null Beeld

De Fairphone

Naïviteit pur sang was het: productontwikkelaar Bas van Abel en zijn vrienden die een smartphone openbraken en bespraken hoe ze zo'n ding eerlijker konden maken. Nu, drie jaar later, moet de Fairphone van de band rollen. Het is nog niet de goudeerlijke smartphone die Van Abel ooit hoopt te maken, maar het is voorlopig de eerlijkste die mogelijk is. Zegt hij.

De Fairphone wordt pas een feit als vijfduizend liefhebbers vóór half juni 350 euro hebben betaald – de teller staat op een kleine 3.800 stuks. En dus verloopt het gesprek nog via de smartphone zoals we hem kennen. Een oud iPhone-model aan de ene kant, een eenvoudige Samsung aan de andere. Waar Van Abel staat – een portiek langs de Amsterdamse grachten – vliegt een helikopter over. ‘Er is een crimineel ontsnapt,’ meldt hij.

HUMO Over criminelen gesproken: de mineralen en zeldzame metalen voor de Fairphone halen jullie uit Oost-Congo, waar je nauwelijks boef van boer kunt onderscheiden. Waarom?

Bas van Abel «Het klopt dat de meeste bedrijven er vertrokken zijn omdat het zo moeilijk te traceren is welke mineralen uit conflictvrije mijnen komen en welke niet. En ja, ook wij hadden kunnen zeggen: we halen tin en tantalum uit Australië, maar voor ons is het belangrijk te kiezen voor verbetering op de plekken waar die er het meest toe doet.

»Ook al betekent het – en dat is de paradox – dat onze mineralen in slechte arbeidsomstandigheden naar boven worden gehaald in mijnen waar ook kinderen werken. Ik heb in Congo mijnen bezocht die niet in handen van krijgsheren zijn, en je merkt dat daar vanzelf een kleine economie ontstaat. Vrouwen openen winkeltjes, mannen hebben geld om een drankje te kopen. Pas als mensen werk hebben, kan je de stap naar eerlijke handel zetten.»

HUMO Waarom hebben jullie niet geprobeerd een nieuwe smartphone te maken uit gedumpte oude smartphones? Recycleren in plaats van ontginnen: is dat geen betere toekomst?

Van Abel «Dat is absoluut een optie, maar bij ons ligt de focus op het verbeteren van de bestaande arbeidsomstandigheden. Als ontwerper ervaar ik vaak hoe vervreemd we zijn van de producten die we gebruiken – we wéten niet meer waar ze vandaan komen. Als je iets wil veranderen, moet je weten waar al onze spullen gemaakt worden en hoe dat gebeurt.

»Duurzaamheid is ook belangrijk. Onze smartphone zal schroeven hebben zodat hij makkelijk open kan voor reparatie of recyclage, maar we gaan niet voor de duurzaamste smartphone. Wel voor de meest ethische.»

HUMO En toch made in China: valt dat te rijmen?

Van Abel «Natuurlijk was ons eerste idee: we maken hem in Europa. Maar dat betekende dat we alle assemblage­apparatuur naar Europa moesten verhuizen en dat we alle componenten uit China moesten laten overkomen. Het hart van de elektronische productie ligt in China: dáár moet je zijn om iets te veranderen. Maar in onze zoektocht naar een producent stonden we snel weer met beide voeten op de grond. ‘We willen een eerlijke telefoon,’ legden we uit. ‘We willen zo transparant mogelijk zijn, en we mikken op een productie van 20.000 stuks.’ Dan gingen meestal de wenkbrauwen de hoogte in: 20.000 stuks is uitgerekend de foutenmarge van één dag in zo'n fabriek.

»We hebben eigenlijk geen nieuwe smartphone ontwikkeld, we hebben er één samengesteld uit de catalogus van Samsung. Ons is het erom te doen de kern en het omhulsel zo eerlijk mogelijk te maken. Op het juiste moment in de keten moet de juiste grondstof worden gebruikt: dát potje uit díé fabriek. Om het fairtradegoud bijvoorbeeld in de printplaatjes te krijgen, moet je in een fabriek waar veertigduizend mensen werken een machine stilleggen die al een jaar continu draait, alleen om er een kilootje goud bij te gooien. Dat zal niet lukken, hebben ze ons laten weten.

»Enfin, de producent die we uiteindelijk gevonden hebben, A'Hong, beweert dat sociale waarden belangrijk zijn voor hem.»

HUMO En hoe controleer je dat?

Van Abel «Door veel te praten, door naar daar te gaan, door duidelijk te maken wat je wilt. Dat geldt voor iedere stap in de keten: je moet letterlijk naast de machines gaan staan.»

HUMO Hopen jullie op termijn de Max Havelaar van de smartphones te worden?

Van Abel «Nee, wij willen vooral de discussie openen. Honderd procent eerlijk bestaat niet, maar we willen de mogelijkheden laten zien en de onmogelijkheden aftasten. Als het ons lukt om dat tin en dat tantalum in die ene telefoon te krijgen, waarom Apple en Samsung dan niet?»

www.fairphone.com

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234