'Het wordt tijd dat scholen hun beste leerkrachten meer kunnen betalen. In elke andere sector heb je toch ook evaluaties?'Beeld BELGAIMAGE

Het grote onderwijsdebat

‘De coronageneratie dreigt overal te makkelijk doorheen te glippen’

Never waste a good crisis, heeft u tijdens de lessen Engels op school geleerd. En dus lijkt de coronacrisis het uitgelezen moment om ons onderwijs opnieuw uit te vinden. De voorbije jaren was Vlaanderen aan het wegglijden uit de top van de internationale rankings. Leerlingen scoren steeds slechter, leerkrachten haken gedesillusioneerd af. Hoe keren we het tij? Humo neemt plaats in de schoolbanken en kijkt aandachtig hoe drie experten oplossingen op het bord kribbelen.

HUMO Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts besliste dat alle leerlingen vanaf 1 september weer voltijds naar school mogen, bij code geel. Epidemioloog Hans-Willem Snoeck noemt de heropening van de scholen 'onverantwoord', en bij code rood zelfs 'waanzin'.

WOUTER DUYCK (cognitief psycholoog UGent en lid van het relancecomité van de Vlaamse regering) «Snoeck dramatiseert. Alle relevante studies zeggen dat jongeren níét de motor van de pandemie zijn, en dat scholen sluiten maar een klein effect heeft op het terugdringen ervan. In Zweden bleven de scholen de hele tijd open en vielen er onder de 1,8 miljoen schoolkinderen geen doden. Kinderen worden ook maar zelden echt ziek van het virus.»

HUMO Op een middelbare school in Israël kregen 153 scholieren en 25 leraars het virus, nadat de mondmaskerplicht was afgevoerd wegens de hitte.

DUYCK «Ook hier zullen sommige klassen en scholen vroeg of laat in quarantaine moeten. Maar dat weegt niet op tegen de leerachterstand en de emotionele schade die zo'n maandenlange schoolsluiting veroorzaakt. Als biostatisticus kijk je misschien alleen naar een grafiekje met besmettingen dat je weer naar nul wilt krijgen, maar je moet ook rekening houden met de maatschappelijke rampen die je daarmee veroorzaakt.»

ELS CONSUEGRA (professor Onderwijskunde VUB) «Het aantal problematische thuissituaties stijgt dramatisch als de scholen dicht zijn. Tijdens de lockdown konden ze bij jongerentelefoon Awel de oproepen over eenzaamheid, vechtscheidingen en intrafamiliaal geweld amper aan. En in de gezondheidsenquêtes gaven jonge kinderen aan dat ze meer angstige en depressieve gevoelens hadden.»

JURGEN WAYENBERG (topman Brussels Gemeenschapsonderwijs) «Wij krijgen berichten van leraars die niet meer voor de klas durven te staan, en ik begrijp hun angst. Je zult maar tot een risicogroep behoren of elke avond voor een zieke ouder moeten zorgen. Maar de scholen dichthouden tot er een vaccin is, zou pas echt onverantwoord zijn. Veel Brusselse jongeren komen uit heftige thuissituaties. Er zijn zelfs kinderen van vluchtelingen die geen thuis hébben. Wat gebeurt er met hen als ze niet naar school kunnen? Voor hen biedt de school niet alleen onderwijs, maar ook opvang, veiligheid, contact met leeftijdsgenoten, een toekomstdroom. Dat offer je niet zomaar op om een paar besmettingen te vermijden.»

HUMO Hoe zou u de heropstart aanpakken?

CONSUEGRA «Ik zou de leerlingen eerst herhalingsoefeningen geven, om te zien waar ze staan.»

DUYCK «Ik zou ook de klassen herverdelen. Als je twee klassen Latijn-Wiskunde hebt, dan kun je een sterke en een zwakke klas maken, zodat die leerlingen elk op hun niveau onderwijs krijgen.»

