De edele wereld van Luc Haekens: 'De adel kun je choqueren zonder het te beseffen. Dat heb ik dan ook gedaan'

Laatst deed Luc Haekens zich bij klaarlichte dag voor als Recep Tayyip Erdogan, de pseudodemocratische president van Turkije. Voor die gelegenheid had hij een onbetwistbare plaksnor op. In een roomwitte stretched limo liet hij zich een Kempense verkaveling inrijden, waar hij, om nader kennis te maken met de leefgewoontes van de modale Vlaming, zijn chauffeur beval halt te houden bij een gemiddelde woning.

Vergezeld van enkele nerveuze lijfwachten en van zijn woordvoerder en tolk – Ismaël Yukzac, tevens Jelle De Beule – liet Erdogan zich gastvrij onthalen in een modaal Vlaams gezin. Zijn Turkse vocabulaire behelsde voornamelijk toeristische trefwoorden als ‘Antalya’, ‘Ankara’, ‘Bodrum’ en ‘dürüm’. Op zijn verzoek zette de vrouw des huizes hem een kenschetsende Vlaamse maaltijd voor, die dag toevallig ‘appelspijs met kip’. Toen er ineens iemand de keuken binnenkwam, riep ze preventief: ‘Niet verschieten, de president van Turkije!’ Uit dank voor de gastvrijheid probeerde Erdogan het modale Vlaamse gezin ook nog een tapijt aan te smeren, zij het met reductie. Die vlieger ging evenwel niet op, maar goed: je krijgt niet elke dag de president van Turkije over de vloer.

Dezelfde Luc Haekens die in opdracht van ‘De ideale wereld’ schijnbaar moeiteloos en zonder een spier te vertrekken de kluit belazert, heeft nu ook ‘De blauwe gids’ gemaakt, een zo ernstig mogelijke achtdelige documentaireserie over het doen en laten van de Belgische adel, waar ook een handzaam boek bij hoort. Vooraleer we ons ter lering en vermaak in blauw bloed onderdompelen, wil ik het toch nog even over zijn meesterlijke rubriek in ‘De ideale wereld’ hebben.

HUMO Wat zullen je weergaloze acties in ‘De ideale wereld’ je aan het eind van de rit opleveren, denk je? Cynisme?

Luc Haekens «Ik wil er echt niet cynisch van worden, en bovendien ligt cynisme niet in mijn aard. Maar ik begrijp dat je, als je mijn filmpjes ziet, zou kunnen denken: ‘Wat voor domme, manipuleerbare mensen wonen er niet in Vlaanderen!’ Maar dat valt al bij al nog mee, want wat uit mijn filmpjes blijkt, is volgens mij geen domheid. Ik denk dat mensen zich min of meer laten manipuleren uit goedigheid, zo van: ‘Die mens zegt me dat hij de president van Turkije is. Ik weet niet helemaal zeker of dat wel waar is, maar laat ik er toch maar in meegaan, want ze zien er toch allemaal sympathiek uit, die mensen.’ Ik ben me ervan bewust dat je bijvoorbeeld door mijn filmpje waarin ik seksisme wilde aanklagen, cynisch kunt worden. Het verbaasde me toen zelf dat mensen geen ogenblik doorhadden hoe dom ze bezig waren. Dat soort verbazing overkomt me bijna nooit.»

HUMO Die mensen moesten van jou de slogan ‘Zodra ik seksisme merk, grijp ik in’ zeggen, terwijl jij onafgebroken je assistente, Liesa Naert, seksistisch behandelde. Niemand had dat zo te zien in de gaten. Je kon je met rede afvragen of je proefpersonen enig idee van seksistisch gedrag hadden.

Haekens «Ik gaf een klap op Liesa’s achterste, en zelfs dat viel hen niet op. Ik heb plaatsvervangende schaamte gevoeld toen: ik werd er niet cynisch van, maar wel boos. Maar alle andere filmpjes waarin ik de mensen iets wijsmaak, geven mij vooral een goed gevoel. Ik denk dan: ‘De mensen zijn zo lief, meneer,’ en dat meen ik ook. Neen, ik heb geen aanleg voor cynisme.»


