null Beeld

De journaliste die 10 jaar geleden undercover ging in Molenbeek en de radicalisering voorspelde: 'Staatsveiligheid had beter tóén overuren gedraaid'

Tien jaar geleden schreef journaliste Hind Fraihi ‘Undercover in Klein-Marokko: achter de gesloten deuren van de radicale islam’, het resultaat van twee maanden undercoverwerk als moslima in Molenbeek. Haar conclusie toen: een deel van de Molenbeekse moslimgemeenschap is in ijltempo aan het radicaliseren.

'Had ik het nu nog eens gedaan, undercover gaan in Molenbeek, ze hadden mijn lichaam teruggevonden in het kanaal'

Voor haar reportage mat Fraihi (39) zich de identiteit aan van een studente sociologie, op onderzoek naar de islambeleving in Brusselse gettowijken. Zo drong de onderzoeksjournaliste uit Bornem binnen in de Molenbeekse kringen van baardige fundi’s: ze sprak onder meer met de extremistische sjeik Bassam Ayachi, die intussen al jaren zijn domicilie in Syrië heeft. De hangjongeren die ze aanklampte op straat en in metrostations, hadden het over jihad voeren en over hoe ze zich best wel wilden opblazen voor de Islamitische Zaak. Vandaag betwijfelt niemand nog dat sommigen van hen in staat zijn de daad bij het woord te voegen, maar destijds kreeg Fraihi vooral kritiek: voor veel moslims was ze een nestbevuiler; voor de Molenbeekse politici en politie was ze een sensatiegeile overdrijver; voor de integratiesector was ze een collaborateur van rechts.

Tien jaar later hoeft niemand nog aandacht voor Molenbeek te vragen – zelfs Donald Trump weet het gehucht aan het kanaal Charleroi-Brussel liggen. Terwijl internationale cameraploegen na de aanslagen van 13 november massaal neerstreken in Molenbeek, kreeg Fraihi de verzamelde wereldpers aan de lijn.

undefined

'Bij een deel van de Molenbeekse jeugd is er nog altijd sympathie voor IS.'

Hind Fraihi «Eén Amerikaanse journalist sprak me aan met ‘Cassandra’. Eerst begreep ik niet waarover hij het had: ‘No, this is Hind.’ Maar hij doelde op de Cassandra uit de Griekse mythologie, die de teloorgang van Troje had voorspeld. Ik heb hem gezegd dat er nog zoveel andere Cassandra’s zijn. Mijn broer Tarik, bijvoorbeeld, die nu voor het OCAD (het Orgaan voor de Coördinatie en de Analyse van de Dreiging) werkt: hij hing al eind jaren 90 aan de alarmbel. Niemand heeft geluisterd.

»Die Amerikaanse journalist vroeg me om nog eens dezelfde Cassandra-oefening te doen: ‘Waar gaat het nu met Molenbeek naartoe?’ Ik heb geweigerd. Tien jaar geleden was het nog vrij simpel, maar nu is het allemaal veel ingewikkelder en mondialer geworden. Het profiel van de jihadstrijder is diffuus, hybride, moeilijk te vatten. Nu hou ik het liever bij stilte – dit is niet voor niets mijn eerste interview in de Vlaamse pers na de aanslagen in Parijs. Na dat telefoontje heb ik zelfs mijn gsm uitgezet. Ik raad het iedereen aan: in plaats van veertig dagen zonder vlees is het tijd voor veertig dagen stilte. De mensen van Molenbeek verdíénen dat ook. Het is een erg hechte gemeenschap – iedereen kent er iedereen. Sinds 13 november proberen ze de rangen gesloten te houden. Dat begrijp ik: ze hebben dat nodig om hun verdriet te verwerken. Laat die mensen rouwen.»

HUMO Jij was destijds niet mals voor Molenbeek.

Fraihi «Ik heb daar een puur journalistieke kijk op: ik heb toen mijn werk gedaan en een aspect van de Molenbeekse realiteit beschreven. Die realiteit was nu eenmaal niet mals. Maar men is ook niet mals geweest voor mij – dat begrijp ik nog altijd niet.