WAYENBERG «Sommigen zullen ook eerst eens hun hart moeten kunnen luchten. De meesten hebben geen eigen kamer of laptop, laat staan een tuin met een zwembad. Velen zaten maandenlang vast met een groot gezin in een klein appartement, en sommigen mochten van hun ouders een hele tijd niet meer naar buiten.

»Om te vermijden dat sommige kwetsbare kinderen, die door de coronacrisis nergens anders meer terecht konden, onder een brug moesten slapen, hebben we zelf een internaat opengehouden. Aan kinderen met zulke zware rugzakjes begin je niet onmiddellijk wiskunde te geven.»

HUMO Zal deze periode over enkele jaren voor blijvende littekens hebben gezorgd?

DUYCK «In het Antwerpse stedelijk onderwijs konden ze tijdens de lockdown een derde van de leerlingen niet meer bereiken. Dat voorspelt weinig goeds. Een deel van die jongeren keert nooit meer terug naar school, een ander deel loopt een enorme achterstand op. Een kwetsbaar kind dat een halfjaar geen onderwijs krijgt, gaat gemiddeld negen maanden achteruit.»

WAYENBERG «Van onze 6.200 middelbare scholieren konden we er in de eerste week 139 niet bereiken, ongeveer 2 procent. Met telefoontjes en huisbezoeken brachten we dat terug tot een veertigtal.»

DUYCK «Wauw! Die cijfers zijn veel beter dan in Antwerpen.»

WAYENBERG «Wij focussen ons al jaren op het betrekken van de ouders. Dat rendeert nu. Toen de scholen weer opengingen, zagen we 80 tot 85 procent van de leerlingen meteen weer terug. Anderen bleven thuis, omdat ze niet naar school mochten van hun ouders.»

CONSUEGRA «Sommige ouders kondigen nu ook aan dat ze hun kind zullen thuishouden. Ik heb daar begrip voor. In sommige gezinnen wonen drie generaties onder één dak, en is men doodsbenauwd dat de kinderen op school besmet raken.»

DUYCK «Maar er is leerplicht. Die mensen zullen daar dus deftig thuisonderwijs tegenover moeten zetten. En aangezien het vaak gaat om laagopgeleide, taalarme ouders maak ik me daar grote zorgen over.»

WAYENBERG «Terecht. Uit onze bevraging blijkt dat 15 procent van de leerlingen er thuis met de pet naar gegooid heeft: vaak zijn dat de sociaal zwaksten.»

CONSUEGRA «De kloof tussen zwakke en sterke leerlingen is zeker gegroeid.»

HUMO Om die reden beslisten Brussel en Wallonië dat leerlingen voor de zomer geen nieuwe leerstof meer mochten krijgen.

CONSUEGRA «Een wijze beslissing, anders maak je die kloof nog groter.»

DUYCK «Maar zo bleven de sterkere leerlingen ook ter plaatse trappelen. Als je zulke keuzes maakt, moet je niet verbaasd zijn dat ons onderwijs achteruitgaat.»

Els Consuegra: ‘Leerlingen zijn niet dommer dan vroeger, maar wat zeker meespeelt, is dat ze minder lezen en meer met schermen bezig zijn.’Beeld Marco Mertens

HUMO Ook Ben Weyts noemde dat onverstandig. 'Omdat ze leerlingen hadden die niet kunnen vissen, hebben ze in Brussel en Wallonië alle vis van het menu geschrapt. Die achterstand zie je straks in de statistieken. En dan mogen wij dat vanuit Vlaanderen weer bijpassen.'

WAYENBERG «Mag ik dat nuanceren? Wij hebben in Brussel eerst gefocust op herhaling, maar zodra we voelden dat het kon, kregen de leerlingen ook nieuwe leerstof.»

HUMO Weyts maakte het mogelijk om de scholen in juli twee weken langer open te houden. Veel schooldirecties gingen daar niet op in, omdat de vakbonden tegenwerkten en de leerkrachten 'moe waren'.

