De gelukkigste kinderen van de wereld: lessen uit Nederland

Eerst het slechte nieuws: Belgische kinderen zijn níét de gelukkigste van de wereld. Nu het nóg slechtere nieuws: ze worden met vlag en wimpel voorbijgestoken door de Nederlandse kinderen, die op het hoogste trapje prijken in het Unicef-rapport over kinderwelzijn in geïndustrialiseerde landen.

'Die nadruk op prestaties en punten is echt nergens voor nodig'

In het Unicef-rapport eindigen de Belgische kinderen op de 9de plaats. Lang niet slecht, als je vergelijkt met het Amerika van Rina Mae Acosta, dat met zijn 26ste plaats tegen de laatste drie landen – Litouwen, Letland en Roemenië – aanschurkt. Groot-Brittannië, waar Michele Hutchison haar kindertijd doorbracht, staat op de 16de plaats.

Michele Hutchison «Wij hebben dit boek in de eerste plaats voor Angelsaksische ouders geschreven: het gaat echt niet goed met hun kinderen. Door in Nederland onze kroost groot te brengen, zijn wij goed geplaatst om te vergelijken en tips te geven over hoe het beter kan.»

HUMO Die tips komen ons Belgen ook van pas: onze kinderen eindigen in de middenmoot. Wat doen we verkeerd?

Hutchison «Die 9de plaats geeft een beetje een vertekend beeld: in het internationale onderzoek, waarop Unicef zijn rapport baseerde, hebben ze Vlaanderen en Wallonië apart bestudeerd, waarna ze het Belgische gemiddelde hebben genomen voor de eindrangschikking. Hadden ze dat niet gedaan, dan was Vlaanderen wellicht hoger geëindigd: in veel categorieën doen de Waalse kinderen het minder goed dan de Vlaamse.

»In het onderzoek kijken ze bijvoorbeeld naar gezondheidskwalen die vaak gepaard gaan met stress, zoals vage maagklachten of hoofdpijn. Bij de 11-jarigen scoort Wallonië erg zwak, terwijl de Vlaamse 11-jarigen op de 3de plaats prijken. Vlaamse kinderen scoren ook goed in ontbijten, terwijl Waalse kinderen lager eindigen in die categorie.»

HUMO Maakt ontbijten gelukkig?

Hutchison «Absoluut. Met het ontbijt doe je energie op om je dag te beginnen. Plus: als je samen met het gezin aan de ontbijttafel zit, dan praat je met elkaar. Volgens het Unicef-rapport ontbijt 85 procent van de Nederlandse kinderen elke dag. In Engeland en Amerika wordt het ontbijt vaak overgeslagen.»

HUMO U noemt de Nederlanders een vrij conservatief volk van huismussen.

Hutchison «Dat zijn ze ook. Voor Nederlanders staan het gezin, de eettafel en communicatie centraal. Dat is precies wat kinderen nodig hebben.

»Het verschil tussen Vlaamse en Waalse kinderen valt volgens mij te verklaren doordat Vlaanderen meer naar Nederland kijkt, terwijl Wallonië de blik eerder op Frankrijk richt. En Franse kinderen zijn nu eenmaal niet zo gelukkig.»

HUMO In het boek beschrijft u een picknick op een Zuid-Frans strand: uw kinderen waren luidruchtig, gooiden tijdens het ravotten zand in het eten en begonnen vervolgens in een dode kwal te porren.

Hutchison «Terwijl de Franse kinderen iets verderop braaf bij hun ouders op de handdoek bleven zitten. Franse kinderen zijn beleefd en onderdanig en doen wat hun ouders zeggen. Er wordt van hen verwacht dat ze zich gedragen als kleine volwassenen. Daar worden ze duidelijk niet vrolijk van.»

HUMO Als ik denk aan Nederlandse kinderen, dan denk ik toch vooral aan een bende brutaaltjes.

