De Europese jihad: David Thomson sprak met teruggekeerde Syriëstrijders

De Franse journalist David Thomson kent het milieu van de Europese Syriëstrijders als geen ander. Nu het kalifaat dreigt te imploderen, keren ze massaal terug. Hij schreef er een uniek boek over en waarschuwt: ‘De meesten zijn teleurgesteld, maar je moet ervan uitgaan dat ze de jihad desnoods in hun eentje willen voortzetten.’

'We moeten nog zeker vijftien jaar rekening houden met aanslagen'

Bronnen als familie en kennissen, politieverhoren en telefoontaps laat David Thomson (36) voor wat ze zijn. Hij gaat zelf spreken met de strijders van Allah die hij opvoert. Bijvoorbeeld bij hun ouders thuis, waar ze met een enkelband op de bank zitten. De basis van zijn netwerk legde Thomson zes jaar geleden in Tunesië, waar hij de Arabische Lente versloeg. Daar ontmoette hij aanhangers van Ansar al-Sharia, de beweging die later het grootste contingent buitenlandse strijders aan Islamitische Staat zou leveren: zeker zesduizend Tunesiërs vertrokken naar het kalifaat.

‘Van het één kwam het ander,’ vertelt hij in de kantine van zijn werkgever Radio France Internationale (RFI). ‘Ik maakte een film over Ansar en bracht daar op Twitter verslag van uit. Veel radicale moslims uit België en Frankrijk begonnen me te volgen en ik heb contact met hen gehouden. Een aantal van hen sneuvelden in Syrië, anderen keerden terug naar Frankrijk en wilden me wel te woord staan.’

In 2014 publiceerde Thomson, die na bedreigingen permanent wordt bewaakt, ‘Les Français jihadistes’. Het vervolg, ‘Les revenants’ (‘De terugkeerders’), verscheen eind vorig jaar en is opnieuw een bestseller.

HUMO Na uw eerste boek waarschuwde u op tv dat Fransen aanslagen op Franse bodem wilden plegen, maar u werd uitgelachen.

David Thomson «Men verkeerde in de ontkenningsfase. Vóór de aanslag op het satirische weekblad Charlie Hebdo op 7 januari 2015 werd de oorlog in Syrië voorgesteld als een soort Spaanse burgeroorlog, waarin jonge idealisten het opnamen tegen een gemeenschappelijke vijand, in dit geval president Bashar al-Assad. Dat die jongens ook in Frankrijk zouden toeslaan, geloofde vrijwel niemand. Ook al hadden ze het nadrukkelijk tegen mij gezegd.

»Dat interview op tv was geen prettige ervaring. Ik werd live op antenne aangevallen, omdat ik zogezegd gevaarlijke onzin vertelde. Eén van mijn belagers was de sociologe Dounia Bouzar, die uitlegde dat we te maken hadden met een sekte, zoiets als Moon of Scientology. Die versie kwam veel mensen goed uit, vooral de regering. Die wilde kunnen zeggen: ‘Het jihadisme heeft niets met de islam te maken.’ Als je doet alsof het een sekte is, iets waar iedereen het slachtoffer van kan worden, dan hoef je het niet te hebben over het religieus-politieke ideaal dat de jihadisten drijft.

»Dounia Bouzar kreeg veel subsidies waarmee ze cursussen voor hoge ambtenaren organiseerde en een centrum voor deradicalisering oprichtte, waar journalisten vervolgens de deur platliepen. Die herhaalden bijna allemaal dezelfde boodschap: ‘Het is een sekte.’ En we moesten begrijpen dat vooral jongens uit de middenklasse er gevoelig voor waren. Pas toen bleek dat de deradicaliseringsmethode van Bouzar niets opleverde en één van haar cliënten werd aangehouden op weg naar Syrië, ging de geldkraan dicht.»

HUMO Wat is het profiel van een jihadist?

Thomson «Ongeveer 70 procent is van huis uit islamitisch en komt uit achterstandswijken. De bekeerlingen zijn ook bijna altijd afkomstig uit de lagere klassen. De helft van hen heeft een immigratieachtergrond.»

HUMO Waarom wordt iemand jihadist? Met armoede, discriminatie of een geestesstoornis heeft het volgens u niets te maken.

Thomson «De jihadisten wijzen zelf op een gevoel van algehele onvrede. Ze zaten niet goed in hun vel of ze deden het niet goed op school, zoals Yassin, de zoon van twee dokters. Een andere, Zoubeir, groeide op in een banlieue en zegt dat hij gruwde van de consumptiemaatschappij en behoefte had aan spiritualiteit. Over het algemeen kun je zeggen dat Islamitische Staat aan die behoefte beantwoordt en gekwetste ego’s tegelijk de kans op sociale revanche biedt – daar zijn ze opeens iemand. In de jihad, de heilige oorlog, worden verliezers winnaars.»

HUMO Maar waarom gaat iemand koppensnellen om zijn spirituele leegte te vullen? Word je een massamoordenaar omdat je je plaats niet vindt in de samenleving?

Thomson «Nee, daar is een sterk geloof voor nodig. In de jihad worden ze superhelden van de islam: ze zijn verzekerd van hun plaats in het paradijs, hun grote obsessie. Ze zijn in staat te doden omdat ze ervan overtuigd zijn dat wij heel slecht zijn en dat zij het goede doen. Voor het grote einddoel, de ideale islamitische samenleving, is alles geoorloofd.»

HUMO Zoubeir zat na zijn terugkeer in de cel samen met Adel Kermiche, de man die wat later, op 26 juli 2016, de 85-jarige priester Jacques Hamel zou vermoorden.