»Ik vergelijk het even met een ander probleem, dat van de verkeersveiligheid: de overheid maakt al decennialang sensibiliseringscampagnes, waarin ze slecht rijgedrag aan de kaak stellen. Niemand die het in zijn hoofd haalt om daar een polemiek over te beginnen: ‘Waarom focussen we op de slechte chauffeurs? Terwijl er zoveel veilige en hoffelijke mensen rondrijden!’ Maar dat doen we dus wél met het multiculturele drama, zoals Paul Scheffer het in 2000 al noemde: we hebben ons laten verblinden door politieke correctheid.

»Wat ik destijds zei, was: er is een probleem met een déél van Molenbeek. Maar in plaats van daarop te reageren, werd er een karaktermoord op mij gepleegd. Ik spoorde zogezegd niet, speelde in de kaart van rechts. Ze noemden me zelfs islamofoob. Dat is absurd. Dat is alsof je tegen iemand van het Belgisch Instituut voor Verkeersveiligheid zou zeggen: ‘Heb jij misschien een trauma in het verkeer opgelopen of zo? Val je daarom al die brave chauffeurs aan?’»


Een enkeltje Syrië

HUMO Hoe is je band met Molenbeek geëvolueerd?

Fraihi «Ik ga er nog altijd shoppen en muntthee drinken.»

HUMO Tien jaar geleden klaagde je dat gematigde moslims zoals jij liever hun ogen sloten voor de radicalisering. Doen ze dat nu nog altijd?

Fraihi «Ze zijn alerter geworden, maar het is serieus te laat. Na mijn boek werd de discussie hier en daar wel gevoerd, maar het bleef tussen vier muren. Sommigen zeiden me: ‘Hind, je hebt het bij het rechte eind, maar je mag er zo niet mee uitpakken.’ Dan bevuilde ik mijn eigen nest. Weet je hoe moeilijk het is om gesandwicht te zitten tussen enerzijds het daily racism in dit land, en anderzijds de valse schroom van moslims en niet-moslims om toch maar niet naar buiten te komen met de problemen, om alles te relativeren en te tolereren? Terwijl je weet: dat soort tolerantie krijg je als een boemerang terug in je gezicht.

»Maar ik zei het daarnet al: ik was zeker niet de enige moslim die de bui zag hangen en ze signaleerde. En dan vragen ze nu dat we ons zouden distantiëren? Dat hebben we al lang gedaan!»

HUMO Je pleitte destijds al voor een hervorming binnen de islam. Hoe is het daar nu mee gesteld?

Fraihi «Abominabel slecht. Ik riep destijds al om een spirituele godsdienstbeleving in plaats van een publieke. Voor mij hoort godsdienst thuis in je hart. En dat geldt niet alleen voor de islam, maar voor alle religies: la réligion sera spirituelle ou ne sera plus.»

undefined

'We hebben de straatjongeren van Molenbeek veel te lang weggelachen en daar hebben ze handig misbruik van weten te maken.'

HUMO Maar met de islam lijkt het net de omgekeerde richting uit te gaan.

Fraihi «De moslims die naar een publieke beleving van hun godsdienst grijpen, doen dat omdat ze op zoek zijn naar een utopie, een verbondenheid die er niet meer is in het geïndividualiseerde Westen.»

HUMO Dus zoeken ze die verbondenheid bij hun moslimbroeders en -zusters?

Fraihi «Precies. Ze voelen zich allemaal broeders en zusters van elkaar. Dat creëert de illusie van een samenzijn. Niet alleen in de islam is dat een probleem: we zijn allemáál op zoek naar samenzijn en zingeving. Een westerling zoekt die zingeving in een citytrip naar Barcelona of een skivakantie; sommige moslims zoeken ze in een enkel reisje richting Syrië of een terugkeer naar het thuisland. Want dat zien we ook: er is steeds meer remigratie. Steeds meer Marokkanen keren terug naar Marokko, omdat ze hier geen band met de maatschappij meer voelen.