WAYENBERG «Wij hebben lesgegeven tot eind juni, en sommige deliberaties gebeurden begin juli, zoals de minister had gevraagd. Nadien waren er ook zomerscholen waar veel kinderen in een fijne setting hun kennis konden bijspijkeren.»

DUYCK «Ik ken ook verhalen van kinderen die op 11 of 12 juni hun laatste les kregen. Onbegrijpelijk. Men had de kans moeten grijpen om nog zoveel mogelijk achterstand in te halen. Maar we mogen niet veralgemenen: veel scholen en leerkrachten hebben keihard hun best gedaan. Het beeld dat die lockdown één langgerekte vakantie was, is fout.»

HUMO Ik ken praktijkleerkrachten en turnleraars die van die periode hebben gebruikgemaakt om hun hele huis te verbouwen. Ze werden bovendien volledig doorbetaald, terwijl andere technisch werklozen op 70 procent van hun loon terugvielen.

DUYCK «Sommigen hebben er de kantjes afgelopen. Maar dat zie je in elk bedrijf.»

HUMO De minister riep de scholen ook op om eind juni nog examens te houden. Waarom weigerde het Gemeenschapsonderwijs dat?

WAYENBERG «Het was beter om nog zo lang mogelijk les te geven. Dat gebeurde ook op maat: een zesdejaars die na de zomer burgerlijk ingenieur wilde gaan studeren, had er vooral baat bij nog zoveel mogelijk wiskunde mee te krijgen.»

DUYCK «Men had toch beter examens georganiseerd. Als een tiener kan kiezen tussen vrijblijvend vier uur wiskunde studeren of vier uur Playstation spelen, weet ik wat hij zal doen. Examens zijn belangrijke leermomenten en goede richtingaanwijzers voor de studiekeuze.

»De Franse universiteiten hebben nu plots 11.000 inschrijvingen meer dan andere jaren. Ook bij ons lag het aantal B- en C-attesten nog nooit zo laag. Zo krijg je een coronageneratie die er overal te makkelijk doorheen is geglipt.»

WAYENBERG «Ach, een middelbare schoolopleiding duurt zes jaar: die drie maanden lockdown gaan echt niet voor een verloren generatie zorgen. Ik twijfel er zelfs aan of er blijvende littekens zullen zijn, als je ziet hoe zelfstandig onze jongeren hebben gewerkt en welke digitale vaardigheden ze hebben verworven. Ze beseffen nu ook hoe graag ze naar school gaan.»

DUYCK «En toch zál er blijvende schade zijn. Die was er ook na de schoolstaking in Wallonië in 1990, toen kinderen een halfjaar niet naar school konden. Tien jaar later zag je daar de negatieve effecten van in de doorstroming naar de arbeidsmarkt en het hoger onderwijs. En ons onderwijs wás al niet fantastisch bezig. We boeren achteruit in de PISA-rankings (internationaal vergelijkend onderzoek van de OESO, red.). 15-jarigen doen er negen maanden langer over om even goed te rekenen als hun leeftijdsgenoten in 2003.»

WAYENBERG «Het échte drama van de coronacrisis zit bij de kansarmen die thuis geen laptop hadden en niet konden rekenen op hulp van hun ouders. Die kinderen drukten voordien ook al op de PISA-cijfers. Het is onze verdomde plicht om hen weer bij de groep te sleuren.»

CONSUEGRA «Dat kan alleen met een onderwijs dat het maximale uit elk kind wil halen, in plaats van sommige kinderen op te geven.»

DUYCK «Die ambitie zijn we kwijtgeraakt. Ik noem dat de zesjescultuur: de opvatting dat het goed is als zoveel mogelijk leerlingen de minimumdoelen halen. We mogen het algemene niveau niet aanpassen aan dat van de zwaksten. Zo raken de toppers verveeld, terwijl je hen moet laten excelleren. Het is díé groep die later start-ups opricht, ondernemingen leidt, innovatieve producten bedenkt, en voor de grootste welvaartswinsten zorgt.

