De Doomsday Clock bestaat 75 jaar. Beeld AFP
De Doomsday Clock bestaat 75 jaar.Beeld AFP

wetenschap

De Doomsday Clock wordt 75, en blijkbaar leven we al twee jaar dichter bij onze ondergang dan ooit

De Doomsday Clock, die aangeeft hoe dicht de mensheid is bij een zelf veroorzaakt einde van de beschaving, bestaat 75 jaar. Wie is er destijds mee begonnen en hoe laat is het nu?

Hans Nijenhuis

Het waren mannen die de leiding hadden bij het uitvinden van de atoombom, het was een vrouw die ze vervolgens hielp hun gevoel te uiten dat ze iets verschrikkelijks hadden gemaakt. Martyl Langsdorf was de echtgenote van een van de geleerden uit het Amerikaanse Manhattanproject, waar tijdens de Tweede Wereldoorlog diep in het geheim de eerste kernwapens werden gebouwd. Vier maanden na de vernietiging van Hiroshima en Nagasaki begonnen zij een nieuwsbrief, The Bulletin of Atomic Scientists, om de wereld bewust te maken van de gevaren van de kernwapens die zij zelf hadden geschapen. In 1947 werd die nieuwsbrief een tijdschrift, in de hoop een breder publiek te bereiken. Langsdorf, landschapsarchitecte, werd gevraagd het eerste omslag te ontwerpen. Zij was het die koos voor de wijzers van de klok. En ze zette die op zeven minuten voor twaalf. Om het gevoel van urgentie over te brengen, zei ze zelf.

Vergelijken

Het was een krachtig beeld. Twee jaar later verscheen de klok weer op de cover, maar nu was het al vier minuten later: drie minuten voor twaalf. De Sovjet-Unie had zijn eerste kernbom tot ontploffing gebracht en het risico op wederzijdse vernietiging was dichterbij gekomen. En zo werd een traditie geboren. Elk jaar opnieuw kijken de geleerden die met het tijdschrift zijn verbonden, onder wie dertien Nobelprijswinnaars, hoe de wereld er in hun ogen aan toe is. In vergelijking met vorig jaar, en in vergelijking met toen de klok begon te lopen, zoals voorzitter Rachel Bronson donderdagmiddag zei.

Het verst terug in 1991

In 1953 werd het zelfs twee minuten voor twaalf, nadat zowel de Sovjet-Unie als de VS de krachtigste kernwapens ooit hadden getest. In 1968 kon hij juist tien minuten worden teruggezet: de presidenten Nixon en Brezjnev begonnen aan hun ontspanningspolitiek en sloten het non-proliferatieverdrag tegen de verspreiding van kernwapens. Het verst terug ging hij in 1991: de Sovjet-Unie was uiteen aan het vallen, Duitsland werd herenigd, het Verdrag tegen de verspreiding van strategische nucleaire wapens werd getekend. Ja, de geschiedenis was ten einde, zoals de Amerikaanse historicus Francis Fukuyama optimistisch schreef. Het was ineens pas zeventien minuten voor twaalf. Zo vroeg dat het ontwerp van de klok moest worden aangepast. Martyl Langsdorf heeft het nog mee kunnen maken, ze zou pas in 2013 op 98-jarige leeftijd overlijden.

Klimaatverandering

Gisteren is de klok 75 jaar oud geworden. Behalve het gevaar van kernwapens worden ook klimaatveranderingen en technologieën meegewogen. Pink Floyd en Sting behoren tot de vele artiesten die hem in hun muziek hebben gebruikt. De klok verschijnt niet alleen op de cover van een tijdschrift, er zijn T-shirts, koffiemokken en mondmaskers. De bekendmaking van waar de wijzers precies staan is tegenwoordig een jaarlijks evenement dat vanuit de hele wereld rechtstreeks wordt gevolgd. Gisteren was het dus weer zover, maar uiteindelijk werd het een beetje een anticlimax: de klok blijft nog een jaar staan staan waar hij in 2020 is gezet, op 100 seconden voor twaalf. We leven dus al twee jaar dichter bij onze ondergang dan ooit. Maar niet nóg dichterbij.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234