Jaron Garitte Beeld Inge Kinnet
Jaron GaritteBeeld Inge Kinnet

15 minuten beroemdJaron Garitte

De dove tolk bij het Overlegcomité: ‘Als het te saai wordt, kijkt Marc Van Ranst naar mij’

In de storm van de coronacrisis waren er altijd een paar rotsen in de branding: Steven Van Gucht, Marc Van Ranst en de Magnum-ijsjes met witte chocola die ons even doen vergeten hoe hard telewerken suckt. Voor de dovengemeenschap was er Jaron Garitte (25), de dove tolk die al van in het prille begin de persconferenties van het Crisiscentrum, de Veiligheidsraad en het Overlegcomité met hart, ziel en veel gebaren verstaanbaar maakt voor al wie ze niet horen kan.

JARON GARITTE «Ik heb het drukste jaar van mijn leven achter de rug. Het is op 17 maart 2020 gestart – twee dagen vóór de eerste persconferentie kreeg ik opeens de vraag of ik wilde tolken – en het is niet meer gestopt. Ik had geen moment rust: ik kon altijd opgeroepen worden om naar Brussel te gaan. Gelukkig kwamen er na een tijd nog wat dove collega’s bij. In mijn eentje had ik het nooit kunnen bolwerken.»

Jaron Garitte deed ook mee in deze aankondiging van de finalisten van Humo’s Rock Rally. Tekst gaat verder onder de video:

HUMO Jij tolkt niet rechtstreeks wat Steven Van Gucht en co. vertellen, je bent immers doof. Net zoals tijdens dit interview – dank je wel, tolk Karolien Gebruers – staat er nog een horende tolk tussen.

GARITTE «Ik begrijp dat dat verwarrend is, dat je denkt: waarom leest hij de tekst niet gewoon af van een autocue? Maar dat gaat niet voor live persconferenties waarin ministers allerlei beslissingen last minute meedelen. Voor ‘Karrewiet’ gebruik ik wél een autocue, maar dat wordt niet live uitgezonden – ik kan de tekst vooraf doornemen.

»Ik tolk voor een doof publiek. Voor mij is gebarentaal mijn moedertaal en dat merkt een doof publiek meteen. Een horende tolk doet dat toch een tikje anders en dat maakt het moeilijker te verstaan. De doven begrijpen horende tolken die gebarentaal als vreemde taal leerden moeilijker, net zoals een Vlaming moeite heeft om een Franstalige te begrijpen die op latere leeftijd Nederlands leerde. Je moet je extra concentreren om te verstaan wat hij bedoelt. Terwijl het op zo’n persconferentie toch om belangrijke maatregelen en informatie gaat.»

HUMO Was je bang om fouten te maken?

GARITTE «Dat is weleens gebeurd, maar dan zette ik die fout meteen weer recht. Die keer dat we met z’n tienen buiten mochten, heb ik bijvoorbeeld getolkt dat het met z’n achten mocht. Ik was nog een tikje strenger voor de doven dan voor de horenden (lacht). Je herinnert je ook nog wel die gruwelijk complexe powerpointpresentatie van Sophie Wilmès om elf uur ’s avonds. Toen hebben we met het hele team zitten zweten om alles enigszins te begrijpen, maar dat mag ik niet laten merken tijdens het tolken. Dan moet ik een pokerface opzetten en gáán.»

HUMO Je bracht zelden een goednieuwsshow.

GARITTE «Eerst vond ik het niet zo erg om de maatregelen te tolken. Net als iedereen dacht ik: over een maand of twee zijn we hiervan af. Maar dan kwamen de cijfers over de coronadoden. Die kwamen hard binnen. Op een bepaald moment gaven psychologen het advies om je af en toe toch los te koppelen van alle informatie en afstand te nemen. Ik kon dat niet: voor mij was het al corona wat de klok sloeg.»

HUMO Ben je nu een bekendheid binnen de dovengemeenschap?

GARITTE «Als ik al een BV ben, dan toch eerder een BDV: een bekende dove Vlaming (lacht). De dovengemeenschap is klein en ik kende al veel mensen, maar nu viel het me op dat er ook anderen naar me toe kwamen: ‘Hé, ik ken jou van op tv!’ Het is ook weleens gebeurd dat horende mensen me herkenden op straat. Vaak denken ze dat ik kan horen en beginnen ze tegen me te praten. Ik zou moeten kunnen liplezen, maar die mondmaskers maken het er niet makkelijk op. De helft van de tijd weet ik nu niet eens óf er iemand tegen me praat. Mijn excuses aan iedereen die ik straal heb genegeerd: het had niks met sterallures te maken.»

HUMO Tot voor anderhalf jaar had nog niemand gehoord van covid-19. Wie beslist dan wat het officiële gebaar wordt?

GARITTE «In Nederland gebaren ze corona op een andere manier: daar wijzen ze op de longen. Hier gebruiken we het gebaar dat ze in de meeste landen gebruiken: een hand met uitgestrekte vingers achter een vuist beeldt de bekende stekels van het virus uit.»

HUMO Wat doe je met een woord als knaldrang?

