Een rubberen boot met 120 vluchtelingen, in 2016 gevonden op 37 kilometer van de Libische kust. Beeld NurPhoto via Getty Images
Een rubberen boot met 120 vluchtelingen, in 2016 gevonden op 37 kilometer van de Libische kust.Beeld NurPhoto via Getty Images

Frontex

De EU helpt de Libische kustwacht vluchtelingen te onderscheppen, en schendt zo het internationaal recht

De EU heeft altijd ontkend de Libische kustwacht te helpen met het onderscheppen van vluchtelingen, maar uit onderzoek van Lighthouse Reports blijkt dat dit wel degelijk het geval is.

De Libische kustwacht krijgt directe hulp van de Europese Unie om vluchtelingen te onderscheppen. Dit gaat in tegen internationaal recht dat verbiedt om mensen die vluchten of asiel aanvragen terug te sturen naar een onveilig land als Libië. Uit onderzoek van Lighthouse Reports in samenwerking met Trouw, Der Spiegel, ARD en Libération, blijkt dat de Libische kustwacht informatie over boten met vluchtelingen krijgt van Frontex, het agentschap dat verantwoordelijk is voor de grensbewaking van de EU.

De EU trok haar eigen reddingsschepen in 2019 terug uit de Middellandse Zee, een van de dodelijkste grenzen ter wereld. Zo kwamen vorige week 130 asielzoekers om het leven toen hun boot kapseisde. Sinds 2019 voert Frontex alleen nog surveillancevluchten uit en ondersteunt de EU de Libische kustwacht financieel en met materieel.

WhatsAppberichten en mails

De EU heeft altijd ontkend dat ze de Libische kustwacht directe opdrachten geeft. Zo zei de hoogste baas van Frontex, de Fransman Fabrice Leggeri, in maart tegen het Europees Parlement dat ‘we nog nooit direct hebben samengewerkt met de Libische kustwacht’. Uit het onderzoek blijkt echter dat dit niet klopt.

Zo bevestigen drie hoge officieren van de Libische kustwacht dat er WhatsAppberichten en mails worden verstuurd vanuit Frontex naar de kustwacht. Ook heeft Trouw foto’s van bootjes met vluchtelingen gezien die volgens een lid van de kustwacht direct naar zijn mobiel zijn gestuurd. Uit het onderzoek blijkt dat deze beelden door een Frontex-vliegtuig zijn gemaakt. In enkele gevallen vaart de Libische kustwacht na aanwijzingen van Europa zelfs tot buiten de Libische maritieme zone, in de zone van EU-lidstaten, om vluchtelingen terug te halen.

Volgens een intern EU-document werden alleen al vorig jaar 11.891 mensen door de Libische kustwacht teruggehaald. ‘Frontex-werknemers weten dat de Libische kustwacht vluchtelingen terugbrengt naar Libië en dat daar mensen gemarteld en onmenselijk worden behandeld. Iedere samenwerking met Libische autoriteiten met dit doel schendt Europese wetten,’ zegt Nora Markard, specialist in internationaal recht en verbonden aan de universiteit van Münster. ‘Direct contact met de Libische kustwacht is een nog duidelijkere schending.’ De EU heeft ook in eigen rapporten meermalen vastgesteld dat vluchtelingen en migranten in Libië worden opgesloten in kampen en grote kans lopen te worden gemarteld en verhandeld.

Libische kustwacht beschikt over te weinig materieel

Uit data-analyse door Lighthouse Reports van 94 incidenten, verzameld door hulporganisaties, blijkt dat de Libische kustwacht 56 keer asielzoekers onderschepte. Bij twintig van die incidenten vloog een Frontex-vliegtuig in de directe omgeving, en in twaalf gevallen nam Frontex de asielzoekers naar alle waarschijnlijkheid als eerste waar. Ondanks dat koopvaardijschepen, en soms zelfs reddingsschepen van hulporganisaties, op soms maar een uur varen afstand lagen, was het toch de Libische kustwacht die ze uiteindelijk onderschepte. Zeker 91 mensen kwamen om het leven of raakten vermist bij incidenten waarbij surveillancevliegtuigen van Frontex in de buurt waren. De Libische kustwacht beschikt over te weinig materieel voor reddingsoperaties, geregeld komt hulp daardoor te laat.

‘Europa heeft schepen door vliegtuigen vervangen met maar één doel: niet om ze (asielzoekers, red.) te redden, want als je mensen met een Europees schip redt, moet je ze ook naar Europa brengen,’ zegt Matteo de Bellis van Amnesty International. ‘Het doel is om mensen te spotten en de Libische autoriteiten te waarschuwen zodat zij het vuile werk kunnen doen, asielzoekers onderscheppen en terugbrengen naar Libië. Het is een truc, oplichterij zo je wilt, om internationale wetten te omzeilen.’

Verantwoording onderzoek

Voor dit onderzoek zijn gesprekken gevoerd met een tiental werknemers en oud-medewerkers van Frontex en mensen in Libië, en met talloze overlevenden van onderscheppingen. Daarnaast is informatie geput uit gelekte documenten en afbeeldingen, en voer een verslaggever mee met de Libische kustwacht.

Ook is een database geanalyseerd met 94 incidenten tussen januari vorig jaar en maart dit jaar. Dat zijn incidenten waarbij boten met vluchtelingen werden gesignaleerd en onderschept. In de database zitten coördinaten die asielzoekers deelden met hulporganisaties en data van vliegtuig- en scheepsroutes. Zo kon worden geanalyseerd wie in de nabijheid van de vluchtelingen was op het moment dat ze werden gespot, wie van koers veranderde en welke schepen de vluchtelingen eerder hadden kunnen bereiken in plaats van de Libische kustwacht.

(Trouw)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234