»Als een kind van laagopgeleide ouders briljant is in wiskunde, mag je niet tevreden zijn met een zes op tien. Dan moet je hem uitdagen, zodat hij later de eerste ingenieur in de familie wordt. Als de kwaliteit van het onderwijs daalt, zijn zij het eerste slachtoffer. En dan zullen er dure privéscholen ontstaan, waar alleen de kinderen van rijke industriëlen terechtkunnen.»

Wouter Duyck: ‘Een kwetsbaar kind dat een halfjaar geen onderwijs krijgt, gaat gemiddeld negen maanden achteruit.’Beeld ISOPIX

LEERKRACHT-COACH

HUMO Onze leerlingen behoren tot de slechtst gemotiveerde van 72 landen. Hoe komt dat?

CONSUEGRA «Omdat ze vaak het gevoel hebben dat 'het moet' voor iemand anders. In Vlaanderen wordt er enorm veel geëvalueerd en getoetst. De angst voor slechte punten is constant aanwezig. We zouden kinderen meer moeten motiveren door hun duidelijk te maken waaróm een vak belangrijk is, en wat je er later mee kunt doen. Of door vakken leuker te maken. Wiskundeleraars kunnen gametoepassingen in de oefeningen verwerken, of vraagstukken maken die tot de leefwereld van jongeren behoren.»

DUYCK «Oké, maar we moeten niet overdrijven. In Vlaanderen spannen we te vaak de kar voor het paard: 'het moet eerst plezant zijn, en dan zullen kinderen wel graag lezen'. Nee, het is omgekeerd. Onderzoek toont aan dat jongeren vooral graag lezen als ze het goed kunnen. Tennissen is ook niet plezant als je geen bal over het net krijgt. Je moet eerst de juiste techniek en basisvaardigheden aanleren, en dat is soms wat saaier.»

WAYENBERG «Wij proberen onze leerlingen te motiveren door hen mee te laten beslissen over hun eigen leertraject. Daardoor zullen ze ook buiten de muren beter hun best doen. De mythe dat je enkel op school kunt leren, met een leerkracht die voor de klas staat en 50 minuten volpraat, is achterhaald. Sommige kinderen steken daar veel van op, andere bijna niets.

»De oplossing is: gepersonaliseerd leren. Daarom experimenteren wij met grotere klassen en meerdere leerkrachten per klas. In plaats van één leerkracht die voor twintig leerlingen staat, maken we een vloer van tachtig leerlingen en vijf leerkrachten. De ene leerkracht geeft instructies voor een groep van vijftien kinderen. De tweede begeleidt een groep die zelfstandig oefeningen maakt, omdat ze die instructies niet nodig heeft. Een derde werkt de zwaksten bij. Een vierde groep zit al twee hoofdstukken verder en maakt oefeningen op de iPad. Dát is het onderwijs van de toekomst. Leerkrachten worden coaches die leerlingen bijstaan in het uitstippelen van dat parcours.»

HUMO Lieven Boeve van het Katholiek Onderwijs zei vorige week dat scholen niet mogen afgeremd worden om te blijven inzetten op afstandsonderwijs. Sommige scholen betreuren dat we opnieuw terugvallen op het klassieke schoolsysteem en willen graag een paar uur digitale lessen per week behouden.

WAYENBERG «Ons onderwijs is dit voorjaar eindelijk op de digitale trein gesprongen. Het zou jammer zijn om die nu weer in het station te laten staan.»

DUYCK «Ik pleit voor blended learning: een mix van klassikaal én afstandsonderwijs. Scholengroepen moeten hun beste leraars instructiefilmpjes laten maken waarin bijvoorbeeld de stelling van Pythagoras wordt uitgelegd, zodat alle scholen die kunnen gebruiken. Dan hoeft niet élke wiskundeleraar zo'n filmpje te maken, en kan hij zijn energie steken in het begeleiden van leerlingen. Alleen zijn we daar vandaag niet klaar voor. Scholen krijgen gemiddeld minder dan 1 euro per leerling aan IT-werkingsmiddelen. Zo komen we er niet.»