Luc Haekens met het adellijke gezelschap dat in 'De blauwe gids' geïnterviewd wordt.

HUMO Kijkcijfers zeggen me weinig – ze hebben hoogst zelden iets met de kwaliteit van tv-programma’s te maken. Maar wat vind jij van het kijkcijfer van ‘De ideale wereld’?

Haekens «Dat het problematisch is.»

HUMO Komt er een mogelijke oplossing van dat probleem in je op?

Haekens «’t Zou een interessant experiment zijn om ‘De ideale wereld’ eens een week lang op Eén uit te zenden. Dat zou volgens mij in ieder geval meer kijkers opleveren, maar dé vraag blijft: ‘Hoelang?’ Ik mag wel zeggen dat ik weet wat Vlaanderen is, want ik praat de hele dag met Vlamingen van alle rangen en standen en gezindten. Ik hou er rekening mee dat de Vlamingen misschien wel niet gediend zijn van een programma als ‘De ideale wereld’.

»Zelfs mensen van mijn eigen familie – pas op, geen dommeriken, hè – zeggen me: ‘We kijken alleen voor jou naar ‘De ideale wereld’. Ze blijken de humor te grof te vinden. Of zich geen raad te weten met de ironie. Er zijn mensen die uit hun humeur raken door ironie. Mark Uytterhoeven zei me laatst dat steeds meer mensen niet meer zonder smiley kunnen, als indicatie dat iets grappig bedoeld is. Ze willen als het ware voor humor gewaarschuwd worden, om verwarring te vermijden. Als je al zo’n smiley moet gebruiken, is het volgens mij om zeep. Maar ik wil niet pedant klinken en dus ook geen uitspraken doen als: ‘De Vlamingen zijn niet klaar voor ‘De ideale wereld’.’

»Wat valt eraan te doen? Zeggen dat het aan de zender ligt, vind ik flauw, want ‘De slimste mens’ slaat wel aan op VIER. Maar je kunt je natuurlijk wel afvragen wat nu de ziel van VIER is. Is het ‘Komen eten’? ‘The Sky Is the Limit’? Of is het ‘De ideale wereld’?»

'Het ontzag en respect waarmee kinderen in die wereld naar hun ouders kijken, is ons stilaan vreemd'


Eigen koers

HUMO We zijn aan ‘De blauwe gids’ toe, je nieuwe programma, een tour d’horizon van de adel. In de eerste aflevering zeg je dat je van het imago af wilt dat je aan ‘De ideale wereld’ te danken hebt: de verneukeratieve interviewer van de man en vrouw in de straat. Je voegt eraan toe: ‘Ik heb ook een redelijk – ik zeg wel: redelijk – serieuze kant.’ Wanneer wordt serieus te serieus?

Haekens «Als je serieusheid zwaar op de hand wordt. Ik kan heel serieus zijn, maar dat neemt niet weg dat ik altijd wel de draak met mezelf zal blijven steken. Ik kan niet zonder zelfrelativering. Ik relativeer graag andere mensen op een plagerige manier. Heel veel mensen vinden dat plezierig – ik kom er dus mee weg. De hertog van Arenberg, die toch een zekere waardigheid moet ophouden, en zijn titel erg serieus neemt, mocht ik een beetje plagen. Ik ga nu ook weer niet zeggen dat het een gave is, ik stel alleen maar vast dat veel mensen dat van mij verdragen. Maar de reporter van ‘De ideale wereld’, die iedereen met gemak van alles wijsmaakt, wil ik niet voor de rest van mijn dagen zijn. ’t Was plezierig om te doen, maar ’t is stilaan genoeg geweest, want ik zie er steeds meer het gevaar van in. Op den duur ga ik ongewild mensen conditioneren. Zodra ze mijn kop zien, willen ze dat er een mop volgt. Wat tamelijk vermoeiend is. Voor Philippe Geubels is dat prima, voor de kost is hij nu eenmaal komiek, maar ik ben in de eerste plaats documentairemaker.»

