null Beeld

De Grote Boerenbetoging van 1971

Op 23 maart is het exact veertig jaar geleden dat in Brussel een massale betoging plaatsvond van boeren die zich in hun bestaan bedreigd zagen - overigens zowat de hárdste manifestatie in de hoofdstad van de afgelopen zestig jaar.

Jan Hertoghs

Koopman Bert was nog te jong om mee naar de betoging te gaan, maar de dag ná 23 maart 1971 zag hij thuis wel de politie aan de deur staan. Het waren niet de agenten van het dorp, het was de recherche uit de stad met een pak foto's onder de arm.

En zijn vader moest die bekijken, want hij kende veel volk in de streek en dus zou hij zeker 'bekenden' zien op de beelden waarop betogers vernielingen aanrichtten. 'Maar mijn vader heeft zich eruit geklapt, hij kende er zogezegd geen ene!'

Het straatgeweld van toen vervult Bert nog altijd met ontzag: 'Die mannen trokken palen en bomen om met het zeel en de blote hand. De boeren van toen deden meer handenarbeid en hadden meer force dan nu. Ja, Brussel, da was straffen toebak.'

Ook bij andere boeren waar we langsgaan, leven nog felle herinneringen aan de grote betoging. 'De Brusselaars hebben ons uitgedaagd. Ze lachten ons uit, gooiden met eieren en kapten pispotten leeg vanuit het venster, ja, zo hebben ze de boeren kwaad gekregen.

En toen hebben ze alles omvergetrokken wat van de staat was, tramkotjes, telefoonkotjes en verkeerslichten. En als iemand foto's nam, dan pakten ze die appareil af en dan stampten ze dat kapot.' Er duiken ook verhalen op van een vrachtwagen met dekens die leeggeplunderd is. En een vrachtwagen met bier. En ook een vrachtwagen met grote kaasbollen, of was het nu een winkel met kaasbollen?

Eén boer kreeg een brief van het gerecht 'voor het vernielen van een bank'. Hij vreesde het ergste, want er waren grote ruiten van bankfilialen gesneuveld, maar nee, hij had een zitbank van de stad Brussel 'ondersteboven gezet', en zo was hij te zien op een foto.

De boerenbetoging van 23 maart 1971 is legendarisch. Vanwege de zware vernielingen, maar ook omdat het de laatste keer was dat de boeren zo massaal op straat kwamen: de organisatoren spreken van 80 à 100.000 betogers. Wat de boeren zo massaal naar Brussel dreef, was het nieuwe landbouwplan van de EEG.

Dat kwam na de overproductieve jaren zestig waarin de boterbergen, melkplassen en wijnmeren steeds grotere afmetingen aannamen. Het Plan-Mansholt, genoemd naar de toenmalige EEG-commissaris voor Landbouw, voorzag in een drastische beperking van die overschotten.

Het plan wilde de sector inkrimpen: binnen de EEG moesten vijf miljoen landbouwhectaren een andere bestemming krijgen, en tegen 1980 moesten circa vijf miljoen landbouwers geheroriënteerd worden richting de industrie, de dienstensector of het (vervroegde) pensioen. Een compleet revolutionair plan, dat zeer veel kwaad bloed zette in een sector die al eeuwenlang op het kleine familiale bedrijf was geschoeid.

In de kranten en bladen uit die tijd zie je het protest groeien. Het begon met kleinere acties waarbij tractoren grote kruispunten of stukken snelweg bezetten. Op 16 februari '71 slaagden een honderdtal jonge Waalse boeren erin om twee koeien en een stier het Congressenpaleis binnen te brengen, vier verdiepingen hoog, tot in de zaal waar de Europese landbouwministers vergaderden.

En dan was er de betoging op 23 maart, waarvoor de kranten woorden tekortkwamen: 'veldslag', 'spoor van vernieling', 'belegerde stad', 'verwoestende orkaan'. De lijst van vernielingen is groot: tien auto's, twee vrachtwagens en twee trams in brand gestoken; straatstenen en riooldeksels uitgebroken; telefooncellen en krantenstalletjes vernield; autobanden stukgekerfd; bomen uit de grond getrokken of met bijlen omgehakt.

Honderden winkelruiten sneuvelden ('want hier worden de groenten, de eieren en de melk verkocht voor het dubbele van wat de boer ervoor ontvangt'). Politie en rijkswacht hanteerden traangas en het waterkanon. Boeren wierpen met stukken plavei, eieren, aardappelen, lege bierflesjes 'en zelfs levende kippen'.

Ook de slogans logen er niet om: Hitler roeide de joden uit, Mansholt de boeren. Of nog: Wij hebben lang genoeg gezwegen, nu houdt ge ons niet meer tegen!

Er waren tientallen gewonden bij betogers en ordehandhavers, en er viel naar het eind van de betoging ook één dode. Dat was de 39-jarige Adelin Porignaux uit Mesnil-Saint-Blaise, die naar de bussenparking terugkeerde en aan het achterhoofd getroffen werd door een te laag afgeschoten traangasbom van de rijkswacht. Porignaux was vader van zes kinderen, en op zijn begrafenis daagden vierduizend boeren op.

Ondanks het harde en breed gedragen protest ging de herstructurering door. Voor de Belgische landbouw was 1971 een point of no return. In 1970 waren er nog ongeveer 184.000 bedrijven actief, tien jaar later waren dat er nog amper 114.000 (bron: Interfacultair Centrum voor Agrarische Geschiedenis ICAG).

Wat ook meespeelde, was de invoering van de btw in 1971: voor veel kleine boeren was die bijkomende administratie een te groot obstakel om nog verder te doen.

'De landbouwcrisis door de ogen van een veekoopman' kunt u deze week lezen in Humo 3681/12.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234