De eenzaamheid van de bestsellerauteur: Paolo Giordano. 'Ik voel me vaak de slechtste schrijver ter wereld'

Paolo Giordano was amper 26 toen zijn debuut ‘De eenzaamheid van de priemgetallen’ wereldwijd meer dan drie miljoen keer over de toonbank ging. Het leverde de toen net als fysicus afgestudeerde Italiaan niet alleen een resem literaire prijzen en een gevulde bankrekening op, maar ook een existentiële crisis. Drie boeken en negen jaar later is hij nog steeds niet de vrolijkste kerel.

'Boeken kunnen je leven ingrijpend veranderen. Dat overkomt je niet met tv-series, zelfs niet met films'

Een writer’s block is een understatement voor de verlammende angst die Paolo Giordano (35) er jarenlang van weerhield een opvolger te schrijven voor zijn wereldwijd gevoelige snaren rakende roman over twee getraumatiseerde zielen die troost vinden bij elkaar. Pas toen hij in 2010 als embedded journalist met het Italiaanse leger naar de oorlog in Afghanistan trok, overwon hij zijn schrijfangst. Dat resulteerde in 2013 in de soldatenroman ‘Het menselijk lichaam’ en een jaar later in ‘Het zwart en het zilver’, een novelle over een huwelijkscrisis. Nog eens vier jaar later voegt de successchrijver daar met ‘De hemel verslinden’ een generatieschets aan toe over de relatie tussen Teresa, Bern, Tommaso en Nicola. Vier jongeren – allen op hun eigen wijze verschoppelingen, het blijft een Giordano-boek – die alternatieve manieren zoeken om zich in de moderne maatschappij staande te houden. Met ruim 460 pagina’s is het Giordano’s dikste boek tot nog toe.

HUMO Had u dan nog niet gehoord dat tv-series de roman vervangen hebben als verhaalvorm, en dat de literatuur op sterven na dood is?

PAOLO GIORDANO (lacht) «Jawel, maar ik ga de uitdaging aan. Je kunt als schrijver doen alsof tv niets met jou en jouw vak te maken heeft, of je kunt proberen om te gaan met die nieuwe manier van verhalen vertellen. Ik heb voor het laatste gekozen. Naast heel precieze afwegingen over de stijl moet je je opnieuw afvragen wat een roman moet zijn. Ik geloof dat die vandaag dik moet zijn. Tv-series creëren werelden waarin je lang kunt toeven, dat deden romans vroeger ook. Zo bekeken zijn die 460 pagina’s een wapen in de strijd. Een sterk wapen.

»Iedereen weet hoe het voelt om aan een nieuwe serie te beginnen, maar het is niet hetzelfde als een nieuw boek ter hand nemen, het gewicht te voelen en te beseffen dat je er heel lang in opgezogen zult worden.»

HUMO ‘De hemel verslinden’ gaat expliciet over de grote invloed die boeken op je leven kunnen hebben. Geldt dat ook voor uzelf?

GIORDANO «Je hoort mensen nooit zeggen dat een tv-serie hun leven heeft veranderd. Boeken kunnen dat wel, en daar gaat deze roman over. Telkens als het hoofdpersonage Bern zijn leven omgooit, heeft het met een boek te maken: ‘De enige en zijn eigendom’ van de Duitse filosoof Max Stirner, het werk van de Japanse microbioloog Masanobu Fukuoka en ‘De baron in de bomen’ van Italo Calvino – al zijn waarheden komen uit boeken. Als ik in mijn eigen verleden duik, dan vind ik daar ook boeken die mijn leven ingrijpend hebben veranderd. Voor mij was het niet dat werk van Stirner, maar een boek over liefde en seks van Schopenhauer dat mijn leven heeft beïnvloed – triester gemaakt, eigenlijk. Maar ook ‘Tonio Kröger’ van Thomas Mann of ‘De blikken trommel’ van Günter Grass zijn echte voor-en-naboeken voor mij. ‘Honderd jaar eenzaamheid’ van Gabriel García Márquez ook, en recenter hebben Cesare Pavese en David Foster Wallace een belangrijke rol in mijn leven gespeeld. Dat overkomt je niet met tv-series, zelfs niet met films, hoe belangrijk die ook kunnen zijn. De overtuigingskracht van een boek is nergens mee te vergelijken. Dat zeg ik niet omdat ik zelf schrijver ben, dat geloof ik echt.»

HUMO Hoopt u dat uw boeken diezelfde kracht hebben om levens te veranderen?

GIORDANO (zonder aarzeling) «Ja.»

HUMO Er zijn mensen die dat een arrogante ambitie zouden noemen.

GIORDANO «Een boek van meer dan 400 pagina’s schrijven getuigt sowieso niet van bescheidenheid. Het is een job die nederigheid vraagt tegenover het leven en andere mensen, maar tegelijkertijd kun je niet ontkennen dat schrijven een arrogante daad is.

