'De Diamanten Kogel' (2): en de prijs gaat naar... Al-Qaeda!

De Belgische sponsor van de Diamanten Kogel, de Vlaamse thrillerprijs, heeft zich ingewerkt in een milieu van criminele wapensmokkelaars, die zich bezighouden met het schenden van VN-embargo’s. Zoals: het leveren van wapens aan islamterroristen in Libië.


Lees ook deel 1: 'Literaire thrillerprijs 'De Diamanten Kogel': sponsor in de cel'

Het had een grote dag moeten worden voor de Antwerpse diamantair Serge Muller (foto rechts). Op 4 maart werd hij plechtstatig ontvangen in het regeringsgebouw in de Montenegrijnse hoofdstad Podgorica. Daar werd, onder de goedkeurende blik van Branko Vujovic, de voorzitter van de nationale privatiseringscommissie, het contract ondertekend waarmee Muller en zijn Servische zakenpartner Petar Crnogorac de controle kregen over het grootste wapenexportbedrijf van Montenegro: Montenegro Defense Industry (MDI). De aandelen van het staatsbedrijf kwamen voor een bedrag van 680.000 euro in handen van het door Muller gecontroleerde Atlantic Technology Limited (ATL) uit de Israëlische hoofdstad Tel-Aviv, en van de Servische wapenhandel CPR Impex van Crnogorac. Het Servisch-Israëlische consortium heeft beloofd om dit jaar nog 400.000 euro in het geprivatiseerde bedrijf te investeren.


Wapens voor islamterreur

De grote vraag van het afgelopen oorlogsjaar was: wie bewapent eigenlijk die griezelige, zich aan misdaden tegen de menselijkheid schuldig makende organisaties als IS en Al-Qaeda? Hier volgt een antwoord op die vraag. De nieuwe zakenpartners van Serge Muller in ex-Joegoslavië, die sterke banden hebben met de politieke elite in Servië en Montenegro, worden al jaren in verband gebracht met wapensmokkel naar oorlogsgebieden waar VN-wapenembargo’s gelden.

'Muller gaat de kant op van beruchte wapenhandelaars als Adnan Khashoggi, Leonid Minin en Viktor Bout'

Vorige week nog werden zowel MDI als Mullers partnerfirma CPR Impex van Crnogorac door de VN genoemd als bedrijven die wapens zouden hebben geleverd aan islamisten in Libië. De Bosnische staatszender FTV toonde een brief waarin het VN-panel van experts voor Libië bij de Servische autoriteiten opheldering vroeg over een transport waarbij wapens vanuit Bosnië-Herzegovina aan de Libische tak van Al-Qaeda werden geleverd. De deal zou in december 2014 zijn gesloten door onder meer MDI en een dochtermaatschappij van CPR Impex, Tehnoremont, die ook in handen is van Crnogorac. Voor Libië geldt sinds 2013 een wapenembargo. De VN-experts vermoeden dat de wapens bedoeld waren voor Khalid al-Sharif, een leider van Al-Qaeda in Libië. Al-Sharif, een voormalige Libische minister van Defensie, werd in het verleden nog vastgehouden door de Amerikanen in Afghanistan, waar hij naar eigen zeggen maandenlang werd gefolterd door de CIA. De openbare aanklager in Montenegro zou inmiddels een onderzoek hebben geopend naar de betrokkenheid van de directeur van MDI, en sinds kort dus werknemer van Muller, Zoran Damjanovic.

Door zich in te kopen in de wapenhandel in de Balkan wordt Muller alleszins één van de hoofdspelers op de ex-Joegoslavische wapenmarkt, die sinds de oorlogen van de jaren 90 getypeerd wordt door corruptie, smokkel en schendingen van wapenembargo’s. Daarbij zijn niet alleen wapenfirma’s betrokken, overheidsbedrijven zowel als privéondernemingen, maar ook internationale wapenbrokers en georganiseerde misdaadgroepen uit Kosovo, Albanië, Servië, Kroatië en Bosnië, die al twintig jaar over de etnische grenzen heen moeiteloos met elkaar samenwerken in activiteiten als drugstrafiek, mensenhandel en wapensmokkel.