HUMO Wat dacht je over de adel vóór je er nader kennis mee maakte?

Haekens «Ik was ervan overtuigd dat die mensen nauwelijks werkten, en dan ook teerden op een familiekapitaal, een verzameling erfenissen. Ik had ook wel al van verarmde adel gehoord, maar over die mensen dacht ik: ‘Eigen schuld. Ze hadden maar de handen uit de mouwen moeten steken.’ Laat ik zeggen dat ik geen medelijden met ze had. En ik dacht ook dat ze nog heel erg aan protocol en tradities vastzaten. Tradities bleken van het grootste belang, maar van protocol, doorgedreven vormelijkheid, bleek nauwelijks nog sprake te zijn. Oudere edellieden hadden het vaak over hoe protocol hen had gehinderd in hun omgang met elkaar. Er was een tijd dat ze in dat sociale verkeer met duizend-en-één regels en gedragscodes rekening moesten houden, maar daar leken ze ondertussen min of meer klaar mee te zijn. Ik dacht ook dat ze wereldvreemd waren, en dat klopt voor een deel. Bij sommigen dacht ik: ’t zou geen kwaad kunnen, mocht u wat vaker onder de gewone mensen komen. Maar evengoed zijn er ook veel edellieden van wie je de adel niet kunt aflezen. Als je het vooraf niet had geweten, dan zou je van sommigen nooit zeggen dat ze bijvoorbeeld een graaf zijn. Allemaal dragen ze hun afkomst als een lot, en dat doen ze met een zekere waardigheid. Vooral bij de 60-plussers kun je dat zien – in die leeftijdscategorie pik ik de edellieden er zó uit. Bij de jongeren is dat moeilijker: zij zijn kinderen van deze tijd. Ik heb meer dan eens gemerkt dat ze liever niet met de oudere generatie geassocieerd worden.»

'Mijn programma vond hij beneden zijn waardigheid' Gunther Desamblanx en Leopold Lippens in 'De slimste mens'

HUMO Kun je van een generatieconflict spreken?

Haekens «Vast en zeker, maar dan wel een zeer gedempt generatieconflict. Dat is het grote verschil met de wereld waarin wij ons doorgaans bewegen. Als mijn kinderen zich tegen mij afzetten, zal ik het snel geweten hebben. In adellijke kringen gebeurt dat niet: er is te veel erfelijk respect in het spel. Aan hun opvoeding valt niet te ontsnappen.»

HUMO Hoe zetten ze zich dan af?

Haekens «Door in stilte een eigen koers te varen. Ze netwerken onderling, ze ondernemen samen, en daar heeft de oudere generatie part noch deel aan. Ze worden zachtjes genegeerd.»

HUMO Zijn die jongeren er nog trots op dat ze van adel zijn?

Haekens «Ze zijn vooral bang om voor hautain te worden aangezien: ‘Ik doe liever niet mee aan je serie, want wat zullen mijn collega’s en klanten wel niet denken?’ Ze zwijgen er dus liever over. ’t Ging vaak van: ‘Ik mag dan wel een graaf zijn, maar dat stelt niets meer voor.’»

HUMO Dat mogen we hopen.

Haekens «Ze hebben wel geen privileges meer, maar wel een internationaal netwerk.»

'Ik vraag me af wat de ziel van VIER is. Is het 'Komen eten'? 'The Sky Is the Limit'? Of is het 'De ideale wereld'?'

HUMO Hoe heb je ze overtuigd om aan je serie deel te nemen?