»Mijn droom voor deze roman is dat een generatie zich erin kan herkennen, dat ze het gevoel heeft dat ze wordt geportretteerd. Ook al is het een generatie die moeilijk te bereiken is met romans.»

'Ik ben niet zo dol op de nostalgie naar de jaren 60 of 70, want die heeft mijn land kapotgemaakt.'

HUMO Die generatie voert u in ‘De hemel verslinden’ op als een groep jonge mensen die zich op het Italiaanse platteland verenigt in een alternatieve leefgemeenschap om aan duurzame landbouw te doen.

GIORDANO «Dat zie je in heel Europa gebeuren, maar het duikt weinig op in romans. De personages die ik beschrijf in ‘De hemel verslinden’, zijn mensen die ik ken, ik hoefde hen niet ver te gaan zoeken. We kennen hen allemaal, de mensen die besluiten om een ander leven te beginnen en zo proberen een verschil te maken. Je kunt het wegzetten als een erg klein en erg lokaal verschil, maar dat is de manier waarop een hele generatie vandaag aan politiek doet. Ze wordt voorgesteld als een apolitieke, oppervlakkige generatie zonder interesse in de wereld, maar dat beeld blijkt niet te kloppen.»

HUMO Het lijkt op de hippiecommunes uit de sixties, maar dan…

GIORDANO (fel) «Het lijkt helemaal níét op de communes uit de jaren 60. Het is iets heel anders. Ik haat het als deze mensen hippies genoemd worden. Wie dat zegt, kent hun realiteit niet. Ja, er is een zeker idealisme, en ze delen waarden zoals gelijkheid – misschien is het zelfs een vorm van socialisme. Maar het zijn ook heel praktisch ingestelde en competente mensen: ze hebben gestudeerd en de technieken die ze hebben geleerd, passen ze toe om hun idealen te bereiken. Dat is nieuw. Het gaat niet over drugs en vrije liefde. Het gaat om op heel praktisch wijze doen wat je denkt dat juist is.»

HUMO Tegelijkertijd zal de lezer enige scepsis van uw kant ervaren.

GIORDANO «Ja, maar ik ga hun levensstijl zeker niet veroordelen. Het is een mengeling van bewondering en terughoudendheid. Dat is gewoon mijn aard. Ik heb altijd moeite gehad om ergens bij te horen, om deel van een gemeenschap uit te maken. Als ik sterker in hun idealen zou geloven, dan zou ik er niet over schrijven, maar ermee bezig zijn. Ergens diep genoeg in geloven om me er volledig aan te wijden heb ik alleen nog maar bij het schrijven gevoeld.»

HUMO Voelt u zich wél verbonden met andere hedendaagse Italiaanse schrijvers?

GIORDANO «Tien jaar geleden stond ik nog enigszins apart van andere Italiaanse literatoren, maar geleidelijk aan ben ik me verbonden beginnen te voelen en nu probeer ik hun werk zoveel mogelijk te lezen. Ook omdát ik me graag lid van een schrijversgemeenschap voel. Elena Ferrante vind ik geweldig, met Silvia Avallone ben ik goed bevriend geraakt en Paolo Cognetti lees ik al jaren.»

HUMO Paolo Cognetti is drie jaar ouder, Silvia Avallone twee jaar jonger. U bent in 1982 geboren, een jaar dat meestal wordt gezien als het grensjaar tussen twee generaties in.

GIORDANO «Het is ook een symbolische snijlijn. Ik werd 18 in 2000, wat betekent dat mijn opvoeding en mijn vorming nog uit de 20ste eeuw stammen, uit een wereld die heel dicht bij die van mijn ouders stond, met alle politieke, culturele en religieuze ideeën die daarbij horen. Maar ik werd volwassen in een wereld die helemaal anders was. De kloof met de volgende generatie is nog veel groter. Zo hoort het nochtans niet te zijn. Er heeft een versnelling plaatsgevonden, een verandering die een minuut te laat is gekomen voor mijn generatie. Dat is een heel raar gevoel. Mijn generatie moet zich constant aanpassen aan een heden dat heel anders aanvoelt dan de toekomst waarop we voorbereid waren.»

HUMO Zit er in uw nieuwe boek ook geen nostalgie naar een Italië dat niet meer bestaat?

GIORDANO «Nee, daar heb ik echt geen last van. Het zijn harde tijden in Italië en ik idealiseer mijn jeugd niet minder dan iemand anders, maar ik zou niet terug willen in de tijd.»

HUMO Zou u, zoals zoveel van uw hoogopgeleide landgenoten, Italië kunnen verlaten?

GIORDANO «Nee. Niet alleen omdat ik graag in Italië woon, maar ook omdat ik moet leven in de taal waarin ik schrijf. Dat contact wil ik niet verliezen.