Muller gaat zo de kant op van beruchte wapenhandelaars als de flamboyante Saoedische miljardair Adnan Khashoggi, de Oekraïense wapensmokkelaar Leonid Minin en Viktor Bout, de voormalige Sovjetofficier die met een eigen vloot van vrachtvliegtuigen decennialang de brandhaarden van deze wereld vol wapens pompte.

Voor een wapenhandelaar met een neus voor opportuniteiten is de Balkan een voor de hand liggende regio. De wapenproductie en -handel is er zo ongeveer de enige bloeiende economische sector. In het kleine bergland Montenegro, met een bevolking zo groot als die van Antwerpen, zijn er maar liefst 31 bedrijven actief in de productie en handel van wapens. En ook in buurland Servië, waar meer dan een vierde van de beroepsbevolking werkloos is, is de militaire industrie één van de weinige stabiele en groeiende sectoren. Beide landen exporteren munitie, explosieven, vuurwapens, raketten en onderdelen voor de militaire luchtvaart naar zo’n 30 tot 40 landen wereldwijd, inclusief NAVO-landen als de VS, Duitsland en Griekenland.


De erfenis van maarschalk Tito

MDI, de nieuwe aanwinst van Serge Muller, is een grote speler in de regio, met een omzet van 30 miljoen euro per jaar. Het bedrijf komt voort uit de Montenegrijnse dochter van het Joegoslavische staatsbedrijf Yugoimport SDPR, dat er in het verleden meermaals van beschuldigd is wapens te exporteren naar landen onder VN-embargo, zoals Syrië en Libië ten tijde van Kadhafi (foto links). Het staatsbedrijf werd ook betrapt op wapenleveringen aan het Irak van Saddam Hoessein (foto rechts), voor wie het ook een aantal bunkers heeft gebouwd.

De laatste 15 jaar hield MDI zich vooral bezig met de verkoop van overtollige wapens en militair materieel uit de depots van Servië en Montenegro, overblijfselen van het Joegoslavische volksleger van president Josip Broz Tito, ooit het vierde leger van Europa. Dat het spel daarbij niet altijd volgens de regels werd gespeeld, bleek onder meer in 2006, toen MDI-directeur Damjanovic in de cel belandde op verdenking van de smokkel van 14 ton kalasjnikovs uit een kazerne in Belgrado.

En Mullers partner in MDI, Petar Crnogorac, kan bogen op de decennialange ervaring van zijn vader en adviseur Svetozar Crnogorac, de vroegere marketingdirecteur van de belangrijkste wapenproducent van het voormalige Joegoslavië, het 150 jaar oude Zastava Oruzje. Dankzij die waardevolle contacten in binnen- en buitenland kon het in 2005 opgerichte CPR Impex van Crnogorac in geen tijd uitgroeien tot één van de belangrijkste wapenexporteurs van Servië. Maar ook Crnogorac heeft inmiddels zijn portie gerechtelijke problemen gehad. Midden vorig jaar werd hij samen met een medewerker gearresteerd op verdenking van geknoei en omkoping bij openbare aanbestedingen voor de verkoop van kalasjnikovs en pistolen tussen 2011 en 2013. Crnogorac is ondertussen op vrije voeten, maar het gerechtelijk onderzoek in Belgrado loopt nog steeds.


Drones en snipergeweren

Serge Muller is zelf ook geen groentje in de wapenhandel. Na een carrière in de Antwerpse diamanthandel van zijn vader, stapte hij midden jaren 90 met zijn Rex Mining Company in de exploitatie van diamantmijnen in Paraguay, Zuid-Afrika, Mauritanië en het door burgeroorlog geteisterde Sierra Leone, waar de strijdende partijen hun oorlog financierden met bloeddiamanten. In dat laatste land begon hij, om zijn concessies veilig te stellen, ook wapens en militaire onderdelen te leveren aan het regeringsleger, onder meer via een Luxemburgse vennootschap en in samenwerking met zijn Israëlische partner Ze’ev Morgenstern. Volgens een rapport van het Stockholm International Peace Research Institute is Muller dat blijven doen tot in 2012, toen bekend werd dat hij voor 4,5 miljoen dollar aan Chinese wapens had geleverd aan de gevreesde paramilitaire vleugel van de Sierra Leoonse politie. Die transactie liep via de firma Amylam in Sierra Leone, die ook kantoor bleek te houden op het adres van Mullers Rex Mining in Antwerpen.