Jurgen Wayenberg: ‘Ik krijg berichten van leraars die niet meer voor de klas durven te staan. Maar de scholen dichthouden tot er een vaccin is, zou pas onverantwoord zijn.’Beeld Marco Mertens

MOEDERTAAL

HUMO Meneer Wayenberg, wat doet u als een leraar systematisch vier of vijf op tien van zijn leerlingen buist?

WAYENBERG «Goh, hebt u twee uur om daarover te discussiëren?»

HUMO Ik kan u wel twee uur onderhouden met getuigenissen van leerkrachten die door hun directie onder druk werden gezet om hogere punten te geven.

WAYENBERG «Ik heb als directeur ooit een leerling een herexamen LO gegeven, omdat ik vind dat leerlingen op elk vak minstens het minimum moeten halen. De lat moet hoog liggen, en directeurs moeten dat uitdragen. Máár: onze maatschappij is erg veranderd. Ik gaf een leerling ooit een uitbrander, omdat hij niet in orde was. Tot ik van zijn vriendje vernam dat hij de middelen niet had om schoolgerief aan te kopen. Dan sta je daar.»

CONSUEGRA «In mijn opleiding probeer ik leraars te trainen in omgaan met kansarmoede. Velen hameren graag op orde en stiptheid. Maar als er maar één geodriehoek in een kansarm gezin is, en het zusje heeft die mee voor haar examen, kun je haar broer daar niet voor straffen. Dan zorg je beter dat er reservemateriaal aanwezig is in de klas.»

HUMO Even vaak gaat het niet om een gebrek aan middelen, maar om gemakzucht.

DUYCK «Klopt! De taalvaardigheid en wiskundige competenties gaan achteruit, maar tegelijk zakt het aantal zittenblijvers. Dan is er maar één conclusie: leraars zijn milder. Je ziet dat ook in de eindtermen: de helft van de leerlingen in het zesde leerjaar haalt de minimumdoelstellingen voor Frans en wiskunde zelfs niet meer! En wat was de reactie van het Katholiek Onderwijs? 'De eindtermen zijn te ambitieus.' Men viel de thermometer aan, in plaats van de koorts.

»In de oriëntatieproef die ik met collega's van de UGent heb opgesteld, zit een simpel vraagstuk: 'Simon loopt 1 kilometer in 5 minuten, hoeveel kilometer loopt hij in twee uur? 15 procent van de leerlingen uit de humane wetenschappen beantwoordt die vraag verkeerd. Begin dan maar eens statistiek te doceren.»

HUMO Zijn jongeren dan dommer en gemakzuchtiger dan vroeger?

CONSUEGRA «Dat denk ik niet. Maar wat zeker meespeelt, is dat ze minder lezen en meer met schermen bezig zijn. Begrijpend lezen gaat sterk achteruit, terwijl dat net de toegangspoort is tot alle andere kennis. Daarom moet elke leerkracht ook een taalleerkracht zijn. Als je geschiedenis geeft in het Nederlands, is het belangrijk dat je leerlingen ook feedback geeft op hun taal.»

DUYCK «De lockdown was de ideale periode om het lezen te stimuleren.»

WAYENBERG «Dat hebben we gedaan, hoor. Als we niet willen blijven zakken in de PISA-rankings, zullen we keihard moeten inzetten op Nederlands. In Brussel is dat een gigantische uitdaging, maar we hebben al een hele weg afgelegd. Tien jaar geleden werden leerlingen nog gestraft als ze op de speelplaats hun eigen taal spraken. Intussen weten we dat kinderen eerst hun moedertaal goed moeten beheersen voor ze een andere taal goed kunnen aanleren. Nu is het tijd voor de volgende stap: meertalig onderwijs. LO-lessen in het Engels, bijvoorbeeld. Onze meertaligheid is één van de troeven in Brussel en Vlaanderen, die mogen we niet verliezen.»