Haekens «Ik heb eerst verschrikkelijk veel argwaan moeten aanhoren en overwinnen. In hun ogen was de hele pers alleen maar op sensatie uit. De eerste telefoontjes waren allesbehalve hoopgevend. Telkens weer werd ik zeer beleefd afgewimpeld. Maar ik bleef maar aandringen, tot ik er een paar min of meer bereid had gevonden om mee te werken. Met hen heb ik geprobeerd een zo prettig mogelijke dag door te brengen – ik zorgde er ook voor dat ze zo nu en dan konden lachen, en op een gegeven moment trad de dooi in. Toen begonnen ze hun netwerk op de hoogte te brengen van mijn plannen. Dat is het leuke van zo’n netwerk, en ook het gevaarlijke. Had ik het op die kennismakingsdag verknald, dan hadden ze hun netwerk daar snel van op de hoogte gebracht. Vooral edelvrouwen, oudere dames, zegden mij: ‘O, wat heb ik toch gelachen vandaag!’ Die hebben dan graven en baronnen, die eerst niet geneigd waren om mee te werken, over de streep getrokken. Ik heb ook de truc van Ivo Niehe toegepast. Als hij bijvoorbeeld een wereldberoemde zanger wil strikken, zegt hij: ‘Mick Jagger heb ik ook al te gast gehad, en Elton John ook…’ Wie dan nog neen zegt, is een loser (lacht).»


Clown Lippens

HUMO Voor je aan je documentaire begon te werken, heb je je in etiquette verdiept bij jonkvrouw Patricia de Prelle de la Nieppe. Was dat nodig?

Haekens «Die jonkvrouw was 70 by the way. Maar ik vond dat nodig om even etiquetteles te volgen, want edellieden kun je zonder het te beseffen choqueren. Dat heb ik dan ook gedaan: zes maanden lang heb ik de hertog van Arenberg met ‘meneer’ aangesproken. Toen de opnames al achter de rug waren, kreeg ik van ridder d’Ydewalle te horen dat je een hertog uitsluitend met ‘monseigneur’ aanspreekt.»

HUMO In je boek haal je een merkwaardige etiquetteregel aan: nooit ‘eet smakelijk’ zeggen als je in adellijke kringen dineert.

Haekens «Ja, ze vinden dat het daar niet om gaat tijdens een diner. Daar zou ik zelf nooit opkomen, maar ik vind dat hun redenering wel klopt: waarom ga je samen aan tafel? In de eerste plaats toch voor de goede en aangename conversatie.»

HUMO In het beste geval. Heb je bij die edellieden ooit gemerkt dat ze je kenden van de televisie?

Haekens «Niemand kende mij, ook de dertigers niet. ’t Is heel simpel: ze zijn allemaal in het Frans opgevoed en kijken dan ook vooral naar Franstalige zenders.»

HUMO Had je na verloop van tijd het gevoel dat de afstand tussen jou en die edellieden kleiner werd?

Haekens «Ik begon ze steeds meer te mogen, en ondertussen mag ik ze zelfs zeer graag. Het wezenlijke verschil tussen hen en mij zit ’m voornamelijk in het verleden, dat in hun geval van immens belang is – een loden last; ze torsen het gewicht van eeuwen. Ze voelen zich er verantwoordelijk voor. Ik voel me verantwoordelijk voor mijn naasten, maar daar houdt het zo’n beetje op. Zij hebben een kasteel dat ze móéten onderhouden, ook al kost dat fortuinen. Markies Olivier de Trazegnies heeft het kasteel van Corroy-le-Château teruggekocht van Wim Delvoye. Sindsdien rijdt hij met een wrakkige tweedehands Suzuki rond. Al zijn geld is aan dat kasteel opgegaan. Sommige edellieden hebben ook veel meer zorgen dan ik. Hun kasteel laten varen, zouden ze als een totale nederlaag beschouwen: voor hen het ondenkbare. Als ik mijn huis niet meer kan afbetalen, zal ik het verkopen, weliswaar met pijn in het hart, maar die noodgedwongen verkoop zal ik mezelf niet als een persoonlijke mislukking aanrekenen. Zij wel.»

HUMO Ben je Leopold graaf Lippens ook sympathieker dan gewoonlijk gaan vinden?

