De groeiende macht van de VRT-nieuwsdienst en het wantrouwen van rechts

Hoe slaagt de openbare omroep erin het nieuws te bepalen? Is er nog plaats voor de concurrentie? En wat als de rechterzijde het vertrouwen in de VRT ondermijnt? ‘In vergelijking met VTM zwemt de VRT-nieuwsdienst in het geld.’

'Ja, de openbare omroep heeft de macht om verkiezingsuitslagen te beïnvloeden'

De VRT-nieuwsdienst scoorde de laatste weken de ene voltreffer na de andere: denk maar aan de ‘Pano’-reportages over Schild & Vrienden, kinderarmoede, bushmeat en dubieuze parkeerbedrijven, of de onthutsende beelden van Gentse sociale woningen waar schimmel en betonrot welig tieren. Bovendien slaagt de VRT erin om die nieuwsbommetjes te laten nazinderen, dankzij een minutieus afgesteld raderwerk van journaals, duidingsmagazines, radioprogramma’s en websites. Humo sprak met de architecten van het succes, en met enkele nieuwswatchers.


1. Waarom staat de VRT zo sterk?

LIESBET VRIELEMAN (algemeen hoofdredacteur) «Het voorbije anderhalf jaar hebben we onze winkel verbouwd terwijl hij open was. Maar eigenlijk praat ik daar niet graag over, ik heb liever dat mensen zíén dat we relevant zijn.»

LIN DELCOUR (eindredacteur ‘Pano’) «Vroeger had je ‘Koppen’ op Eén en ‘Panorama’ op Canvas. Maar ‘Panorama’ zat weggemoffeld op zondagavond en ‘Koppen’ was als merk stilaan versleten. Samen met toenmalig hoofdredacteur Carl Voet hebben we beslist om de teams samen te voegen en één sterk reportagemagazine te maken voor een breed publiek. Met sterke onderzoeksjournalistiek wilden we weer zelf het debat gaan bepalen, in plaats van het achterna te hollen.»

PASCAL SEYNHAEVE (eindredacteur ‘Pano’) «Tegelijk werd de hele nieuwsdienst hervormd. De muren tussen de verschillende nieuwsredacties zijn gesloopt.»

VRIELEMAN «Vroeger werkte iemand voor televisie óf voor radio óf online: nu werken we met themaredacties. Wetenschap en maatschappij; justitie, economie en politiek; buitenland; algemeen en cultuur; en jongeren. In het begin was die hervorming moeilijk: we vroegen véél van onze mensen. Plots moest een tv-reporter ook voor de radio of online werken. Maar stilaan is er een nieuwe dynamiek ontstaan die ons toelaat om meer te doen met dezelfde middelen. Onze mensen werken beter samen. Toen vorige week de bom ontplofte in het voetbal, is de voltallige cel justitie naar de sportredactie gestapt: ze hebben alle informatie bij elkaar gelegd en zijn beginnen samen te werken. Dat was vroeger onmogelijk.»

SEYNHAEVE «Reporters die vroeger vasthingen aan één programma, komen nu sneller naar ons met een goed idee. Stijn Vercruysse zit bij buitenland, maar wist dat er in de Matongewijk apenvlees wordt verkocht. Hij wou dat bij de bron gaan uitzoeken: in Congo. Dat is een geweldige ‘Pano’ geworden. Met het vroegere hokjesdenken was het wellicht bij een kort item in ‘Het journaal’ gebleven.»

DELCOUR «Voor sommigen was die hervorming een shock, maar voor mensen als Stijn ging er een speeltuin open. Van een wit blad mogen vertrekken om in primetime 35 minuten onthullende tv te maken, da’s een feest, hè.»

'Dries Van Langenhove intrigeerde me. Daarom heb ik hem gevraagd of ik hem zes maanden mocht volgen' Pano'-journalist Tim Verheyden


HUMO Jullie zijn er de voorbije maanden een paar keer in geslaagd om een enorme buzz te creëren rond ‘Pano’. Hoe werkt dat?