CONSUEGRA «Scholen moeten ook openstaan voor de thuistaal van kinderen, in plaats van er verkrampt op te reageren. Op sommige scholen hangen posters: 'Hier spreekt men Nederlands.' Dat geeft kinderen het gevoel dat hun taal niet welkom is, dat ze een stuk van hun identiteit moeten achterlaten aan de schoolpoort. Dat komt vijandig over en ondergraaft hun motivatie.»

WAYENBERG «Om die reden organiseren wij samen met de VUB al vijf jaar cursussen Arabisch op zaterdag- en woensdagnamiddag. Zo willen we kinderen op een neutrale manier Arabisch leren. Die lessen zitten altijd tjokvol.»

HUMO Het stokpaardje van minister Weyts is het verplichte taalbad voor anderstalige leerlingen: kinderen die het Nederlands onvoldoende beheersen in de derde kleuterklas, moeten eerst een jaar in het taalbad voor ze mogen starten in het eerste leerjaar.

CONSUEGRA «Zo ontneem je die kinderen net kansen om hun Nederlands verder te ontwikkelen. Ze komen terecht in een klasje met taalzwakke, anderstalige leerlingen, en niet in het eerste leerjaar waar ze zich kunnen optrekken aan taalsterke leeftijdsgenoten. Dat je kinderen test op hun taalkennis is oké, maar niet om hen te bestraffen.»

WAYENBERG «Helemaal akkoord.»

DUYCK «Ik niet. Een kind dat niet naar de kleuterklas is geweest en thuis geen Nederlands spreekt, doe je geen plezier door het in een Nederlandstalige rekenles te zetten. Dan is de kans groot dat het vroeg of laat toch een jaar zal moeten overdoen.

»En misschien sturen ouders hun kinderen sneller naar het kleuteronderwijs, als ze weten dat die taaltest eraan komt. In Antwerpen gaat meer dan de helft van de kinderen uit kansarme, anderstalige gezinnen niet naar het kleuteronderwijs. Dat is absurd, want die kinderen hebben dat het hardste nodig.»

WAYENBERG «De Vlaamse overheid probeert dat te keren door kwetsbare gezinnen meer kindergeld te geven als ze hun kind naar de eerste kleuterklas sturen. Fantastische maatregel! Dat werkt beter dan mensen te benadelen of te straffen.»

DUYCK «De leerplicht is verlaagd naar 5 jaar, maar dat zou 3 jaar moeten worden. Vorig jaar lag dat op tafel, maar Bert Anciaux heeft toen de volledige SP.A-fractie overtuigd om tegen te stemmen. Dat neem ik hem nog altijd kwalijk.»

CONSUEGRA «Ik ben ook voor verplicht kleuteronderwijs vanaf 3 jaar, maar ook dan zullen we de meest kwetsbare kinderen nog altijd niet bereiken. Veel ouders houden hun kind thuis.»

DUYCK «Die zullen dan wel de onderwijsinspectie over de vloer krijgen.»

CONSUEGRA «Zolang we hen maar niet financieel bestraffen. Dat maakt de situatie alleen maar moeilijker.»

Wouter Duyck: ‘De komende tien jaar zal ons onderwijs nog verder achteruitgaan, want ik zie geen ambitie om de trend te keren.’Beeld Marco Mertens

HUMO Eén op de vier kinderen spreekt thuis geen Nederlands, en dat aantal zal de komende jaren nog verder stijgen. Zullen we daardoor blijven zakken in de PISA-rankings?

CONSUEGRA «Nee. Het is niet omdat je thuis een andere taal spreekt, dat je gedoemd bent om problemen te hebben met Nederlands. Ik sprak thuis uitsluitend Spaans met mijn ouders, maar leerde Nederlands in de crèche. Met mijn kinderen doe ik het ook zo. Ik heb nooit enige taalachterstand gehad.»