Haekens «Laatst zag ik hem in ‘De slimste mens’ verschillende dansen uitvoeren met Gunther Desamblanx, wat ik heel grappig vond. Diezelfde Lippens zei me heel ernstig dat hij niet aan mijn programma wenste mee te werken: beneden zijn waardigheid. De clown uithangen bij ‘De slimste mens’ is kennelijk van een andere orde.»

HUMO Wat is er absoluut taboe bij de huidige adel?

Haekens «Kwaadspreken. Roddelen is volstrekt not done in die kringen. Ze blijven koste wat het kost beleefd, vriendelijk zelfs, zelfs al vinden ze je maar niks. Tegen hen onvriendelijk zijn, vinden ze volgens mij ook taboe. Ze kunnen simpelweg niet met onvriendelijkheid omgaan. Daardoor zijn ze wellicht ook tamelijk weerloos als je hen zou schofferen.»

HUMO Ze hielden je angstvallig buiten hun inner circle, tijdens jacht- of golfpartijen.

Haekens «Vooral wat de jacht betreft, zijn ze heel bang voor hun imago – wat overigens ook opgaat bij jagers die niet van adel zijn. Als buitenstaander met zo’n adellijk jachtgezelschap meegaan: vergeet het maar. Ze zijn heel bang dat ze door de jacht in een kwaad daglicht worden gesteld, zeker hier in België. Zo’n jacht heb ik dan ook in Tsjechië moeten filmen. Maar hoe je het wendt of keert: adel ís jacht. Ze jagen bijna allemaal.»

HUMO Is politiek ook niet taboe bij de adel?

Haekens «We hebben niet over politiek gepraat. Zelf zijn ze er niet over begonnen, en ik ook niet. Ik zal wel hebben aangevoeld dat het niet hun favoriete gespreksonderwerp is.»

HUMO Over godsdienst spraken ze dan weer wel vrijelijk. Je bent erachter gekomen dat ze toch niet allemaal oerconservatieve, zeg maar reactionaire katholieken zijn.

Haekens «Ja, maar niettemin is godsdienst voor hen toch nog altijd belangrijker dan – naar ik aanneem – voor ons. Er zaten er een paar tussen die meteen zegden: ‘Schilder mij alstublieft niet als een pilaarbijter af.’»


Versleten tweedjas

HUMO Het amuseerde me dat de oude adel, die vaak al in de middeleeuwen van adel was, de nieuwe adel niet erg serieus neemt.

Haekens «Maar dat laten ze natuurlijk niet merken. Ik weet dat omdat een aantal vertegenwoordigers van de oude adel me dat off the record heeft gezegd – nu ja, iemand als Géry van Outryve d’Ydewalle neemt wat dat betreft geen blad voor de mond.»

'Een maîtresse ziet men bij de adel door de vingers, maar een mislukt huwelijk, dat kan niet'

HUMO Er worden bijeenkomsten voor de nieuwe adel georganiseerd, waar bijvoorbeeld Eddy baron Merckx zich nooit laat zien. In tegenstelling tot Dirk Frimout, de burggraaf from space, en zijn gade, die dan weer wel graag geziene gasten zijn op zulke soirees. Vooral mevrouw Frimout gaat naar verluidt helemaal in haar hoge status op.

Haekens «En daar wordt in kringen van oude adel weleens besmuikt mee gelachen. Ze grinniken vooral met het feit dat die nieuwe adel zich van de ene dag op de andere net iets te adellijk gaat gedragen. Die nieuwe adel vráágt erom, hè? Er zijn mensen die er een vinger voor overhebben om morgen baron te zijn.»

HUMO Manu Ruys, tussen 1960 en 1989 hoofdredacteur van De Standaard, heeft een adellijke titel geweigerd omdat ‘een journalist nooit een hoveling kan zijn’. Dat vind ik aristocratischer dan zo’n adellijke titel te aanvaarden.

Haekens «Mia barones Doornaert, óók van De Standaard, denkt er dan weer anders over. Zij vertoeft graag in adellijke kringen, en ze heeft er zelfs haar draai in gevonden. Maar ik bewonder de keuze van meneer Ruys wel.»

