Kapitein 'Open Arms'Oscar Camps

‘De hoop in de ogen van een kind dat je uit zee vist: onbeschrijfelijk’

Vorige zomer weigerde Matteo Salvini als Italiaans minister van Binnenlandse Zaken verschillende schepen met geredde bootvluchtelingen te laten aanmeren in zijn land. Het schip van de Spaanse hulporganisatie Open Arms, met aan boord 164 migranten en vluchtelingen, mocht zelfs negentien dagen lang geen enkele haven binnenvaren. Maar vorige maand werd Salvini's parlementaire onschendbaarheid opgeheven, en hij moet zich voor de rechter verantwoorden voor machtsmisbruik en gijzeling. Een jarenlange celstraf hangt hem boven het hoofd. Voor Oscar Camps, de kapitein van Open Arms, zou het een overwinning zijn.

HUMO U bent directeur van de ngo Open Arms en kapitein van het gelijknamige schip. Wat doen jullie precies?

OSCAR CAMPS «Dat is zeer eenvoudig: wij redden mensen. Niemand verdient het om een vreselijke verdrinkingsdood te sterven, en dus varen we rond op de Middellandse Zee om vluchtelingen te redden en naar een veilige plaats te brengen. Het maakt daarbij niet uit wat iemands afkomst, taal, religie of gender is, voor mij zijn het allemaal ménsen. En we doen niets illegaals, zoals Salvini beweert. Wat wij doen, is moreel en ethisch correct handelen.»

HUMO Matteo Salvini, de partijleider van de extreemrechtse Lega, blijft vooralsnog met zijn rechtszaken spotten. Moet hij bang zijn van Open Arms en u?

CAMPS «Ik ga zeker verdere juridische stappen ondernemen tegen hem en de rechtse partijen die nepnieuws over mij hebben verspreid. In augustus hebben we al een rechtszaak gewonnen van Salvini. Hij wilde niet dat onze boot aanmeerde, maar de Italiaanse staat gaf hem ongelijk. Dat moet hard zijn aangekomen bij een man met zijn ego. Hij heeft toen hoger beroep aangetekend, maar verloor opnieuw; 0-2 voor Open Arms.

»Weet u, in Spanje hebben we een spreekwoord, afkomstig uit 'Don Quichot': 'Als de honden blaffen, zijn we op de goede weg.' Zolang extreemrechtse partijen leugens over mij vertellen en klagen in de pers, lever ik dus goed werk. Laat ze dus maar blaffen, ik blijf mensen redden!»

HUMO De laatste jaren verstrengde de Europese Unie haar vluchtelingenbeleid: terwijl Europa vroeger nog zelf reddingsacties op zee organiseerde, vaardigde het begin 2019 een verbod uit op het redden van bootvluchtelingen. Sindsdien heeft er echter een wissel van de macht plaatsgevonden in Europa. Verwacht u een ander migratiebeleid?

CAMPS «Elke wissel is een kans op verbetering. Er is opnieuw gestemd om nieuwe reddingsoperaties uit te voeren, maar de voorstanders hebben nipt verloren, met twee stemmen. Rechtse partijen doen er alles aan om zulke operaties op zee tegen te houden. De schepen krijgen amper nog toestemming om aan te meren in Italiaanse en Griekse havens.»

HUMO Hoe kan de EU een humanitair migratiebeleid uitwerken?

CAMPS «Door er in de eerste plaats voor te zorgen dat de mensen in vertreklanden correcte informatie krijgen. Migranten moeten weten dat ze een bepaald statuut nodig hebben als ze in Europa willen studeren of werken. Europa hanteert strenge richtlijnen. Dat is op zich geen probleem, maar dan moet het er wel op toezien dat mensen die wel recht hebben op dat statuut veilig hierheen kunnen komen.

»Slechts 14 procent van alle Afrikaanse migranten vertrekt trouwens naar Europa. De overgrote meerderheid migreert binnen Afrika. De meesten trekken van onstabiele naar meer stabiele regio's, maar ze verkiezen om op hun eigen continent te blijven.

»Migratie zal altijd blijven bestaan, we moeten ermee leren omgaan. We kunnen wel kiezen welk gelaat we aan ons beleid geven: repressief of humaan. Mijn criterium is: behandel de ander zoals je zelf behandeld zou willen worden. Tegen mensen in oorlogsgebied kun je onmogelijk zeggen: blijf maar daar. Het zit in ons instinct om bij gevaar te ontsnappen.»

HUMO Voor economische vluchtelingen is er vaak minder begrip. Hoe moet Europa met hen omgaan?

CAMPS «Ook in hun geval is informeren cruciaal. Veel nieuwkomers die illegaal het land zijn binnengekomen, hebben het moeilijk omdat ze niet op een legale manier aan werk kunnen raken. Daarom nemen ze illegaal werk aan en zo belanden ze al snel in de criminaliteit. Ze moeten in erg penibele omstandigheden leven. Voor veel migranten is Europa niet het land van melk en honing waar ze van droomden. Die informatie moet in de vertreklanden gegeven worden.

»Maar Europa kiest voor repressie. Het investeert in wapens, schepen, muren en politie. Het ondersteunt zelfs landen waar de mensenrechten worden geschonden. Dat leidt tot absurde situaties: zo brengen Libische groeperingen met Europese steun migranten op zee gedwongen weer naar Libië, maar een groot deel van die migranten komt helemaal niet uit Libië.