DUYCK «Maar jij komt uit een hoogopgeleid gezin. Er is wel degelijk een link tussen anderstalige kinderen uit kansarme gezinnen en onze slechte PISA-resultaten, maar het is niet de voornaamste reden voor onze achteruitgang. Dat blijft de zesjescultuur. De komende tien jaar zal ons onderwijs nog verder achteruitgaan, want ik zie in het onderwijsveld geen ambitie of actieplannen om die trend te keren.»

CONSUEGRA «Wat ook meespeelt: we vragen veel meer van scholen dan vroeger. Ze moeten aan drugspreventie doen, burgerschap bijbrengen, omgaan met verschillende talen, religies, armoedeproblemen, genderissues,... Dat bemoeilijkt het lesgeven.

»Ik hamer er bij mijn jonge leerkrachten op dat ze hoge verwachtingen moeten koesteren voor elke leerling. Ik wil geen leerkrachten afleveren met allerlei vooroordelen en patronen in hun hoofd: 'Ah, dat kind heeft geen boterhammen bij, dat wordt er eentje voor snit en naad.'

»Daarnaast moeten ze ook nog weten met welke aangepaste leerstrategie ze elke leerling over die hoge lat kunnen krijgen. Ik vergelijk de moderne leraar met een ingenieur: die legt ook niet overal dezelfde brug. In zijn ontwerp moet hij rekening houden met veel omgevingsfactoren. Een goede leraar werkt ook zo. Maar de groeiende diversiteit maakt dat complexer.»

DUYCK «Nu leg je wel veel verantwoordelijkheden bij de leerkrachten. Ik zou daar voorzichtig mee zijn. Piloten leren tijdens hun opleiding dat er maar één manier is om een vliegtuig te laten landen, maar van leraars en scholen accepteren we dat ze ongehinderd experimenteren met de hersenen van onze kinderen. Dat stoort me. Er bestaan geen twintig verschillende manieren om een kind te leren lezen. Directe instructies in de klas hebben hun nut al veelvuldig bewezen.»

WAYENBERG «Maar de gereedschapskist van de leraar is de laatste tien jaar enorm uitgebreid. Laat ons die moderne technieken gebruiken, en bekijken welke aanpak het beste rendeert voor elk kind. Want net zoals je verschillende vliegtuigtypes hebt, zijn kinderen ook niet allemaal hetzelfde.»

DUYCK «Maar we weten wel hoe onze hersenen het best leren. Dat is níét veranderd. We mogen de druk op de leerkrachten niet nog meer verhogen, want we hebben er nu al te weinig. Tegen 2028 zou er een tekort zijn van 5.000 tot 7.000 mensen. En dat komt vooral door de uitstroom: 43 procent van de leraren in het secundair onderwijs, stopt ermee binnen de vijf jaar. Als redenen geven zij op: 'Ik kwam te weinig toe aan lesgeven door allerlei neventaken', 'ik moest te veel nutteloze papieren invullen', 'ik heb te veel miserie met ouders'...»

CONSUEGRA «Dat lerarentekort stelt zich wereldwijd, niet alleen bij ons.»

HUMO Ligt dat ook niet aan het dalende respect en discipline op school? In sommige klassen is het al een prestatie als alle leerlingen op tijd zijn en als er geen stoelen door de lucht vliegen.

WAYENBERG «Discipline staat of valt met een goed schoolreglement en een sterke directie die dat consequent laat naleven. Als een leerling, of leerkracht, fysiek geweld gebruikt, roep ik hem op het matje en vliegt hij bijna zeker van school. Maar er zijn ook zwakke directies die lakser optreden. In zulke scholen zou ik niet graag leraar zijn.»

CONSUEGRA «Een gebrek aan discipline in de klas is de op één na belangrijkste reden waarom leerkrachten uit het beroep stappen. De hoofdreden is dat ze het gevoel hebben dat ze te weinig tijd en energie konden steken in het lesgeven.»