TIM VERHEYDEN (‘Pano’-reporter) «De basis is goeie onderzoeksjournalistiek. En sterke verhalen die de Vlaamse grondstroom aanspreken. We krijgen de tijd en de vrijheid om die te leveren.»

HUMO Hoe ging het bij Schild & Vrienden?

VERHEYDEN «Dries Van Langenhove dook op in ‘Terzake’ en in een interview met De Morgen. Hij intrigeerde me. Daarvoor had ik al een online filmpje gezien van Schild & Vrienden. Het viel me op dat ze de sociale media op een handige manier bespeelden. Ik wou weten wat die beweging dreef. Daarom heb ik Dries gebeld en gevraagd om eens af te spreken. Na twee gesprekken in de Gentse Vooruit stemde hij ermee in dat ik hem zes maanden zou volgen. Onze eerste babbel dateert van januari, de eerste draaidag was begin maart.»

HUMO Zes maanden aan een reportage mogen werken is een luxe die journalisten van commerciële spelers niet kennen.

VERHEYDEN «Ik heb geen zes maanden uitsluitend op Schild & Vrienden gewerkt, hoor (lacht). Wij zetten momenteel ook verhalen in gang die pas over zes maanden het scherm zullen halen. Tenminste, als alles goed verloopt. Sommige sporen lopen dood.»

HUMO Experts zeggen dat de verschillende VRT-kanonnen beter dan ooit op elkaar zijn afgestemd. Daardoor kunnen jullie als geen ander een nieuwsitem hypen.

DELCOUR «Voor Schild & Vrienden hebben we geen trailer of persbericht uitgestuurd. Ook op de radio en in onze journaals waren er geen aankondigingen. Een paar uur voor de uitzending heeft Dries zelf een filmpje op sociale media gepost waarin hij onze reportage probeerde te ontmijnen.»

VRIELEMAN «We wisten dat de impact gigantisch zou zijn. Er was een moeizaam proces aan voorafgegaan, want bij Schild & Vrienden waren ze uiteraard niet happy. We wilden het niet extra opkloppen. Maar voor de nasleep lag er wel een draaiboek klaar.»

VERHEYDEN «Voor elk belangrijk nieuwsitem bepalen we een tijdslijn. Geven we al iets aan ‘Het journaal’? Brengen we de kranten op de hoogte? Bij Schild & Vrienden was de reportage zelf het nulpunt. Daarna was er opvolging in ‘Het journaal’ en ‘De ochtend’ en verschenen er stukken online. Ik ben bij ‘Karrewiet’ op Ketnet gaan praten over racisme, maar ook bij MNM en Studio Brussel. Ook Karolien Debecker blikte op Radio 1 terug op onze reportage. Zo zoekt elk kanaal zijn invalshoek en versterk je elkaar.»

VRIELEMAN «We herhalen niet de hele dag door hetzelfde bericht. Ik wil een andere insteek per medium. We zijn er nog niet, maar het raderwerk staat beter op punt. De redacties van ‘Bij Debecker’ en ‘Van Gils & gasten’ behoren niet tot de nieuwsdienst, maar kunnen wel zien waarmee we bezig zijn, en hoe zij daarop kunnen inspelen.»

DELCOUR «Vroeger was het meer ieder voor zich. Als wij bij ‘Koppen’ iets goeds hadden, stapten we naar de ploeg van ‘Het journaal’, en dan werd er soms meewarig gekeken. Het voelde als leuren. Nu is er veel meer overleg. Onze collega’s komen zélf vragen: ‘Wat hebben jullie deze week? Zit daar extra vlees aan voor ons?’»

VRIELEMAN «Door die nieuwe aanpak vermijden we dat knappe journalistieke verhalen meteen stilvallen.»

DELCOUR «De parkeerwachter uit de ‘Pano’ van vorige week had veel meer te vertellen dan wat in de reportage kon. Vroeger viel dat gewoon weg. Nu hebben we met dat extra materiaal een blogtekst gemaakt. De dag na de reportage verscheen dat artikel online en werd het één van de meest gelezen stukken. Vroeger haalden veel journalisten hun neus op voor zo’n online bericht, nu merken ze dat ze daarmee ook impact hebben.»