HUMO Een graaf zei je: ‘Niet dat we ons beter voelen dan de rest van de wereld, maar er is wel degelijk een verschil.’ Heb je iets van dat verschil gemerkt?

Haekens «Dat valt moeilijk in woorden te vatten, want het gaat nog het meest om het gevoel dat die mensen je geven: je voelt dat ze allemaal een verleden en een opvoeding gemeen hebben, en je voelt ook hun onderlinge verbondenheid. Het gevoel dat je als buitenstaander bij ze krijgt, is zeker niet onaangenaam. Ik woonde hier in Brussel aan de Zavel een receptie bij, waarop zowel adel als niet-adel aanwezig was. Ik kon het onderscheid meteen zien. Ook aan hun kleding: ze gaan soms – hoe zal ik het zeggen? – raar gekleed. Ik aarzel om het ouderwets te noemen.»

HUMO Ze mogen er in hun kringen een beetje sjofel uitzien. Een oude, lichtjes aan de mouwranden versleten tweedjas – weliswaar ooit aangemeten door een kleermaker in Savile Row – is geen bezwaar.

Haekens ««Voilà. Maar bij die lichtjes versleten tweedjas hoort ook een soort wellevendheid waarmee ze iedereen, zelfs een indringer als ik, benaderen. En – noblesse oblige – ook op zijn gemak stellen. In andere sociale klassen of bevolkingsgroepen komt dat niet voor. Dat vond ik zeer aangenaam.»

'Over burggraaf Dirk Frimout: 'De oude adel grinnikt met het feit dat die nieuwe adel zich van de ene dag op de andere net iets te adellijk gaat gedragen.'

HUMO Hun afkeer voor blingbling en nadrukkelijke merkkleding siert hen ook: aan Kardashians en Harry’s en Olga’s geen gebrek op deze planeet. Je haalt ook met instemming één van hun elementaire leefregels aan: ‘Probeer goed in iets te zijn, zelfs de beste, maar loop er niet mee te koop’.

Haekens «Ja, dat is heel belangrijk voor hen. In een adellijke familie doe je niets vrijblijvend. Als je beslist viool te gaan spelen, hoef je later niet meteen de Koningin Elisabethwedstrijd te winnen, maar je zal dat instrument wel zo goed mogelijk moeten beheersen. En als je een huisconcert speelt, moet dat op het hoogst mogelijke niveau gebeuren. En dat zal ook in orde zijn, maar ondertussen hoeft niemand weet te hebben van je ambitie. Doordat ik in ‘De blauwe gids’ oog heb voor hun attitude, staat mijn programma mijlenver af van ‘The Sky Is the Limit’. Om iets over ‘klasse’ duidelijk te maken, zou je ‘The Sky Is the Limit’ en ‘De blauwe gids’ na elkaar moeten uitzenden.»

HUMO Adel trouwt bij voorkeur met adel, en daarmee uit.

Haekens «En dat snap ik heel goed. Na de jacht in Tsjechië zat ik aan tafel met een adellijk gezelschap van dertigers, onder wie ook enkele mooie vrouwen. Ik heb daar getafeld met mensen die erg intens met elkaar spraken. Ik heb al heel vaak aan tafel gezeten op familiefeesten en met vrienden: we maken veel lol, dat wel, maar onze gesprekken zijn veeleer oppervlakkig. Bij de adel heb je het aan tafel nooit de hele tijd over koetjes en kalfjes, want dat is not done. Hun gesprekken gíngen ergens over, en dat viel ons, buitenstaanders, allemaal op. Ze hadden het bijvoorbeeld op een diepgaande manier over hun eerste verliefdheid. Het waren bovendien allemaal echtparen van wie de man en de vrouw een andere nationaliteit hadden: ze waren internationaal binnen hun huwelijk. Daar heb ik heel goed gevoeld dat de adel meer Europees is dan nationaal. En Frans is in heel Europa nog steeds de voertaal van de adel, veel meer dan Engels en Duits – talen die ze overigens ook goed spreken.»