WAYENBERG «Wij vinden steeds moeilijker nieuwe leerkrachten. Sollicitanten weten dat er tekorten zijn en worden kieskeuriger. Gelukkig slagen we er beter in om onze mensen te behouden. Dat komt vooral dankzij onze ondersteuningscel die startende leerkrachten het hele jaar begeleidt.»

HUMO Ideetje van econoom Peter De Keyzer: 'Controleer met gestandaardiseerde tests elk jaar hoeveel vooruitgang middelbare scholieren hebben geboekt. De school die erin slaagt om jongeren het meest te laten vooruit gaan, krijgt meer geld, en leerkrachten die jongeren het best kunnen motiveren, geef je meer loon. Nu zijn de best betaalde leerkrachten altijd de oudsten, en soms ook de meest uitgebluste.'

DUYCK (lacht) «Gestandaardiseerde tests zijn mijn stokpaardje. Het wordt tijd dat scholen hun leerkrachten kunnen betalen in functie van leerwinst. Zo stimuleer je hen om hun uiterste best te doen.»

CONSUEGRA «Ik ben tegen. Buitenlandse voorbeelden tonen aan dat het aantal leerkrachten daardoor nog verder daalt, omdat de druk op hen nog groter wordt. Je installeert een cultuur van wantrouwen en jaagt leerkrachten weg uit het beroep.»

DUYCK «In elk beroep heb je evaluaties. Waarom zou dat bij leerkrachten anders moeten zijn? Veel mensen vinden geld toch belangrijk. Voor knelpuntvakken zoals wiskunde zullen we met bonussen moeten werken om nog leraars te vinden. De knappe wiskundigen worden weggelokt door banken en verzekeraars, omdat ze daar meer kunnen verdienen. Mijn zoon heeft in het vijfde middelbaar geen wiskunde gekregen, omdat er geen wiskundeleraar was. Zo hypothekeer je de kansen van jongeren.»

HUMO Ander idee: mijn zoon had tijdens de lockdown online lessen in de voormiddag, mocht de hele namiddag buiten spelen en studeerde daarna van vijf tot zeven. Door die onderbreking was hij meer gefocust en boekte hij snel vooruitgang. Waarom zouden we een schooldag niet anders indelen?

WAYENBERG «Dat sluit aan bij mijn droom: de school als totaalconcept. Een school die van zeven uur 's morgens tot zeven uur 's avonds open is, en die in verbinding staat met de buitenwereld. Een warm nest waar jongeren niet alleen les volgen, maar ook kunnen sporten, integreren en workshops rond kunst aangeboden krijgen. Alleen ligt dat moeilijk aan de basis, omdat het meer flexibiliteit van leerkrachten vergt.»

CONSUEGRA «Uit mijn onderzoek is gebleken dat beginnende leerkrachten het beter doen in zulke scholen. De leerkrachten komen er 's ochtends toe en vertrekken pas 's avonds naar huis. Ze kunnen er samen hun lessen ontwerpen en van elkaar leren. Daardoor hebben ze 's avonds minder werk.»

WAYENBERG «Scholen mogen geen eilanden zijn. Wij gaan met onze scholengemeenschap 's middags gratis soep bedelen, zodat kansarme kinderen toch minstens één keer per dag een gezonde maaltijd krijgen. In Finland doet de overheid dat in alle scholen. Je kunt niet leren met een lege maag.»

DUYCK «Dat is mooi, maar eigenlijk moet het OCMW die soep maken, leveren en betalen. Scholen krijgen extra middelen om kansarme leerlingen te helpen, maar die dienen om leerwinst te boeken. Steeds meer scholen gebruiken een deel van dat geld om de miserie op te lossen. Dat gaat ten koste van het didactische project, en dat zien we in de PISA-cijfers.»

HUMO Hopen dan maar dat we een lang en ononderbroken schooljaar tegemoet gaan.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234