HUMO Er is de voorbije jaren flink bespaard bij de VRT. Bij de sport- en nieuwsdienst werken 506 mensen. Werden jullie ontzien?

VRIELEMAN «Van die 506 zijn er 290 journalisten: dat is ongeveer evenveel als vijf of tien jaar geleden. Ja, we worden meer gevrijwaard dan andere delen van het bedrijf, maar we doen vooral meer met dezelfde middelen. We hebben de verkiezingsprogramma’s zelfs met minder geld gemaakt dan vroeger. ‘Terzake’ en ‘De afspraak’ hadden geen speciaal decor, ‘Iedereen kiest’ deed het in een licht vertimmerd decor van ‘De zevende dag’. We zijn creatiever geworden, omdat we goed beseffen in welke tijden we leven: wij morsen niet met onze dotatie.»

HUMO Hoe groot was de weerstand op de vloer bij de hervorming die u doorvoerde?

VRIELEMAN «Mensen houden niet van grote veranderingen. Sommigen zeggen nog altijd dat het vroeger beter was. Mocht ik het opnieuw doen, zou ik het rustiger aanpakken. Op een bepaald moment wilden we te veel veranderen in korte tijd. Onze journalisten moesten plots meer overleggen, de impact van nieuwe media begrijpen én nieuwe technologieën onder de knie krijgen. En dat allemaal onder het bewind van nieuwe bazen. Dat was te veel.

»Maar om relevant te zijn, móésten we veranderen. De beheersovereenkomst verplicht ons iederéén in Vlaanderen te bereiken: jong en oud, laag- en hoogopgeleid, autochtone en allochtone Vlamingen. Vooral het jonge publiek is een uitdaging. Daarom hebben we onze themaredactie rond jongeren versterkt met drie extra mensen. Ook al gaat dat ten koste van andere domeinen.»

HUMO Vorige week bleek dat 93 procent van alle 18- tot 75-jarigen voor zijn nieuwsgaring naar televisie kijkt.

VRIELEMAN «Leg die bovengrens op 54 jaar, en je krijgt een veel lager resultaat.

»We proberen alle leeftijdscategorieën te bereiken. ‘Karrewiet’, MNM en StuBru zijn erg belangrijk om nieuws ook tot bij jongeren te brengen.»

'Er zijn vroeger nog politici geweest die rond de pot draaiden, maar Walter Zinzen zat klaar om schepen Elke Decruynaere af te maken' Professor Baldwin Van Gorp

HUMO ‘Het journaal’ doet het goed in de kijkcijfers. De kloof met ‘Het nieuws’ van VTM lijkt de laatste weken zelfs nog te groeien. Maar de waarderingscijfers bij VTM liggen iets hoger. Het valt ook op dat de primeurs meestal van de duidingsprogramma’s komen, zelden van ‘Het journaal’.

VRIELEMAN «In dat laatste willen we verandering brengen: we gaan meer mensen vrijmaken die op langere termijn aan een item kunnen werken. We moeten ons minder laten leiden door de waan van de dag en strengere keuzes maken. Dat is beter dan een diarree van kleine nieuwsberichten die iedereen tien minuten later alweer vergeten is.»

HUMO Volgens professor Baldwin Van Gorp zullen journaals op termijn verdwijnen. Jongeren zijn het gewoon zelf hun menu digitaal samen te stellen. Ze blijven niet naar items kijken die hen niet boeien.

VRIELEMAN «Ik vind de overzichten nog altijd belangrijk. Wij moeten er staan wanneer ons publiek tijd heeft voor nieuws: ’s ochtends, wanneer we opstaan en de radio aanzetten of naar onze smartphone grijpen. En ’s avonds, wanneer televisie nog altijd het belangrijkste medium is.

»‘Het journaal’ van zeven uur bereikt nog altijd een enorm publiek, dat weliswaar iets ouder is. Het goede nieuws is dat jongeren wel degelijk geïnteresseerd zijn in wat er gebeurt in de wereld. We proberen hen niet alleen via tv te bereiken, maar ook via VRTnu en YouTube. De ‘Pano’ over Schild & Vrienden is op VRTnu meer dan 160.000 keer bekeken en op VRT NWS meer dan 200.000 keer.»