Muller beschikt ook over Israëlische en Bulgaarse wapenlicenties via ATL, dat vestigingen heeft in Tel Aviv, Sofia en Johannesburg, en actief is in de defensie- en beveiligingssector. Deze firma beweert zich vooral te richten op samenwerking met overheidsagentschappen en VN-vredesmissies in Afrikaanse landen. In Israël heeft ATL aandelen in fabrieken die ultralichte drones produceren, terwijl in Zuid-Afrika geïnvesteerd werd in de productie van snipergeweren.

Muller lijkt zijn betrokkenheid bij ATL tegenwoordig liever te willen verstoppen. Maar het valt moeilijk te ontkennen dat hij de firma en haar filialen controleert. Een aanwijzing van Mullers betrokkenheid was tot 2012 te vinden op de website van ATL, waarop ook een Antwerps kantoor vermeld stond met als adres... het kantoor van Rex Mining Company in de Hoveniersstraat. Volgens onze bronnen verscheen Serge Muller ook tot drie keer toe in Montenegro als ‘baas’ van ATL om te onderhandelen over de overname van MDI. Zijn Servische partner Crnogorac bevestigde in een interview dat Muller ‘de man achter ATL’ was, een uitspraak die hij nadien weer wilde intrekken.


Een gelovig man

Om de verkoop van Montenegro Defense Industry (MDI) op 4 maart laatstleden enige luister bij te zetten, schoof het gezelschap na de plechtige ondertekening aan voor een feestmaal. Jasa Alfandari (foto onder), de voorzitter van de joodse gemeenschap van Montenegro, was er ook bij. Serge Muller is namelijk een zeer gelovig man en hij onderhoudt goede contacten met joodse religieuze organisaties in het buitenland.

'U mag in België zeggen dat het goed gaat met meneer Muller' Jasa Alfandari, voorzitter joodse gemeenschap Montenegro

‘Op vraag van meneer Muller was ik aanwezig bij de ondertekening,’ vertelt Alfandari over de telefoon vanuit Podgorica. ‘Meteen daarna hadden we een etentje en dan is hij onmiddellijk richting Albanië vertrokken om zijn vlucht te nemen in de hoofdstad Tirana.’

Toen Muller en Crnogorac in hun auto met chauffeur bij de grenspost aankwamen, ging het mis.

Jasa Alfandari «Aan de grensovergang met Albanië werd meneer Muller gearresteerd door de grenspolitie toen hij zijn paspoort liet zien. Op hun computerscherm zagen de douaniers blijkbaar dat meneer Muller internationaal gezocht werd.»

Muller was precies een dag eerder door Interpol geseind op vraag van de Antwerpse onderzoeksrechter Bruno De Hous, die hem verdenkt van betrokkenheid bij cocaïnehandel en het witwassen van drugsgeld – zoals u vorige week in Humo kon lezen.

HUMO De Montenegrijnse overheid had hem net de helft van het staatsbedrijf MDI verkocht, om hem enkele uren daarna in de boeien te slaan?

Alfandari «De arrestatie van meneer Muller heeft niets te maken met de privatisering van MDI, maar alles met een gerechtelijk onderzoek in België, waar ik verder niets over weet. Als hij in Montenegro was gebleven, had niemand een vinger naar hem uitgestoken. Maar bij de paspoortcontrole aan de grens hadden de autoriteiten geen keuze. Ons land is verplicht mensen aan te houden die op de Interpollijst staan.»

Ondertussen zit Muller, in afwachting van een Belgisch uitleveringsverzoek, in de gevangenis van Podgorica. Volgens Jasa Alfandari gaat het goed met hem.

Alfandari «Ik heb hem in de gevangenis opgezocht en ik sta in contact met zijn familie in Israël. Als joodse gemeenschap beschouwen wij het als onze menselijke plicht om meneer Muller te helpen. Ik heb hem een thora bezorgd, en ook gebedenboeken en matses (joods paasbrood, red.) voor het paasfeest. Wij proberen nu om hem uit de gevangenis te krijgen, zodat hij zijn uitlevering aan België kan afwachten onder huisarrest. U mag in België zeggen dat het goed met hem gaat.»

Crnogorac, Damjanovic en de Montenegrijnse privatiseringscommissie gingen niet in op ons verzoek tot een gesprek.


Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met het Balkan Investigative Reporting Network.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234