»Europa moet beseffen dat de Middellandse Zee geen natuurlijke muur is. In het Midden-Oosten en Afrika spelen factoren die mensen haast dwingen om te vertrekken, de mensen daar hebben er alles voor over om Europa te bereiken.»

HUMO Turkije heeft al duizenden vluchtelingen ontvangen in ruil voor Europese financiële steun. Toch dreigt Turks president Erdogan geregeld de deal op te blazen als de EU niet meer inspanningen levert.

CAMPS «Iedereen weet dat de EU landen betaalt voor de bewaking van de Europese buitengrenzen. Dat is in feite een vorm van mensenhandel, maar dan op zeer grote schaal. Het is zoals een pijnstiller nemen: een echte remedie is het niet. Intussen raken landen 'verslaafd' aan het geld dat ze krijgen in ruil voor hun inspanningen. Mocht Europa meer werk maken van structurele oplossingen voor de vertreklanden, dan zou dat leiden tot betere leefomstandigheden en minder migratie.»

HUMO In 2015 zei Duits bondskanselier Angela Merkel: 'Wir schaffen das.' Wat vond u daarvan?

CAMPS «Merkel heeft haar verantwoordelijkheid genomen. Helaas staat een deel van de Duitse bevolking niet achter haar keuze. Maar Merkel was niet enkel uit solidariteit gastvrij: Duitsland kampte met de vergrijzing en een geboortetekort. Het land had de instroom van migranten nodig om de vergrijzingskosten te kunnen blijven betalen. Velen van hen zijn intussen aan het werk. De actie van Merkel zal in de geschiedenisboeken geapprecieerd worden, maar nu is dat nog te vroeg.»

HUMO Migratie en veiligheid lijken nauw samen te hangen. Na de aanslagen in Europa zijn veel mensen bang voor terreur. In België is dat duidelijk merkbaar in discussies over de repatriëring van kinderen van IS-strijders.

CAMPS «Het is een eenzijdige analyse veiligheid en migratie met elkaar te verbinden. In de meeste Europese landen is de gevangenispopulatie grotendeels afkomstig uit eigen land.

»België moet zijn verantwoordelijkheid nemen en die kinderen in veiligheid brengen, net als andere Europese landen. Maar als wij in Europa geen verantwoordelijkheid kunnen nemen voor onze eigen burgers, hoe kunnen we dat dan van andere landen verwachten?»

HUMO Veel politieke partijen menen nochtans dat zij niet verantwoordelijk zijn om die mensen te repatriëren.

CAMPS «Elk land heeft een verantwoordelijkheid ten opzichte van zijn onderdanen. Maar in de plaats daarvan probeert Europa ngo's te boycotten die vluchtelingen uit de zee redden. Men geeft miljoenen uit aan wapens en schepen. Het budget van grensbewaker Frontex is met miljoenen de hoogte in geschoten. Die gigantische investeringen zijn er gekomen door het lobbywerk van de wapenindustrie. Europa luistert naar lobbyisten in plaats van naar experten om zijn migratiebeleid richting te geven.»

HUMO Niet alleen in Europa, maar ook in de Verenigde Staten staat migratie hoog op de politieke agenda. Donald Trump wil koste wat kost zijn muur op de grens met Mexico.

CAMPS «Trump spreekt vanuit zijn buikgevoel. Hij probeert op een innovatieve manier aan politiek te doen, maar wat is er nu innovatief aan een muur? De populistische aanpak van Trump zien we ook bij leiders als Salvini, Viktor Orbán en Geert Wilders. Ze gebruiken een label om mensen te stigmatiseren. In Amerika worden Mexicanen als verkrachters omschreven, in Europa moslims als terroristen. De populisten zijn onbekwaam om problemen structureel op te lossen en zaaien daarom angst.»

HUMO U kon uw schip ook gebruiken om een cruisetocht te maken. Waarom kiest u ervoor om mensenlevens te redden?

CAMPS (zijn stem breekt) «Het is puur toeval dat ik in Europa ben geboren. Jij of ik konden ook op zo'n boot gezeten hebben. Ik moet steeds terugdenken aan de blik in de ogen van kinderen en vrouwen die gered worden uit dat koude, donkere water. De hoop die ze uitstralen, is onbeschrijflijk. Ik zag net nog een foto van een meisje van 2, Mirakel heet ze. Ze is geboren op onze boot. Vlak na haar geboorte kreeg ze hartproblemen. We hebben haar kunnen reanimeren en ze is met spoed per helikopter naar Italië gebracht. Het leven van haar mama hing ook aan een zijden draadje, maar ze hebben het allebei gehaald.

»Open Arms heeft intussen het leven van 60.000 mensen gered. Maar het is nog niet genoeg. Er zijn duizenden mensen gestorven in de Middellandse Zee. Ik schaam me om te zeggen dat ik een burger van de Europese Unie ben. Wat zijn de normen en waarden die Europa zogenaamd probeert te verdedigen? Waar blijven de mensenrechten? De EU probeert zoveel mogelijk de problemen te negeren. Ik zie het als mijn plicht als mens om anderen in nood te helpen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234