null Beeld ANP
Beeld ANP

Vaccinatie

De derde prik: een nuttige booster of een schoffering van arme landen? De voors en tegens op een rij

Een derde prik: pure noodzaak of een toonbeeld van vaccinongelijkheid? De WHO roept landen die het al doen op er voorlopig mee te stoppen. België beslist na de zomer. De voor- en tegenargumenten van een ‘boostervaccin’ op een rij.

VOOR

1. Beschermt misschien beter

Drie is altijd meer dan twee, zou je zeggen. Dus waarom geen derde prik? ‘We hebben het hier over een virus dat nieuw is voor de hele wereld en we vaccineren pasgeborenen niet voor niets drie keer tegen een aantal virussen, dat kan nuttig zijn,’ zegt immunoloog Ger Rijkers.

Onderzoek dat Pfizer onlangs publiceerde, laat daarnaast zien dat de effectiviteit van het vaccin geleidelijk afneemt, tot 84 procent na een half jaar. Een nieuwe dosis kan dat tegengaan, denkt Pfizer zelf.

Volwassenen maakten na een derde prik vijf keer zoveel antistoffen aan, 55-plussers zelfs tien keer zoveel, aldus Pfizer, dat hier op dit moment onderzoek naar doet in Groot-Brittannië. Meer antistoffen betekent een groter leger om het virus te bestrijden.

‘Dit is geen hard bewijs, maar geeft wel iets aan,’ zegt Rijkers, verbonden aan University College Roosevelt in het Nederlandse Middelburg. Een derde dosis kan ons ook beter beschermen tegen de besmettelijke deltavariant, denkt hij.

2. Voor kwetsbaren kan het verschil maken

De landen die voor een derde prik kiezen (Israël, Groot-Brittannië en Duitsland) geven die vooralsnog alleen aan kwetsbaren. Rijkers is voorstander van die tactiek, en om later te bezien of de hele bevolking ook een ‘booster’ nodig heeft.

Voor gezonde mensen is het misschien niet zo erg dat de vaccins minder goed beschermen tegen de deltavariant, zegt hij – hun lichaam gaat toch wel aan de bak – maar voor ouderen of mensen met een verzwakt immuunsysteem, kan er wel een gevaar ontstaan bij een nieuwe opleving in het najaar, zegt Rijkers.

Liever dat dan erop vertrouwen dat de zogeheten geheugencellen, die het virus herkennen als het binnendringt, het lichaam dan aan het werk zetten. ‘Zeker bij kwetsbaren speelt de vraag of die reactie van het lichaam snel genoeg is. Ik zou zeggen: als het een heel belangrijke wedstrijd is, begin ik liever met 5-0 voorsprong.’

3. Een aanvulling op mindere vaccins als AstraZeneca

De mensen die twee prikken van AstraZeneca kregen, voelen zich inmiddels een beetje in de luren gelegd. Ja, ze waren vaak wat eerder aan de beurt, maar kregen het slechtste jongetje van de klas met de laagste effectiviteit. Zou het niet eerlijk zijn om een derde prik met een beter vaccin te geven?

De combinatie van een vector- en mRNA-vaccin kan tot betere bescherming leiden, zegt Rijkers: AstraZeneca en Pfizer laten het coronavirus op een andere manier zien aan het immuunsysteem. ‘Zeg maar de ene en de andere kant van een medaille. Daardoor kun je net andere antistoffen aanmaken, waardoor het lichaam sterker staat tegenover het virus.’

Dit komt ook terug in een Britse studie, legt de Nederlandse hoogleraar infectieziekten Leo Visser uit: ‘De combinatie AstraZeneca met een mRNA-vaccin leidde tot een hoger gehalte antistoffen dan twee keer AstraZeneca.’ Visser werkt op dit moment mee aan een onderzoek naar onder andere de combinatie Janssen met Pfizer of Moderna.

TEGEN

1. Het is helemaal niet nodig nu

Hoe langer het geleden is dat de prik in je arm neerdaalde, hoe minder antistoffen je hebt. Dat geldt voor alle vaccins. Maar dat hoeft niet erg te zijn, want de geheugencellen weten bij een nieuwe infectie hoe ze antistoffen moeten aanmaken. Bovendien zijn ze niet het enige wapen tegen het virus. Je hebt nog de zogeheten T-cellen die lichaamscellen waar het virus is binnengedrongen, opruimen.

Die geheugenreactie lijkt een half jaar na vaccinatie nog prima te werken, zeggen virologen. Ook arts-microbioloog Eric van Kregten zegt: ‘Het kan nuttig zijn, zo’n booster, maar er is nog veel te weinig bekend over of het wel echt beter beschermt.’

Visser: ‘Daar komt nog bij dat op dit moment er geen aanwijzingen zijn dat mensen door de deltavariant, ondanks vaccinatie, in het ziekenhuis terechtkomen.’ Hij vindt het daarom een goede zaak dat de Gezondheidsraad pas na de zomer kijkt of dit wel of niet nodig is, want in het najaar is de situatie wellicht weer anders.

2. Kost (onnodig veel) geld

Op dit moment is de medische noodzaak van een derde prik twijfelachtig. De enige onderzoeksresultaten die er zijn, komen van een farmareus die volgens critici nu zijn ware gezicht toont door met een geruststellende boosterdosis munt proberen te slaan uit de angst van mensen voor de deltavariant.

Vlak nadat Pfizer aankondigde die derde prik op de markt te willen brengen, werd ook bekend dat het bedrijf de prijs van het vaccin verhoogt van 15,50 euro naar 19,50, een stijging van 26 procent. Je zou de noodzaak tot een derde prik die het bedrijf probeert over te brengen dus ook kunnen zien als een slimme marketingtruc.

3. Arme landen moeten voorrang krijgen

Toen arts-microbioloog Eric van Kregten de directeur van Pfizer op de radio hoorde, was hij onaangenaam verrast. Een derde prik? En de arme landen dan? Hij vindt het ethisch onverantwoord hier te starten met een derde prik, als elders mensen dagelijks overlijden. Een derde prik alleen voor kwetsbaren, vindt hij begrijpelijk: dat gaat om kleinere aantallen vaccins.

Tedros Adhanom Ghebreyesus, directeur-generaal van de WHO, riep woensdag landen die een derde prik geven, hier tijdelijk mee te stoppen, zodat er meer vaccins beschikbaar komen voor andere landen. Eerder zei hij al over boostersvaccins ‘een bewuste keuze zijn om mensen in nood niet te beschermen’. Van de 4 miljard doses die wereldwijd tot nu toe zijn toegediend, is meer dan 80 procent in landen met een hoog en middeninkomen.

Volgens Van Kregten is een derde prik in het rijke Westen ook qua virusverspreiding niet slim. ‘Als we niet eerst de armere landen vaccineren, krijgen mutaties de ruimte en wordt de kans groter dat er één bij zit waartegen onze vaccins niet werken. Als we eerst aan onszelf denken, schieten we straks in onze eigen voet’, zegt hij.

‘Dan zul je zien dat wij straks een vierde prik nodig hebben, terwijl zij nog steeds een eerste moeten krijgen,’ vult Visser aan.

(Trouw)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234