GARITTE «Knaldrang? Dat ken ik nog niet. Maar spelen met taal is niet alleen eigen aan de horende gemeenschap: ook doven doen het. We zoeken naar manieren om iets visueel te maken. Het gaat om de betekenis, niet per se om een letterlijke een-op-eenvertaling van een woord. Met mimiek kun je veel duidelijk maken.»

Jaron Garitte Beeld rv
Jaron GaritteBeeld rv

HUMO Het is fascinerend om naar te kijken.

GARITTE «Dat vindt Marc Van Ranst ook. Hij zei me eens: ‘Als de persconferenties te saai worden, kijk ik naar jou. Dat is tenminste spannend.’»

HUMO Met haar wel erg dierlijke gebaar voor ‘hamsteren’ schopte je Nederlandse collega Irma Sluis het tot een meme die de wereld rondging.

GARITTE «Irma is een horende tolk. Ze had zelf beslist: ik ga hamsteren zo beschrijven. Ik doe het anders: ik toon eerder het volladen van een winkelkar. Dat is volgens mij hoe we het zouden gebaren in Vlaanderen.»

HUMO Wat is je favoriete coronaterm om uit te beelden?

GARITTE «‘Lockdown’ is wel mooi (klapt zijn armen naar beneden), maar aangenaam is zo’n lockdown niet, hè. Nee, dan tolk ik liever het woord ‘vrijheid’ (steekt met beide handen twee vingers in de lucht die een V vormen). ‘Licht aan het einde van de tunnel’ is ook een mooie om te gebaren.»

HUMO Vindt Steven Van Gucht het leuk dat jullie hem aanduiden door naar het litteken onder zijn lip te wijzen?

GARITTE «Hij kon er wel om lachen, ja. Bij Marc Van Ranst was het ook niet zo moeilijk om een naamgebaar te vinden: voor hem gebruiken we zijn eeuwige truien met een V-hals. Alexander De Croo duiden we aan met het witte vlekje in zijn haar. Meestal gebruiken we een uiterlijk kenmerk, maar dat hoeft niet. Voor Frank Vandenbroucke kan het bijvoorbeeld dit zijn (trekt een denkbeeldige broek op).»

HUMO En voor Erika Vlieghe?

GARITTE «Niet iedereen heeft een naamgebaar. Je zou natuurlijk iets vliegends kunnen uitbeelden, maar haar naam is niet zo vaak aan bod gekomen dat we er een gebaar voor nodig hadden.»

HUMO Het is bijna een ereteken.

GARITTE «Misschien wel, ja. Je kunt je naamgebaar niet zelf verzinnen: je moet het krijgen van anderen.»

HUMO In Groot-Brittannië ontstond er ophef toen de tolk het gebaar voor ‘wanker’ leek te maken toen Boris Johnson aan het woord was.

GARITTE «Echt? Wanker? (Beeldt het universele gebaar voor lul uit) Daar weet ik niks van. Deontologisch kan dat echt niet. Als ik één keer zoiets zou doen, is het byebye coronatolk. Horende mensen hebben een enorm aanbod aan informatie – én fake news – maar voor veel dove mensen ben ik hun enige informatiebron. Ik ga echt hun vertrouwen niet schaden door mijn eigen mening op te dringen of er een mop tussen te haspelen.»

HUMO Je ouders en je broer zijn ook doof.

GARITTE «In mijn dichte familie zijn de doven in de meerderheid – het heeft te maken met een bepaald gen dat wordt doorgegeven. Als we samen kerst vieren, zitten er ongeveer vijf horenden en tien dove mensen rond de feesttafel. Mijn grootouders kunnen wel horen, maar mijn mama heeft een dove zus en mijn papa een dove broer.»

HUMO Kunnen de horenden in jouw familie ook gebarentaal?

GARITTE «Voor de generatie van mijn ouders was het aanbod nog beperkt. De Vlaamse gebarentaal was toen ook nog niet erkend. Mijn horende peter en ik hebben een eigen manier om te communiceren. Met wat uitbeelden is het niet zo moeilijk om elkaar te begrijpen.

«Corona was vreselijk, maar voor de dovengemeenschap heeft het wel wat dingen in gang gezet. Nooit eerder werd op zo’n hoog niveau zo intens gebruik gemaakt van een dove tolk – voordien keken ze daarvoor altijd naar horende tolken. Onze taal is nu ook zichtbaarder geworden en als gemeenschap hebben we meer respect gekregen. Dat merk ik als ik ga winkelen: veel winkelbedienden kennen nu het gebaar voor ‘dank u’. Als ik vroeger op straat stond te babbelen, dan staarden kinderen weleens als een koe naar een rijdende trein. Nu voel ik dat mensen kijken en denken: ah ja, dat is zoals op tv. Ze vinden het normaal. Gebarentaal is een deel van de maatschappij geworden, het zit niet langer verstopt in de kelder. Het is raar om te zeggen, maar eigenlijk moeten we corona dankbaar zijn.»

HUMO Ga je corona nog missen als er straks geen persconferenties meer nodig zijn?

GARITTE «Het team en de virologen wel, maar de inhoud niet. Ik ben jong: ik wil de wereld rondreizen en feesten, net als iedereen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234