Filosoof Filip

HUMO Je hebt in je serie ook oog voor de glamoureuze kant van de adel, die bijvoorbeeld in de Marbella Club vakantie viert. Je hebt mij herinnerd aan een personage dat mij in mijn kindertijd al opviel in de geïllustreerde bladen die mijn moeder las: Don Jaime de Mora y Aragón.

Haekens «De broer van koningin Fabiola: playboy, bohemien, barpianist, en de schande van de familie. In de Marbella Club runde hij een pianobar, waar hij zelf speelde. De baas van de Marbella Club zei me: ‘Fabiola is twee keer naar Marbella gekomen: één keer om haar broer piano te zien spelen, en de tweede keer op zijn begrafenis.’»

HUMO Qua excentrieke adel – zo heb ik mijn edellieden het liefst – was Stephanie zu Windisch-Graetz wel pittig, hè? Een Belgische prinses uit de hoogste Europese adel, die zowel van Leopold II afstamt als van Elisabeth van Oostenrijk-Hongarije, die ik, zoals de meeste sentimentele huisvrouwen, vooral als Sisi ken.

Haekens «Ha, Stephanie! Keizerlijke adel, en daar was ze zich heel erg van bewust. We gingen met haar naar een restaurant, en ze gedroeg zich de hele tijd als een diva. Daar staat ze om bekend, en in adellijke kringen maakt dat gedrag haar niet erg populair. Om te beginnen hield ze haar geweldige bontmuts op aan tafel. Ze bestelde biefstuk, bleu. Toen die werd opgediend, ging het meteen van: ‘En dat noemt u bleu?’ Ze stuurde hem dus terug. Tot twee keer toe. De kelner bleef er stoïcijns onder, en de derde keer schotelde hij haar een bijna rauwe biefstuk voor. Die kon er volgens haar mee door.»

HUMO Voor inteelt passen ze meer op dan vroeger, las ik in je boek. Een edelman had het met jou openlijk over de inteeltkoppen die hij op familieportretten waarnam.

Haekens «Een anonieme getuigenis, maar toch gedurfd (lacht).»

HUMO Je hebt vastgesteld dat echtscheidingen te allen prijze vermeden worden, hoe beroerd sommige huwelijken ook mogen zijn.

Haekens «Ja, een maîtresse nemen ziet men door de vingers, maar een echtscheiding rekent men je zwaar aan. Ik heb letterlijk te horen gekregen: ‘Die man hebben we uit de familie geweerd, omdat hij gescheiden is.’ Ze zien een echtscheiding als een onherstelbaar falen, een smet op het blazoen. Als een huwelijk mislukt, dan vindt de familie van het paar ook dat ze gefaald heeft.»

HUMO Je hebt ook zicht proberen te krijgen op de opvoeding in adellijke kringen. Voor de contrastwerking haal je een sms’je aan dat je zoon je op een dag stuurde: ‘Vanavond schaken, loser?’

Haekens «In adellijke kringen sturen zoons nooit zulke sms’jes naar hun vader. Ik heb die anekdote overigens aan een aantal oudere edelen verteld: ze vonden het waanzinnig – ze konden zich niet voorstellen dat hun zoon hen een loser zou noemen, ook niet om te lachen. Het ontzag en respect waarmee kinderen in die wereld naar hun ouders kijken, is ons stilaan vreemd. Iemand zei me: ‘Als je jezelf dwingt om altijd beleefd te zijn tegen je kinderen, dan zal dat een zekere afstandelijkheid scheppen, maar aan de andere kant zal je, precies door die afstandelijkheid, nooit uit de bocht gaan als je eens echt boos op ze bent.’ Ik begrijp dat wel. Maar je ouders in de beleefdheidsvorm aanspreken, vind ik belachelijk.»

HUMO Afstandelijkheid in de relatie van ouders tot hun kinderen, lijkt me in ieder geval geen voor de hand liggend pluspunt.