'In dat Antwerps debat over de war on drugs was het vier tegen één. De focus lag op Bart. Dat was geen fair duel' N-VA-woord­voerder Joachim Pohlmann

HUMO Binnenkort starten de gesprekken over de nieuwe beheersovereenkomst. Vreest u voor nieuwe besparingen?

VRIELEMAN «Als je ziet wat wij produceren met onze middelen, zou men moeten zeggen: ‘Chapeau, doe zo voort’! Studies tonen dat wij efficiënt werken, in vergelijking met andere openbare omroepen. Maar onze concurrenten zien natuurlijk mogelijkheden om te wegen op de onderhandelingen, die manoeuvres zijn wellicht al bezig. Dat is typisch voor de VRT: als het slecht gaat, zeggen ze dat we te weinig doen met onze dotatie. En als we impact hebben, zeggen ze dat we te veel geld krijgen. Je kunt hier nooit iets goed doen, daar word ik soms zo moe van.»

Bij de meest VRT-kritische partijen, Open VLD en de N-VA, luidt het dat er geen plannen zijn om de VRT-enveloppe dunner te maken. Vlaams Parlementslid Wilfried Vandaele (N-VA) zegt wel dat ‘de openbare omroep haar verstand moet gebruiken en niet te veel de grens mag opzoeken in haar zoektocht naar extra geld, via sponsoring en reclame.’ Bij Groen klinkt algehele tevredenheid.

BART CARON (Vlaams Parlementslid Groen) «De VRT vervult haar opdracht uitstekend. We krijgen wat we vragen: goede onderzoeksjournalistiek, ophefmakende reportages en diverse verkiezingsprogramma’s. Elk jaar draagt de belastingbetaler 270 miljoen euro bij aan de VRT (tegen 2020 is dat nog 260 miljoen, red.), maar als je ziet wat ze leveren, en welke boost dat geeft aan de democratie, blijft dat een bescheiden bedrag.»

'De reportage in 'Iedereen kiest' over wantoestanden in de Gentse sociale woningen. 'We hebben de verkiezingen met minder geld gecoverd. We morsen niet met onze dotatie'


2. Is er nog concurrentie mogelijk?

HUMO De VRT is een rechtstreekse concurrent van VTM, maar werkt met belastinggeld. Niet iedereen is daar gelukkig mee.

KAREN DONDERS (professor VUB en onderzoeker IMEC-SMIT) «Eigenlijk verstoort de openbare omroep de markt door haar bestaan, maar geen enkel onderzoek toont aan dat de commerciële zenders daardoor inkomstenverlies lijden. In landen met een sterke openbare omroep staan de private zenders óók sterk. Ze dagen elkaar uit en tillen elkaar naar een hoger niveau.»

BALDWIN VAN GORP (Instituut voor Mediastudies, KU Leuven) «Maar toch: dat een publieke omroep het zó goed doet, is bijna uniek in de wereld. De BBC is een mooi voorbeeld, maar die komt onder druk te staan van de machtige private zenders. Idem voor de Nederlandse NPO.

»De Vlaamse markt is kleiner, waardoor er minder concurrentie is van sterke commerciële spelers. VTM kan het sterke VRT-aanbod niet benaderen. Journaals, debatprogramma’s en reportagemagazines zijn duur en trekken niet altijd veel kijkers.»

PETER VAN AELST (politoloog, UAntwerpen) «In verkiezingstijden is de overmacht van de VRT altijd wat groter. Bij VTM hebben ze jaren geleden al ingezien dat ze die strijd nooit kunnen winnen.»

EX-VTM-JOURNALIST «Ik heb bij VTM nooit gevoeld dat nieuws tot de kerntaken van de zender behoorde. Ze maken alleen maar een nieuwsbulletin omdat je de kijker al om zeven uur moet zien vast te krijgen, in de hoop dat hij de rest van de avond blijft. Maar een journaal maken kost handenvol geld. Als de VRT de lat laat zakken, doet VTM meteen hetzelfde.»

