te wachten staat. Het leven op dat stipje in het water blijkt ongemeen hard: het weer is er een gesel, en de bewoners aanvaarden haar niet. Calidas probeert tevergeefs om kinderen te krijgen, ziet haar huwelijk op de klippen lopen en krijgt af te rekenen met verlies. Maar haar incasseringsvermogen is groot: in een lyrische, zintuiglijke taal beschrijft ze hoe ze redding vindt in de natuur. Zoveel jaar later woont Calidas nog steeds op het eiland en heeft ze er een prachtig boek over geschreven.

7. De overlevenden
Alex Schulman

Na vier non-fictieboeken over zijn gehavende familie waagt Bekende Zweed Alex Schulman zich met daverend succes aan een roman waarin drie volwassen broers op verschillende manieren in het reine proberen te komen met hun ongelukkige opvoeding. Met zijn jaloersmakend moeiteloze stijl toont Schulman dat je voor een diepgravende familiekroniek geen kilo’s papier nodig hebt, en dat literatuur je niet per se hoeft te doen dromen van anders en mooier, maar ook meedogenloos dicht tegen de werkelijkheid mag aanschuren. Meer dan één scène blijft maanden na lectuur nog in je brein gebrand. Ideaal gespreksmateriaal voor een fijne familiale kerst.

8. De gelukzalige jaren van tucht
Fleur Jaeggy

We hebben er geen studie naar gedaan, maar tijdens lange walkingdinners durven we weleens te beweren dat dunne boeken vaak de beste zijn. In ‘De gelukzalige jaren van tucht’, uit 1989, laat de Zwitserse Fleur Jaeggy weergaloos zien hoe je met heel weinig woorden een enorme spanning kunt bereiken, als je ze maar goed kiest en op de juiste plaats zet. In haar afgemeten stijl echoot ze het disciplinaire regime in de kostschool waar het grootste deel van het boek zich afspeelt, en waar onthechting, ascese en ontmenselijking de grootste deugden zijn. Grandioos gestileerd gesublimeerd geweld.

9. Yoga
Emmanuel Carrère

Emmanuel Carrère trekt op een tiendaagse retraite om een uitgepuurd verslag te schrijven van wat meditatie en yoga voor hem betekenen. Maar na enkele dagen slaat de werkelijkheid de kokon van zelfbespiegeling aan diggelen: bij de terreuraanval op Charlie Hebdo is de geliefde van een vriendin vermoord en Carrère vertrekt voor de uitvaart. Daarna kantelt zijn gemoed en daarmee ook ‘Yoga’: het boek daalt diep af in de depressie van de schrijver, die tegen de diagnose van een bipolaire stoornis en een behandeling met elektroshocks aanloopt. Carrère beschrijft het allemaal met een aanstekelijke grijns, culminerend in het besef van de wispelturigheid van lichaam en ziel.

10. Beer
Marian Engel

Op het moment dat onderzoekster Lou er de kans toe krijgt, doet ze wat wij allemaal willen, maar zelden durven: het duffe hier en nu verlaten, en het avontuur aangaan. In een landhuis op een afgelegen eiland komt ze dichter bij zichzelf. Maar mensen zijn mensen, en Lou zoekt een tegengif tegen de eenzaamheid. Ze sluit vriendschap met de beer die bij het huis hoort en verkent, weg van spiedende blikken, nieuwsgierig en gretig wat de beer haar kan geven. Seks? Dat ook, ja. Het straffe aan deze nu pas opgeviste Canadese parel uit 1976 is dat je dat alleen maar volstrekt aannemelijk kunt vinden.

11. Kruispunt
Jonathan Franzen

Toen wij van het politbureau van Humo de opdracht kregen om de nieuwe romans van Jonathan Franzen, Colson Whitehead en Dave Eggers na elkaar te lezen, deden we een verrassende vaststelling: Jonathan Franzen, de man die jongste jaren een beetje werd weggezet als een oude witte reus, is en blijft onze favoriet. ‘Kruispunt’ is een turf die je in een ouderwetse leesroes stort. Zo eentje waaruit je je niet meer weet te bevrijden voor de laatste pagina (572) is omgeslagen. De ervaring is des te raadselachtiger als de thematiek – de relatie van de leden van de familie Hildebrandt met Onze-Lieve-Heer – je geen hol interesseert.

12. De tweede plaats
Rachel Cusk

In haar indrukwekkende ‘Outline’-trilogie liet Rachel Cusk pientere ideeën woekeren, en was de plot van ondergeschikt belang. ‘De tweede plaats’ kent wél een afgebakend verhaal, over een vrouw die een kunstenaar en zijn jonge vriendin een poos laat verblijven op de mooie plek waar ze met haar man woont. Daar komt uiteraard hommeles van, maar toch is het Cusk ook in deze roman vooral om het formuleren van haar inzichten te doen. Bij monde van M, het hoofdpersonage, noteert ze hoe mannen zich vanzelfsprekend zichtbaar maken terwijl vrouwen zich uit het decor moeten vechten, hoe het moederschap een mijnenveld is, en hoe kunst zowel een zegen als een kwelling kan zijn.

13. Silverview
John le Carré

John le Carré, de legendarische auteur die haast eigenhandig het genre van de spionagethriller heeft uitgevonden, levert met ‘Silverview’ naar goede gewoonte een spannend verhaal af, over een ervaren spion en een boekverkoper wier levens met elkaar verstrengeld raken. Het boek is de zwanenzang van Le Carré – hij is tijdens het schrijven overleden – en is voltooid door zijn zoon, maar het is vintage de spionagemeester: de plotlijnen lopen naadloos door elkaar, de personages voelen realistisch aan, en het bevat geen simplistische interpretatie van goed en kwaad, een kwaal waar heel wat andere thrillerauteurs aan lijden. Een ijzersterke afsluiter van een belangwekkend oeuvre.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234