Haekens «Elke pedagoog zal zeggen: ‘Niet doen.’ De edellieden met wie ik heb gesproken, waren zich overigens bewust van eventuele schadelijke gevolgen van afstandelijkheid: ze verwezen allemaal naar prins Laurent, die volgens hen een slachtoffer van zijn opvoeding was. Die kinderen raken dan gehecht aan hun nanny, omdat die wel gevoelens toont, maar dat soort hechting lijkt me dan ook weer niet goed.»

HUMO Wat vind je het beste aspect aan de opvoeding van de adel?

Haekens «Ongetwijfeld de klemtoon op ondernemen. Het wordt hen met de paplepel ingegeven: onderneem, en houd je patrimonium in stand. Ik heb ook vastgesteld dat het algemene intellectuele niveau bij de adel hoog is. Verstandige mensen. Ik ben weinig bezig met mijn familiegeschiedenis: ik weet niet wat mijn overgrootouders deden, en dat interesseert me ook niet erg. Zij weten werkelijk alles van hun familiegeschiedenis. Dat verleden is een drijfveer: zij willen absoluut niet onderdoen voor hun voorgeslacht. Hun verleden houdt hen aan de gang. In ‘De blauwe gids’ heb ik niet één fils à papa geportretteerd, die teert op het familiefortuin, want zo iemand is ontypisch voor de huidige adel.»

HUMO De edellieden die je in ‘De blauwe gids’ belicht, wekken bij mij een heel andere indruk dan de nogal starre edellieden van ons vorstenhuis.

Haekens «Dat is voor mij al één goede reden om meer over onze koninklijke adel te weten te komen. Eduard Habsburg-Lothringen, een authentieke Habsburger, heeft me in Boedapest gezegd: ‘Die Filip van België is héél slim.’ Hij vertelde dat hij met onze koning zeer interessante gesprekken had gevoerd over filosofen waar hij nog nooit van had gehoord. ‘En,’ voegde hij eraan toe, ‘ik heb filosofie gestudeerd.’»

'Een authentieke Habsburger heeft me in Boedapest gezegd: 'Die Filip van België is héél slim.''

HUMO Zijne majesteit pakt liever niet met zijn kennis uit, denk ik.

Haekens «Ik heb tegen die Habsburger gezegd: ‘’t Moet onder ons blijven, maar in België denken wij allemaal dat Filip – met permissie – een naïeve, dommekloot is.’ ‘Absoluut niet waar,’ zei hij toen. Daarom zou ik heel graag eens met Filip babbelen, en ik heb al van alles geprobeerd om hem zover te krijgen. Maar mijn collega’s zeggen mij: ‘Als er iemand is die nooit bij de koning zal raken, dan ben jij het wel. Je denkt toch niet dat ze je ten paleize, na al je onnozele filmpjes, met open armen zullen ontvangen?’»

HUMO Tot slot: dient de adel nog ergens voor, volgens jou? Heeft hij nog één of andere functie?

Haekens «Dat je in België nog in de adelstand verheven kúnt worden, zal nog wel enkele mensen motiveren om iets bijzonders te presteren. Of de adel ook de rest van de bevolking motiveert of inspireert? Ik twijfel er ernstig aan. Maar daarom hoeft de adel voor mij nog niet afgeschaft te worden, al was het maar omdat er veel aangename mensen tussen zitten. Ik heb hen zelf ook gevraagd of de adel nog wel toekomst had. Ze vonden van wel, op voorwaarde dat ze zich voortaan meer op de toekomst dan op het verleden zouden richten. Ze moeten zich aanpassen aan deze tijd, maar volgens mij kunnen ze maar beter vreemde eenden in de bijt blijven, als ze zich maar openstellen en tonen wie of wat ze zijn. Wat ze in ‘De blauwe gids’ al doen. Maar zich steeds meer mengen met het gewone volk zou wellicht hun einde betekenen. Dat beseffen ze maar al te goed.»


Bekijk hier een fragment

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234