SIEGFRIED BRACKE (ex-VRThoofdredacteur en N-VA-politicus) «VTM heeft gewoon afgehaakt, zeker na het vertrek van Kris Hoflack. Oké, Hoflack is mijn maat, maar je ziet dat de lat meteen een stuk lager ligt. VTM en VRT strijden ook niet met gelijke wapens. In vergelijking met VTM zwemt de VRT-nieuwsdienst in het geld, waardoor ze journalisten maanden op een thema kunnen zetten. Spraakmakende journalistiek zie je niet meer bij VTM. Daardoor is het monopolie van de VRT de facto hersteld.»

VAN AELST «Ik zie dat monopolie niet. Politici verschijnen ook op VTM en bij ‘Gert Late Night’. Ze denken niet: wij komen alleen nog naar de VRT, want al de rest doet er niet toe. Ik heb zelfs de indruk dat Bart De Wever liever naar VTM gaat dan naar de VRT.»

JOACHIM POHLMANN (N-VA-woordvoerder) «Alle media doen aan agendasetting en willen hún thema’s opdringen in een verkiezingscampagne. De VRT is wel de enige speler die een thema een hele dag lang in het nieuws kan houden, dankzij al haar kanalen. Maar wat De Standaard met CurieuzeNeuzen heeft gedaan, gaat nog verder. Met hun berichtgeving over luchtkwaliteit drongen zij één thema twee weken lang op. Daar zat een agenda achter: ‘Hierover moeten de verkiezingen gaan.’»

'Ik geloof niet dat de VRT partijdig is. Politici van alle kleuren moeten ertegen kunnen dat goede journalistiek soms pijn doet'

VAN GORP «De VRT heeft de grootste hypemachine, dankzij hun journaals, duidingsmagazines, radioprogramma’s en websites. Als je een uitzending hebt gemist, kun je die ook gratis herbekijken. Een artikel in een krant of tijdschrift verdwijnt een dag later achter een betaalmuur.»

BRACKE «Die hypemachine heeft ook een keerzijde. Als iedereen op hetzelfde thema voortborduurt, raken de mensen het snel beu. Door de overkill na de ‘Pano’ over Schild & Vrienden zeiden zelfs gematigde Vlamingen: ‘Och, die Dries is de kwaadste niet?’ Ten onrechte, maar dat krijg je als iedereen op hetzelfde aambeeld blijft hameren.»

DONDERS «Ik denk dat toeval een grote rol speelde bij de VRT-primeurs van de voorbije weken. Voor hetzelfde geld komt Medialaan binnenkort met drie spraakmakende dossiers.»

VRIELEMAN «Geluk dwing je af. Voor ‘Iedereen kiest’ hebben we in elke stad een filmpje gemaakt waarin een pijnpunt werd blootgelegd. Dat het Gentse filmpje over de sociale woningen zo’n impact had, kwam omdat mensen verontwaardigd waren. De onhandige reactie van het stadsbestuur – met als summum het interview van schepen Elke Decruynaere – heeft dat nog versterkt. Het nerveuze geschuifel op de stoelen was hoorbaar tot in Brussel.»

VAN GORP «Die case is een goed voorbeeld van de macht van de VRT om verkiezingsuitslagen te beïnvloeden. Er zijn vroeger nog politici geweest die systematisch rond de pot draaiden in ‘Terzake’. Maar Walter Zinzen zat diezelfde avond – in een ánder debatprogramma – al klaar om Decruynaere af te maken. Zo werd het frame uitgezet en gingen de kranten erop door.»

VRIELEMAN «Ik schat Zinzen en Rik Van Cauwelaert hoog in, maar de kijker had hen niet nodig om te beseffen dat Decruynaere niet de beste beurt maakte.

»En die zogenaamde hypemachine heeft Medialaan toch ook? ‘VTM nieuws’, Q-Music, Het Laatste Nieuws, De Morgen, Humo, Dag Allemaal, dat is een enorme machinerie. Ook Mediahuis (uitgever van De Standaard, Het Nieuwsblad, Gazet van Antwerpen en Het Belang van Limburg, red.) kan heel wat in stelling brengen. Zij kunnen journalisten óók video’s laten maken en die op hun platforms aanbieden, maar bij hen is de synergie nog niet zo vergevorderd.»