Hutchison «Dat zijn ze volgens mij niet. Ze krijgen ook grenzen opgelegd, maar binnen die grenzen hebben ze veel vrijheid. Als ik mijn zoon en dochter meeneem naar Engeland, dan vindt iedereen hen heerlijk spontaan. Nederlandse kinderen zeggen wat ze denken, ze durven met volwassenen te praten als hun gelijken. Maakt hen dat gelukkiger? Het zorgt in mijn ogen in elk geval voor meer veiligheid. Als je kind iemand met slechte bedoelingen tegenkomt, is de kans misschien groter dat hij van zich af durft te bijten.

»Kijk ook eens naar de categorie ‘communicatie met ouders’ in de studie: Nederlandse kinderen kunnen heel makkelijk praten met hun ouders – ze staan boven aan de rangschikking. Franse kinderen staan helemaal onderaan. Vlaamse kinderen schurken tegen de Nederlandse aan, terwijl de Waalse meer onderaan eindigen. Wel opmerkelijk is dat het bij Vlaamse kinderen in dalende lijn evolueert: 11-jarigen kunnen best goed praten met hun ouders, maar tegen dat ze 15 zijn, lukt dat al een pak minder. Zou het kunnen dat Vlaamse ouders strenger en autoritairder worden naarmate hun kinderen gaan puberen? Bij een autoritaire opvoeding – ‘Dit zijn de regels en daar moet je je aan houden’ – heb je meer kans dat kinderen gaan rebelleren of dingen stiekem doen. Mijn indruk is dat Nederlandse jongeren bijna niet rebelleren. De nood is er gewoon niet. Misschien komt die fase nog bij mijn kinderen – ze zijn pas 10 en 12 – maar ik denk eerlijk gezegd van niet.»

HUMO Aan de Nederlandse eettafel heerst het poldermodel: ieders mening telt, zelfs die van de kleinste.

Hutchison «Het is daar dat de kinderen leren communiceren, omdat er naar hen wordt geluisterd. Ze worden geacht mee te denken over de regels. Het is nooit: ‘Waarom? Daarom!’ Kinderen appreciëren dat.

»Met elkaar praten gebeurt trouwens niet alleen bij het ontbijt; ook ’s avonds zit het hele gezin rond de tafel. Bij ons in Engeland krijgen kinderen vroeg op de avond hun tea – een makkelijke kindermaaltijd, vaak met fishsticks en friet – en eten de ouders later op de avond apart. Amerikaans onderzoek heeft aangetoond dat je aan de manier waarop gezinnen de avondmaaltijd gebruiken, kunt aflezen hoe kinderen zich zullen ontwikkelen: bij kinderen die minstens vijf keer per week met hun ouders eten, was het minder waarschijnlijk dat ze als tieners zouden gaan roken, drinken, blowen of crimineel gedrag vertonen. Ze deden het ook beter op school en gingen vaker studeren.»

'Toen mijn zoon van zijn eerste sportdag terugkwam, vroeg ik hem of hij veel wedstrijden had gewonnen. Hij keek me verbijsterd aan: hij had op zijn vriendin gewacht om hand in hand over de finish te lopen' Michele Hutchison (met man en kinderen)


Contract voor huiswerk

HUMO Was u zelf ongelukkig als kind in de Britse Midlands?

Hutchison «O ja. Ik huilde zo vaak dat mijn moeder me zou verkopen aan de Saudi’s, zei ze. Dan kon ik hun woestijnen irrigeren (lacht). Misschien zit verdrietig zijn wel een beetje in mijn aard, maar sinds ik in Nederland woon, huil ik niet meer.

»Op school had ik het vaak moeilijk, omdat ik de constante druk van ‘de beste moeten zijn’ niet aankon. Ik zat niet op een dure privéschool – daar is de druk nog veel groter – maar ook op mijn school waren ze enorm prestatiegericht. Als je niet nummer één was, dan was het gewoon niet goed genoeg. Ik herinner me dat ik een keer als tweede van de klas was geëindigd. Op mijn rapport had de directeur geschreven: ‘Go on, Michele. Ga voor die eerste plaats!’ Wat is er mis met gewoon proficiat? Op die manier zit je met 32 kinderen die zich allemaal te min voelen.