»Dat velen het land verlaten, komt ook omdat de vorige generatie heeft nagelaten om haar ervaringen door te geven. Natuurlijk voelden jongeren in de jaren 70 dat ze iets op het spoor waren, maar het is uitgemond in leegte en verstrooiing. De mensen die de huidige generatie van een gebrek aan idealisme beschuldigen, zijn ook de mensen die nooit de macht hebben willen loslaten. Daarom ben ik niet zo dol op hun nostalgie naar de jaren 60 of 70, want die heeft Italië kapotgemaakt.»

'De mensen die de huidige generatie van een gebrek aan idealisme beschuldigen, zijn ook de mensen die nooit de macht hebben willen loslaten'

HUMO Zo bekeken hebt u met uw twintig jaar omspannende generatiekroniek een uiterst hedendaags en politiek boek geschreven.

GIORDANO «Dat is in ieder geval wat mij het meest interesseert. Daarom ook is er bij mij geen sprake van nostalgie, hoewel terugblikken me typisch voor de Italiaanse literatuur lijkt. Wat mij boeit, ook als lezer, zijn verhalen die me helpen om het heden te interpreteren. Daarom zit er technologie en wetenschap in mijn boeken, en ervaringen die erg over het nu gaan. Daarover schrijven is het enige wat ik echt graag doe.»

HUMO Toch hebt u niet de reputatie een vrolijke en onbezorgde schrijver te zijn.

GIORDANO (lacht) «Wat bedoel je?»

HUMO Dat u niet elke dag fluitend aan de computer gaat zitten.

GIORDANO «Ik benijd de schrijvers die dat kunnen. Om me te kunnen concentreren moet ik al de rest uitschakelen. Ik ben voor het schrijven van ‘De hemel verslinden’ thuis weggegaan om alleen te kunnen zijn. Ik kan het schrijven ook niet zomaar onderbreken om boodschappen te doen, of om met vrienden iets te gaan drinken. Het is schrijven of leven. Daar moet je een balans in vinden.»

HUMO Hoe ziet een normale werkdag er dan uit voor u?

GIORDANO «Het is niet iets waar je graag getuige van wilt zijn. Het lijkt in ieder geval in niets op een klassieke negen-tot-vijfjob. Ik begin meestal pas om vijf uur in de namiddag.»

HUMO Dit is uw vierde boek, de andere verkochten goed tot erg goed. Het zal met de jaren toch iets makkelijker worden?

GIORDANO «Makkelijker? Meestal voel ik mij de slechtste schrijver ter wereld. De grootste vooruitgang die ik in de afgelopen tien jaar heb geboekt, is dat ik aan een boek kan beginnen en weet dat ik het zal kunnen afmaken. Ik weet niet hoelang het zal duren, hoe lastig het wordt en hoe goed of hoe slecht het resultaat zal zijn, maar ik weet dat er een einde aan komt. Ik heb ‘De hemel verslinden’ echt met pieken en dalen geschreven. Ik ging van pure euforie naar donkere wanhoop en terug. Er waren dan ook veel uitdagingen: ik heb het verteld vanuit het perspectief van een vrouw…»

HUMO Laten we het daar nog even over hebben. Hoe verplaatst u zich in het hoofd van een vrouw die bij de gynaecoloog op de bank ligt, terwijl hij met een sonde haar eicellen aan het oogsten is?

GIORDANO «Mijn vader is gynaecoloog, dus ik ken die wereld en die atmosfeer al van kinds af. Dat kan weinig betekenen, maar ik geloof dat we veel dingen weten zonder ze precies te kennen. Ik vond het moeilijker om mij in een landbouwer te verplaatsen, omdat ik veel minder affiniteit met die sector heb. Uiteindelijk moet je gewoon de sprong wagen. Als je telkens stopt om je af te vragen of iets écht waar is, of je écht schrijft wat een vrouw in zo’n situatie zou voelen, dan ben je verloren. Je moet vertrouwen op het gevoel dat je het juist kunt krijgen. En ik praat natuurlijk veel met mensen. Zo is het ook met mijn boek over soldaten in Afghanistan gegaan. Het is de job van een schrijver om zich in anderen te verplaatsen.»

HUMO Dat is niet per se een makkelijke taak.

GIORDANO «Nee, maar het is wel het leukste deel van mijn werk.»

HUMO Dus die geruchten dat u een lange pauze wilt inlassen, zijn nepnieuws?

GIORDANO «Heb ik dat gezegd? En ben ik misschien per ongeluk vergeten om te vermelden hoelang die pauze zou duren? (grijnst) Nee, we zien wel, misschien neem ik een paar maanden vakantie, of misschien begin ik meteen na de promotietournee wel opnieuw te schrijven. Ik heb zelfs al enkele ideeën.»

HUMO We kijken ernaar uit. Bedankt voor het gesprek.

Paolo Giordano, ‘De hemel verslinden’, De Bezige Bij

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234