'Door de overkill na de 'Pano' over Schild & Vrienden zeiden zelfs gematigde Vlamingen: 'Och, die Dries is de kwaadste niet' Siegfried Bracke


3. Vertrouwt rechts de vrt nog?

Vlaams Belang vuurt al decennia op de VRT, maar de voorbije campagne suggereerde ook Bart De Wever meermaals dat de VRT de N-VA wil beschadigen.

POHLMANN «Wij voelen ons vaak benadeeld door de VRT, maar ook door andere media. Uit onderzoek blijkt dat journalisten eerder links denken: onbedoeld schemert dat door in wat ze brengen en hoe ze het brengen. Daardoor komen wij, maar ook Vlaams Belang, Open VLD en CD&V er vaak slechter uit. Maar allicht voelden de SP.A en Groen zich ook benadeeld na de berichtgeving over Gent.»

VAN AELST «De meeste journalisten situeren zich centrumlinks, maar omschrijven hun medium eerder als centrumrechts. Daar gebeurt dus al een correctie. Ze wéten dat ze Tom Meeuws niet zullen kunnen verdedigen na zijn blunders en dat de publieke opinie het niet pikt als een CD&V-kandidaat weigert om vrouwen de hand te schudden. Alle mainstreammedia reageerden op dezelfde manier op die incidenten. Dat is geruststellend.»

VAN GORP «Dat alle partijen kritiek hebben op de VRT, is het beste bewijs dat men goed bezig is. Journalisten zijn de waakhonden van de burger, of het thema nu rechts of links is. Ze moeten opkomen voor mensen die geen spreekbuis of lobbymachine hebben. Ze zijn doorgaans ook geëngageerder dan de gemiddelde burger. En ze hebben geleerd om elk verhaal van twee kanten te bekijken. Dat wringt soms met het rechts-populistische gedachtegoed, dat meer uitgaat van egoïstische reflexen en ongenuanceerde slogans.»

HUMO Bart De Wever ergerde zich blauw in een uitzending van ‘Terzake’ waarin hij het migratiestandpunt van de N-VA kwam toelichten. Ook in ‘Iedereen kiest’ droop de frustratie eraf toen Jinnih Beels hem een softie noemde.

POHLMANN «Vlak daarvoor had Ivo Belet hem al ‘erger dan Viktor Orbán’ genoemd, zonder dat er tegengas kwam van Phara de Aguirre. En in dat Antwerpse debat over de war on drugs was het gewoon vier tegen één. Phara stelde ook wel kritische vragen aan de andere kandidaten, maar de focus lag toch op Bart. Dat was geen fair duel.

»Aan een aflevering van ‘Terzake’ houden wij meestal frustraties over, omdat we voortdurend onderbroken worden en de vragen soms tendentieus zijn. Ze doen dat bij iedereen, maar in die bewuste uitzending over migratie was het wel héél erg. Ik ben fan van Kathleen Cools, maar als je zó vaak onderbreekt, en al kritische bijvragen stelt voor de politicus twee zinnen heeft kunnen uitspreken, wordt het een boksmatch.»

HUMO ‘Terzake’ toonde in die uitzending een filmpje van een Milli Görüs-school in Schaarbeek, met lachende kindjes en leerkrachten die zeiden dat ze geen extremistisch gedachtegoed uitdroegen. Daardoor leek het verzet van de N-VA tegen de komst van een Turkse islamschool in Genk wat overdreven. ‘Dit had ik wel verwacht,’ sneerde De Wever.

POHLMANN «Het was voorspelbaar dat de VRT een filmpje zou maken om te tonen hoe onschuldig Milli Görüs is. Maar er bereiken ons ook andere verhalen over die scholen. Een kritische journalist had daar een heel andere reportage kunnen draaien. Door aan die leerkrachten vragen te stellen over homorechten of over de gelijkheid tussen man en vrouw, bijvoorbeeld. Ik heb daar geen enkele kritische vraag gehoord. Vergelijk dat met de framing in de ‘Pano’ over Schild & Vrienden. Daarin voelde je vanaf het begin dat het een zeer fout clubje zou blijken te zijn.»