»Zo ging het trouwens ook voor sporten: ik deed aan zwemmen en vóór elke zwemwedstrijd zat ik te kotsen en te huilen op de wc. Als je ergens goed in bent, dan vinden ze in Engeland: ‘Nu moet je er helemaal voor gaan.’ Je kan het niet een béétje doen, als hobby. Hier is het anders. Toen mijn zoon Ben van zijn eerste sportdag terugkwam, vroeg ik hem of hij veel wedstrijden had gewonnen. Hij keek me verbijsterd aan. Ze hadden wel hardgelopen, maar hij had op zijn vriendin gewacht om hand in hand over de finish te lopen. Zo schattig. In Engeland gaat het over medailles en bekers, hier niet.

»Geldt op Belgische scholen ook niet eerder de disciplinaire aanpak? Ik heb een Belgische vriendin met kinderen. Ik ben een keer op hun school geweest en vond het er heel erg lijken op een Britse school: het was er vrij streng, met uniformen, huiswerk en veel regeltjes. Volgens de Nederlandse geluksprofessor Ruut Veenhoven zijn kinderen veel meer betrokken bij hun school als ze de materie niet gewoon krijgen aangereikt om vanbuiten te leren, maar alles zelf moeten verwerken. In Nederland lijkt die aanpak in elk geval te werken: Nederlandse kinderen gaan heel graag naar school.»

'Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat het tot niet zoveel leidt, al dat huiswerk'

HUMO Als prestatiegerichte Britse was het even aanpassen, toen uw kinderen op de lagere school geen huiswerk meekregen.

Hutchison «Huiswerk in de lagere school is vooral een last voor de ouders: het kost je veel moeite om je kind achter de veren te zitten. Terwijl: uit Amerikaans onderzoek blijkt dat het tot niet zoveel leidt, al dat huiswerk.

»In Engeland heb je nu zelfs cursussen voor ouders: ‘Hoe help ik mijn kind met zijn huiswerk?’ Je hebt er ook scholen die ouders een contract laten tekenen, waarin ze beloven elke avond huiswerk te maken met de kinderen. Mijn nicht in Engeland zuchtte onlangs: ‘Ik kan niet wachten op de zomervakantie. Dan hoef ik geen huiswerk meer te maken met de kinderen.’»

HUMO Net als in het Belgische schoolsysteem moeten Nederlandse kinderen al vroeg kiezen wat voor opleiding ze willen volgen op de middelbare school.

Hutchison «De drie kinderen van mijn schoonzus hebben elk in één van de drie verschillende niveaus gezeten die je in Nederland hebt: de erg academische vwo, de meer algemene havo, en het vmbo-beroepsniveau. Voor zover ik weet, kleeft daar geen stigma aan. Wat past het best bij het kind? Dáár gaat het om. In het Nederlandse systeem kan je ook opklimmen: in sommige scholen heb je de drie niveaus onder één dak en kan je binnen de school van stroming veranderen. Hier kan een kind een laatbloeier zijn en toch nog op de universiteit belanden.

»Dat gebrek aan stigma’s zet zich ook voort na de schooltijd. Mijn ervaring is dat Nederlandse bedrijven veel minder hiërarchisch zijn dan Engelse: de baas heeft toevallig meer verantwoordelijkheid en daarom krijgt hij een beetje meer geld, maar dat wil nog niet zeggen dat hij beter is dan jij.»

HUMO Mensen in landen met minder sociale ongelijkheid zijn gelukkiger.

Hutchison «Precies. Nederland heeft de kleinste kloof tussen arm en rijk. Elk kind, rijk of arm, heeft de kans om het beste onderwijs te krijgen. Het Angelsaksische systeem van privéscholen zorgt voor enorme ongelijkheid. Plus: het zadelt ouders op met een schuldgevoel. Mijn vriendin Helen was van plan haar kind naar een gewone school te sturen, maar ze voelde zich zo schuldig dat ze haar kind nu toch in een privéschool wil krijgen. Om daar toegelaten te worden moet hij eerst een toelatingsexamen doen, dus moet Helen nu dure bijlessen betalen. Niet dat het leven van haar kind om zeep zou zijn zonder die privéschool, maar in het Britse klassensysteem bungelt hij dan wel van meet af aan onderaan.»