Thomson «Zoubeir had mij een maand vóór die aanslag over Kermiche verteld. Adel zat een straf uit omdat hij had geprobeerd naar Syrië te reizen. Zoubeir werd gek van hem. ’s Nachts werd Kermiche vaak huilend wakker en dan begon hij te jammeren: ‘Ik mag niet zondigen, ik mag niet zondigen.’ Hij trok de kabel van de tv uit het stopcontact omdat de nieuwslezeres volgens hem naakt was, en het weerbericht was een toekomstvoorspelling en dus shirk, afgoderij. Als er buiten muziek te horen was, moest het raam dicht. Op een gegeven moment zei Zoubeir: ‘Je wilt toch als martelaar sterven? Ga je gang, verstik je met dat kussen, maar laat mij met rust.’

»Kermiche maakte de magistraten wijs dat hij klaar was voor re-integratie, en ze stuurden hem naar huis met een enkelband. Na de aanslag van 14 juli 2016 in Nice zag ik een jubelbericht van hem op Twitter, natuurlijk niet onder zijn eigen naam. Nog geen twee weken later sloeg hij zelf toe.»

HUMO Welke rol speelt hun afkeer van Frankrijk?

Thomson «Frankrijk is een racistisch land, vinden ze, een oud-kolonisator die het nog steeds op Arabieren en Afrikanen heeft gemunt. Nique la France, fuck Frankrijk, dat is de sfeer waarin ze opgroeien. Zoubeir heeft altijd al belangstelling voor politiek gehad – niet alleen voor extreemlinks, maar ook voor het Front National, ondanks zijn Marokkaanse afkomst. Maar alleen als jihadist kon hij de daad bij het woord voegen, en voor een kleine crimineel is het maar een kleine stap naar het jihadisme. Stelen heet in Syrië ‘de oorlogsbuit binnenhalen’ en bij hen is niet tapette of homo het meest gebruikte scheldwoord, maar kuffar of ongelovige.

»Seks is ook een factor: sommigen voelen zich aangetrokken door de belofte van vier echtgenotes hier op aarde en 72 hoeri’s of maagden in de hoogste afdeling van het paradijs.»


vrees de vrouw

HUMO Wat moet er met de terugkeerders gebeuren?

Thomson «Ze vormen een groot probleem, want het gaat om flinke aantallen. Sinds 2012 zijn er zo’n 1.100 Syriëgangers uit Frankrijk naar IS vertrokken. Er leven nu nog 700 strijders, onder wie 280 vrouwen. Zij hebben 420 kinderen, en een derde van hen zou daar geboren zijn. De meeste terugkeerders zijn geen spijtoptanten. Ze zijn teleurgesteld, maar ze blijven trouw aan hun ideologie en je moet ervan uitgaan dat ze de jihad desnoods in hun eentje willen voortzetten. Jihadisten zijn bovendien erg bedreven in het verbergen van hun bedoelingen, zoals Adel Kermiche heeft bewezen. Het lijkt me het verstandigste om alle terugkeerders op te sluiten. Maar ze zijn vaak erg jong: zullen ze over vijf of tien jaar nog even radicaal zijn? Zoubeir is een grote uitzondering, hij is sinds zijn terugkomst ook geen moslim meer. Hij bewijst dat deradicalisering alleen lukt als de radicale gelovige zelf tot inkeer komt.»

'Bij sommige koppels is de vrouw juist de motor van de radicalisering.'

HUMO In Nederland is ophef ontstaan rond een onderzoek van een IS-sympathisante naar jihadbruiden. Volgens dat onderzoek willen IS-vrouwen niets van geweld weten.

Thomson «Ik weet niet waar die mevrouw dat vandaan haalt. Bij sommige koppels is de vrouw juist de motor van de radicalisering. Wel vreemd, want in het kalifaat mogen de vrouwen zo goed als níéts. Ze drinken de hele dag samen thee en vertellen dan over hun droom om zelf ook iets te doen. Sommigen maken concrete plannen om terug te keren naar Frankrijk en op de nationale feestdag plots hun wapen tevoorschijn te halen van onder hun gewaad. Eén vrouw was van plan om met een lading TNT rond haar buik op president Hollande toe te stappen terwijl hij ergens handen staat te schudden. Vorige zomer hébben een paar vrouwen trouwens geprobeerd om een aanslag te plegen bij de Notre-Dame in Parijs, met gasflessen in een auto.»

HUMO Waarom wordt Frankrijk zo vaak geviseerd?

Thomson «Volgens de Franse jihadisten haat hun land de moslims, en een maatregel zoals het boerkaverbod draagt daar alleen maar toe bij. Er is ook de Franse koloniale geschiedenis: sommigen willen hun opa wreken ‘die door de Fransen is vermoord’. Zulke motieven spelen niet in Groot-Brittannië, bijvoorbeeld. Vergeet ook niet dat de meeste Syriëstrijders uit Frankrijk komen: dan hoeft het niet te verwonderen dat het land relatief gezien vaker het toneel van terreur is.»

HUMO Wat kunnen we nog verwachten?

Thomson «Met IS gaat het slecht: ze verliezen terrein, en nieuwe rekruten kunnen sinds vorige zomer het kalifaat niet meer via Turkije bereiken. Al die tegenslagen hebben grote gevolgen voor de aantrekkingskracht van IS: ze kunnen niet langer schermen met het argument dat de voorzienigheid hen gunstig gezind is. Maar we zullen er nog lang rekening mee moeten houden dat terugkeerders en sympathisanten, zoals de truckterrorist van Nice, aanslagen willen plegen.»

HUMO Hoelang?

THOMSON «Nog zeker tien à vijftien jaar.»

David Thomson, ‘Les revenants’, Seuil/Les Jours

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234