De Wit-Russische dissident en journalist Roman Protasevitsj tijdens een interview op de Wit-Russische staatstelevisie, dat vermoedelijk onder dwang werd opgenomen. Beeld Reuters
De Wit-Russische dissident en journalist Roman Protasevitsj tijdens een interview op de Wit-Russische staatstelevisie, dat vermoedelijk onder dwang werd opgenomen.Beeld Reuters

BuitenlandWit-Rusland

De gedwongen schuldbekentenis van Wit-Russische journalist komt recht uit het handboek der dictators

De Wit-Russische dissident en journalist Roman Protasevitsj verscheen donderdag op de staatstelevisie in eigen land met een ‘schuldbekentenis’. Een propagandafoefje dat in de Sovjet-Unie tot de standaardpraktijken van de KGB behoorde.

Een donkere studio, een paar schijnwerpers en in het midden van de ruimte twee stoelen. Zo zag het decor van het ‘interview’ met Roman Protasevitsj eruit dat donderdagavond werd uitgezonden op de Wit-Russische staatszender ONT. De dissident en journalist belandde onlangs in een cel in Minsk nadat een Ryanair-vliegtuig waar hij in zat door de Wit-Russische autoriteiten was gedwongen te landen in de hoofdstad. Hij neemt in een vraaggesprek van negentig minuten de verantwoordelijkheid voor het ‘verstoren van de openbare orde’ tijdens de massaprotesten van afgelopen augustus. Daarnaast zegt hij ‘respect te hebben’ voor de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko.

Weinigen geloofden de schuldbelijdenis op nationale televisie. Na afloop buitelden critici dan ook over elkaar heen om te benadrukken dat het gesprek onder dwang plaatsvond. Volgens de vader van Protasevitsj was de video het resultaat van ‘misbruik, marteling en bedreigingen’. Mensenrechtenactivisten sloten zich daarbij aan en stelden dat een interview met een gevangene nooit vrijwillig is. Ook de Wit-Russische oppositieleider Svetlana Tichanovskaja liet na de uitzending weten dat dit soort video’s ‘altijd onder druk plaatsvindt’.

Ze kan erover meepraten. Op 11 augustus vorig jaar, kort na de omstreden presidentsverkiezingen, verscheen er een video online waarin zij zittend op een leren bank de bevolking oproept het verzet te staken. Later werd duidelijk dat de clip onder dwang was opgenomen. Tegen die tijd zat Tichanovskaja al in Litouwen, waar ze nog altijd in ballingschap verblijft.

Nederig en ongemakkelijk

Ook het interview met Protasevitsj is er één uit het handboek der dictators, hoofdstuk publieke vernedering, sectie gedwongen bekentenissen. Nota bene in een programma met de titel ‘Niets persoonlijks’ was Protasevitsj plots het tegenbeeld van de dissident die zich al jaren verzet tegen het Wit-Russische regime. Op de beelden is hij nederig en ongemakkelijk. Hij schuift zenuwachtig op zijn stoel, de wallen onder zijn ogen donker en dik en in zijn polsen diepe snijwonden.

Het interview met de 26-jarige Protasevitsj was een déjà-vu: videobekentenissen zijn een terugkerend onderdeel in het repertoire van het Wit-Russische regime. Sinds de verkiezingen verschenen talloze oppositieleden op tv met soortgelijke, geveinsde spijtbetuigingen.

Het is een kunstje dat in veel voormalige Sovjetrepublieken nog altijd in zwang is. Neem het voorbeeld van Roman Tregoebov, een trouwe bondgenoot van de Russische oppositieleider Aleksej Navalny. Tregoebov verscheen in januari, kort na zijn arrestatie, op de staats-tv met een bericht waarin hij afstand nam van Navalny en opriep tot een boycot van de protesten tegen de regering.

Standaardpraktijken van de KGB

Ook in Tsjetsjenië, Azerbeidzjan en enkele Centraal-Aziatische landen is de al dan niet gefilmde dwangbekentenis een terugkerend fenomeen. Een propagandatrucje dat in de Sovjet-Unie tot de standaardpraktijken van de KGB behoorde en diende om arrestanten publiekelijk aan de schandpaal te nagelen.

Met name in de jaren dertig onder Jozef Stalin was de methode in de Sovjet-Unie schering en inslag. Zoals tijdens de zogeheten Moskouse processen, een drietal showprocessen waarbij prominente dissidenten terechtgesteld werden tijdens geheel geënsceneerde rechtszittingen die breed werden uitgemeten in de staatsmedia. Bijna honderd jaar later dreunt die erfenis nog altijd na en is Roman Protasevitsj slechts de zoveelste naam op een lange lijst met slachtoffers.

(Trouw)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234