'Nederland heeft de kleinste kloof tussen arm en rijk: elk kind heeft de kans om het beste onderwijs te krijgen'


Stranger danger

HUMO Eén van de belangrijkste redenen waarom Nederlandse kinderen zo gelukkig zijn, is hun autonomie: een kind leert in Nederland al snel zelfstandig te zijn.

hutchison «Dat is toch het doel van opvoeden? Op eigen benen leren staan. Niet in één keer, natuurlijk. Het gebeurt in stapjes. Als ze 4 of 5 jaar zijn, mogen Nederlandse kinderen al eventjes zonder toezicht in het park gaan spelen. Ik schrok wel even, de eerste keer dat ik hier in Amsterdam-Noord kleine kinderen alleen zag spelen. In Amerika is zoiets strafbaar. In het boek hebben we een Amerikaans krantenbericht overgenomen, over een moeder die gearresteerd werd, omdat haar 4-jarige zoontje alleen aan het spelen was op 35 meter van haar flat, in een omheinde buurt. Je mag er je kind geen seconde uit het oog verliezen. Maar door zo over je kind te helikopteren, krijgt het de kans niet om te groeien. Je hebt nu Amerikaanse studenten die op hun 18de helemaal niks alleen kunnen. Voor elk probleem bellen ze hun ouders. Sommige ouders schrijven zelfs het toelatingsessay van zoon of dochter voor de universiteit.»

HUMO Ik ken weinig Belgische ouders die hun jonge kind alleen naar het park sturen, zeker niet in een stad.

Hutchison «Het is niet zo dat Nederlandse ouders magische krachten hebben: zij vinden het ook eng. Het vergt moed om een stapje achteruit te zetten en je kind te laten doen. Je moet over je eigen angsten heen stappen. Dat geldt net zo goed voor fietsen: in Nederland fietsen kinderen al vrij snel alleen naar school. Ook dat brengt hen zelfredzaamheid bij.

»Natuurlijk hebben Nederlandse ouders ook oog voor de risico’s, maar in plaats van hun kinderen af te schermen, leren Nederlandse ouders hen met de risico’s om te gaan. Ik ben eerst een paar weken achter mijn kinderen aan gefietst, om te zien of ze het verkeer wel juist konden inschatten. De Belgische psychiater Damiaan Denys verwoordde het heel mooi in ‘Zomergasten’: ‘Nederlanders leren hun kinderen zwemmen in plaats van een hek rond al dat water te zetten.’ Ze zijn niet bezig, zoals Engelse ouders, met alles wat kan misgaan. De dochters van mijn stiefzus mogen op hun Engelse basisschool met niks meer spelen – geen bal, geen springtouw. Zelfs radslag is er verboden. Door al die health and safety-regels mogen Engelse kinderen geen kind meer zijn.»

HUMO In België zijn we een pak angstiger en voorzichtiger geworden sinds het Dutroux-tijdperk.

Hutchison «Maar in Nederland hebben we ook pedofielen, hoor. Belangrijk is hoe hysterisch de kranten erover schrijven. In Engeland heb je een vreselijke rioolpers. Ik was er vorige week nog en schrok me rot over een artikel in wat toch een serieuze krant hoort te zijn: ‘Women’s fashion is giving women bad backs.’ 80 procent van de vrouwen, zo stond er, zou rugklachten hebben, omdat ze door de hoge kragen die nu in de mode zijn, hun nek voortdurend moeten strekken. Alles wordt geproblematiseerd. Over kinderen doen de Britse kranten ronduit hysterisch: ‘Door de nieuwe wetgeving zou het kunnen dat er op dit eigenste moment een pedofiel in uw straat woont!’»

HUMO In Engeland gebruiken ze de term ‘stranger danger’: ‘Ga niet met vreemden mee!’