'De VRT heeft de grootste hypemachine, dankzij journaals, duidingsmagazines, radioprogramma's en websites. En je kunt alles gratis herbekijken'

HUMO De Wever zei tegen Paul Jambers dat het geen toeval is dat de VRT precies nu met die ‘Pano’ over Schild & Vrienden kwam.

POHLMANN «Over de PVDA of de Turkse extremisten die bij sommige linkse partijen op de lijst stonden, zou je óók een straffe ‘Pano’ kunnen maken. De dreiging die van de Grijze Wolven uitgaat, is groter dan die van Schild & Vrienden. Partijgenoten als Zuhal Demir, Pinar Akbas en Faruk Demircioglu klagen al lang over bedreigingen uit die hoek.

»Dat de media daar niet op springen, heeft wellicht meer te maken met praktische overwegingen dan met een agenda. Het is veel moeilijker om in de Turkse gemeenschap te infiltreren. De meeste journalisten spreken geen Turks en begrijpen dus niet wat sommige kandidaten van de SP.A, Groen en CD&V op hun sociale media posten. Wij hebben wél mensen die Turks spreken en kunnen bewijzen dat sommige linkse kandidaten banden hebben met de Grijze Wolven. Daarom hebben we daar zelf maar een reportage over gemaakt. De VRT heeft daar weinig aandacht aan besteed. Sommige kranten hebben het wel opgepikt.»

'Je kunt hier nooit iets goed doen. Ik word daar soms zo moe van' Algemeen hoofdredacteur Liesbet Vrieleman

VRIELEMAN «We hebben vorige week in ‘Terzake’ een item aan de Grijze Wolven besteed. En voorts is er écht geen plan om mensen of partijen ‘te pakken op het juiste moment’. Schild & Vrienden was de eerste uitzending na het zomerreces. We konden niet vroeger uitzenden, alleen later, nog dichter bij de verkiezingen dus.»

HUMO De N-VA geeft vaak kritiek op de ‘linkse media’. Gebruikt u de tactiek van Trump: de media in diskrediet brengen, zodat een bepaald publiek alleen nog N-VA-politici gelooft?

POHLMANN «Ik begrijp die bezorgdheid, maar dat betekent toch niet dat niemand kritiek mag hebben op de media? Wij ondermijnen het vertrouwen in het medialandschap niet. Bart De Wever en Theo Francken delen af en toe prikjes uit, maar daar blijft het bij. Wij weten heus wel dat de VRT geen rood nest is. Er zitten journalisten die heel erg hun best doen om een goed evenwicht te bewaren. En op de meeste andere redacties ook.»

VAN AELST «We staan gelukkig nog ver af van Trump-toestanden. Uit recent onderzoek van de VUB blijkt dat het vertrouwen in het nieuws bij ons erg hoog is in vergelijking met andere landen. De VRT scoort het best: bijna 80 procent van de Vlamingen heeft vertrouwen in de openbare omroep. Het verschil tussen linkse en rechtse kiezers is beperkt. Rechtse kiezers hebben ongeveer 7 procent minder vertrouwen dan linkse kiezers, bij VTM is het verschil nog kleiner.

»In de VS is de situatie problematisch. Links vertrouwt Fox News voor geen haar, en rechts beschouwt alles wat CNN en MSNBC brengen als gekleurd en nepnieuws. Dat is puur vergif voor de democratie.»

HUMO Dus u vindt de kritiek van de N-VA gevaarlijk voor de democratie?

VAN AELST «Voor onze democratie is het cruciaal dat het publiek de VRT blijft zien als een neutrale, betrouwbare zender, aangezien het de grootste speler is, die bovendien met belastinggeld werkt. Sinds de ‘Pano’-reportage hoor je weer vaker zure oprispingen over de VRT. Ook in Duitsland is de hashtag #Lügenpresse in opmars. Maar voorlopig valt het in Vlaanderen nog mee. Zelfs Theo Francken deelt op zijn sociale media vaak berichten van klassieke media, zonder op hen te schieten. N-VA-politici komen ook veelvuldig naar de VRT-studio’s en geven interviews aan de geschreven pers. Maar we moeten waakzaam blijven.»