Hutchison «Meegaan? Een kind mag er niet eens mee práten! Dat is al een brug te ver. Maar wat zijn de kansen dat een loslopend kind wordt verkracht? Als mijn kind in het park aan het spelen is en op de grond valt, dan zal elke ouder die langskomt hem helpen. Dat doen ouders overal ter wereld, ook in Engeland of België. Je moet gewoon nuchter genoeg zijn om je die bedenking te maken.»

'Nederlandse kinderen zeggen wat ze denken, ze durven met volwassenen te praten als hun gelijken'


De zweep erop

HUMO Om onze kinderen gelukkiger te maken, kunnen we volgens u maar beter het Nederlandse adagium ‘Doe maar gewoon, dat is al gek genoeg’ adopteren.

Hutchison «Zeker in de VS lopen mensen de hele tijd op te scheppen over zichzelf en hun kids, terwijl het hier not done is om te zeggen: ‘Mijn kind is slim.’ Er wordt ook heel weinig vergeleken, vind ik. Ieder kind is anders, punt. Ouders kijken naar hun kind als individu, niet als verlengstuk van zichzelf.

»Mijn dochter is wat hoogbegaafd en heeft twee klassen overgeslagen. Zoiets ga je hier niet rondbazuinen. Eigenlijk vind ik het best een last, omdat we moesten beslissen of we Ina vroeger naar de middelbare school zouden sturen of niet. Uiteindelijk hebben we de beslissing overgelaten aan Ina’s juf: zij kent haar het best in een klassituatie en kan inschatten of ze er klaar voor is. Was Ina in Engeland naar school gegaan, dan had haar leven er nu helemaal anders uitgezien: dan hadden ze haar zeker gepusht om het onderste uit de kan te halen.»

HUMO Is dat dan zo slecht?

Hutchison «Waarom zou ze niet gewoon mogen spelen en kind zijn? De Britse aanpak had haar ongelukkiger gemaakt, omdat ze dan apart was gezet van haar leeftijdgenoten. Ze kan het goed vinden met kinderen van 12, maar ik denk niet dat ze het goed zou kunnen vinden met kinderen van 15.

»Die nadruk op prestaties en punten is echt nergens voor nodig. Nederlandse ouders willen ook dat hun kinderen later een goeie baan vinden, maar wat heb je daarvoor nodig? Kijk jij bij je collega’s naar de cijfers die ze vroeger op school haalden? Of kijk je naar hoe ze omgaan met andere collega’s, en of ze goed kunnen plannen?»

HUMO Hoger opgeleiden blijken ook nauwelijks gelukkiger te zijn.

Hutchison «Precies. Wat je nodig hebt, is een beetje volkswijsheid. Je moet streetwise zijn. Dat kan je alleen leren door om te gaan met de wereld.»

HUMO ‘Nederlandse kinderen zijn gelukkig,’ zegt u, ‘omdat ze zo weinig druk ervaren. Hun ouders vinden het belangrijker dat ze gelukkig zijn, dan dat ze erg succesvol zijn.’ Maar: de druk om gelukkig te zijn, kan voor een kind ook behoorlijk verpletterend zijn.

Hutchison «Maar geen enkele Nederlandse ouder zegt tegen z’n kind: ‘Jij moet gelukkig zijn.’ Het gaat er meer om dat ze een omgeving voor het kind creëren waarin het gelukkig kan worden. Het is ook niet zo dat Nederlanders géén succes hebben. De cd, de dvd, bluetooth en wifi: het zijn allemaal Nederlandse uitvindingen. Nederlanders doen het heel goed, zonder dat hun ouders met de zweep achter hen staan.»

'Ouders beseffen dat ze de verkeerde kant op zijn gegaan. Ze zijn alleen nog maar bezig met helikopteren'


Gelukslek

HUMO Waar Nederlandse kinderen ook wel bij varen, is dat hun ouders de parttimekampioenen van Europa zijn: de helft van de Nederlanders werkt parttime. Bij vrouwen loopt dat zelfs op tot 75 procent.