CARON «De N-VA-kritiek op de VRT past in het rechtse verhaal. Rechts wil een kleinere overheid, en dus ook een zwakkere openbare omroep. Zij denken dat ze meer gebaat zijn bij commerciële media, terecht wellicht, omdat die de neiging hebben om meer te mikken op spektakel en kijkcijfers.

»Toch was er ook bij ons ergernis over de manier waarop Elke Decruynaere werd aangepakt op de VRT. Vooral Walter Zinzen heeft daar de toon gezet. Dan vraag je je af: voor wie rijdt hij? Maar ik geloof niet dat de VRT partijdig is. Politici van alle kleuren moeten ertegen kunnen dat goede journalistiek soms pijn doet.

»Trouwens, is Bart De Wever al vergeten hoe de VRT hem groot heeft gemaakt in ‘De slimste mens’? Hij bepaalt ook met wie hij in debat gaat en met wie niet. Hij klaagt vooral om zijn invloed nog te vergroten.»

VAN AELST «Toch heeft hij een punt over de Grijze Wolven. Ik kijk uit naar een reportage over die beweging. Niet alleen rechts moet proper zijn, ook links moet extremistische kandidaten weren.»

HUMO Was de kritiek op het ‘rode bastion’ altijd volledig onterecht? Freya Van den Bossche mocht ooit een ‘Terzake’-interview opnieuw doen. Ex-hoofdredacteur Luc Rademakers schorste de VRT-journalisten die een kritisch boek over Johan Vande Lanotte schreven en verbood ‘Pano’-journalist Wim Van den Eynde om een tweede aflevering te maken over het gesjoemel in de Hasseltse politiezone Hazodi omdat ze te schadelijk zou zijn voor de Hasseltse SP.A.

CARON «Zeker de schorsing van de auteurs die Vande Lanotte aanvielen, was geen fris verhaal. Dat werk is onterecht versmoord. Aan de top van de VRT speelden toen een aantal beschermende krachten. Al bewees dat incident ook dat de VRT-journalisten blijkbaar toch niet zo rood zijn.»

VAN AELST «Macht speelt zeker een rol. Begin deze eeuw lag die bij socialisten en liberalen. Als Stevaert en Verhofstadt niet content waren, was het kot te klein. Bart De Wever speelt die macht nu ook uit.

»Kijk ook naar het lijstje VRT-journalisten die zijn overgestapt naar de politiek. Siegfried Bracke, Jan Becaus en Annemie Nijs kozen voor de N-VA, Dirk Sterckx voor Open VLD, Ivo Belet, Veli Yüksel en Alex Puissant voor CD&V. Alleen Johan Persyn kwam bij de SP.A terecht.»

BRACKE «Er is bij de VRT geen afgesproken agenda, maar wel een soort eenheidsdenken. In mijn tijd was dat ook al zo. Alles gebeurt vanuit een onuitgesproken groen-links frame. Nochtans betekent goede journalistiek dat je een linkse politicus interviewt alsof je rechts bent, en een rechtse politicus alsof je links bent. Daar wordt te weinig over nagedacht.

»Het geval-Freya Van den Bossche dateert uit mijn tijd, al zat ik die avond thuis. Men heeft haar dat interview laten overdoen, omdat het voor de kijker simpelweg onbegrijpelijk zou zijn geweest. Achteraf gezien was dat misschien een foute beslissing, want waar eindigt dat? Elke Decruynaere had die kans wellicht ook gewild.»

HUMO Een onuitgesproken groen-links frame, mevrouw Vrieleman?

VRIELEMAN «Tim Pauwels, onze ombudsman, geeft soms briefings aan journalisten over perceptie: stukken kunnen journalistiek helemaal correct zijn, maar doordat je er twee of drie in één uitzending hebt, kan een rechtse kijker geërgerd raken. Voor die context hebben we meer en meer aandacht. 100 procent juist zit je nooit, maar daar streven we wel naar.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234