Hutchison «Nederlanders kiezen ervoor om veel tijd met hun kinderen door te brengen. In Groot-Brittannië en de VS ligt de nadruk op quality time met je kinderen, maar je kan beter regelmatig wat tijd met hen doorbrengen, zonder poespas. Niet per se naar de Efteling, maar gewoon naar het park, saaie dingen doen.

»In het begin schrok ik wel van hoe weinig Nederlanders werken. Om 17 uur keek ik rond me en bleken alle collega’s verdwenen (lacht). Maar als je kijkt naar hun productiviteit, dan scoren ze best goed. In Engeland heb je zoiets als office face time: mensen blijven lang op kantoor, omdat de collega’s er nog zijn en ze niet de indruk willen wekken dat ze niet hard werken. Maar wie is er om 19 uur nog nuttig bezig? Je kan maar beter om 17 uur al naar huis, dan kan je nog samen eten met je kinderen.»

HUMO Nog een factor om gelukkig te zijn: voldoende slaap.

Hutchison «De Nederlanders slapen het meest van iedereen. Hier wordt zwaar de nadruk gelegd op het belang van slaap, terwijl Britten en Amerikanen prat gaan op hun slaapgebrek. Nederlandse baby’s zouden twee uur extra slaap pakken tijdens de fase van de trage slaap. Die groeit later uit tot de non-remslaap, waarin het menselijk groeihormoon wordt afgescheiden. Dat Nederlanders zo groot zijn, heeft dus misschien wel te maken met hun slaapgedrag, eerder dan met hoeveel kaas en andere zuivel ze eten.

»Dat Nederlandse kinderen het gelukkigst zijn, ligt natuurlijk niet aan één ding. Het is een verzameling van een heleboel factoren. Maar ik ben er wel zeker van dat het Nederlandse opvoedmodel beter is dan het Britse – ik ben blij dat ik mijn kinderen hier kan grootbrengen. Ik kan alleen maar hopen dat het boek Britse, Amerikaanse en andere ouders aan het denken zet over wat ze willen: goeie prestaties of een gelukkig kind? De interesse voor ons boek is groot in de VS, de UK en ook in Zuid-Afrika, omdat de nood zo hoog is: ouders beseffen dat ze de verkeerde kant op zijn gegaan. Ze zijn alleen nog maar bezig met helikopteren, hun kinderen te dwingen huiswerk te maken of piano te oefenen, zelf afspraken voor hen te regelen, ze overal met de auto naartoe te brengen. Dat is absoluut uitputtend voor ouders.

»Tegelijk is het boek een waarschuwing voor de Nederlanders, die de neiging hebben op te kijken naar de Angelsaksische wereld: ‘Hou vast aan jullie model. Ga niet voor de prestaties en de dure bijlessen.’ Want in de rijke buurten van Amsterdam-Zuid zie je het fenomeen van de private tutor nu ook de kop opsteken.»

HUMO De Nederlandse kinderen zijn wel het gelukkigst, maar de volwassenen zijn dat niet. Ergens tussen de kindertijd en de volwassenheid moet er een lek zitten.

Hutchison «Tot heel recent waren de Denen het gelukkigst, maar die zijn toevallig net van de troon gestoten door de Noren. Als volwassenen staan de Nederlanders op de 6de plaats, na Scandinavië en Zwitserland. Ik probeer nu uit te vissen waarom de kinderen zoveel beter scoren dan de volwassenen.

»Je mag niet vergeten hoe kritisch Nederlanders zijn: minstens vier vijfde van de Nederlanders noemt zich gelukkig, maar slechts 1 procent denkt dat het de juiste kant op gaat met het land. Zelf denken ze dus dat Nederland naar de donder gaat. Het ís hier ook geen paradijs – daar is het veel te nat voor – maar the big picture is wel rooskleurig. Daar wil ik hen graag op wijzen.»

Rina Mae Acosta en Michele Hutchison, ‘De gelukkigste kinderen van de wereld, opvoeden The Dutch Way’, Nijgh en Van Ditmar

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234