»Je hebt nu ook meer moslims die het racisme en de discriminatie zó beu zijn dat ze besluiten: ‘Laat maar. Ik wíl zelfs niet meer tussen de blanken zitten.’ Dat is racisme tegen racisme. Radicale ideeën zijn mainstream geworden aan beide kanten van het spectrum. Eigenlijk heeft rechts dus gewonnen: we hebben hun ideeën van ongelijkheid overgenomen. Dat is beangstigend.»


Thee en couscous

HUMO In je enige reactie vlak na 13 november zei je: ‘We moeten stoppen met het stellen van de schuldvraag in opinies en analyses. We moeten ze stellen in onderzoekscommissies.’ Wie zou zo’n commissie dan schuldig bevinden? Philippe Moureaux?

Fraihi «Deels wel, ja. Hij heeft me weggelachen. Hij zei dat ik me had laten manipuleren door een stelletje straatjongeren. Nu vraag ik je: wie heeft zich laten manipuleren? We hebben die straatjongeren veel te lang weggelachen en dat wisten ze. Ik was de enige journalist die toen op hen is afgestapt, in hun donker holletje in de metro: ‘Wat doen jullie hier eigenlijk?’ Er zat zeker grootspraak in hun antwoorden – het zijn stoere mannekes – maar de kern van de zaak was toen al duidelijk: die straatjongens waren aan het criminaliseren. Ze stonden te dealen en sluisden een deel van het geld door naar de jihad, bij wijze van boetedoening voor hun slechte gedrag. Abdelhamid Abaaoud was ook een bendelid. Hij gaf z’n geld af aan Khalid Zerkani, ook bekend als ‘papa Noël’, die hem vervolgens rekruteerde voor de strijd in Syrië. Die diefjes interesseerden ons niet, zolang ze ónze portefeuille maar niet pikten. We hebben hen onderschat en daar hebben ze handig misbruik van weten te maken. En nu zijn we met z’n allen bang: in elk van die boefjes schuilt nu zogezegd een potentiële Syriëstrijder of een terrorist.»

undefined

null Beeld

undefined

'Denken dat er alleen maar goeie moslims zijn – theedrinkers en couscouseters – is óók racistisch'

HUMO Van Moureaux verscheen half februari het boek ‘La vérité sur Molenbeek’. Daarin noemt hij Salah Abdeslam en zijn broer Brahim nog altijd des petits cons. Hij neemt hen nog altijd niet serieus.

Fraihi «Durft hij dat ook te herhalen tegen de nabestaanden van de slachtoffers in Parijs? Zijn onderschatting is bovendien een verholen vorm van racisme: denken dat er alleen maar goeie moslims zijn, dat het allemaal theedrinkers en couscouseters zijn, is miskennen dat er een grote diversiteit bestaat binnen de moslim-gemeenschap. Wees maar zeker dat daar ook slechteriken tussen zitten.»

HUMO Tien jaar geleden ben je de confrontatie met Moureaux niet aangegaan.

Fraihi «Nee. Ik wist dat de tijd in mijn voordeel zou spelen. Mijn boek heeft bewezen dat we achter de feiten aan hinken, maar ik ben daar absoluut niet trots op. Ik vind het zelfs betreurenswaardig.

»We hadden Parijs deels kunnen voorkomen, daar ben ik van overtuigd. Elke vertrekkende Syriëstrijder heeft een ander verhaal, maar de kiemen zijn altijd dezelfde: niet geaccepteerd worden, zich vernederd voelen, geen toekomstperspectief hebben in het land waar je bent geboren, weten dat ze je niet voor vol aanzien. Die frustratie kan zich omvormen tot een immense kracht. Ik kan je verzekeren: die hangjongeren waren geen losers. Net omdat ze alles en iedereen tegen zich hadden, zochten ze kracht in zichzelf. Als iemand hun dan de islam aanreikt als een soort kader, dat zegt hoe ze moeten leven van de wieg tot het graf, dan is de stap snel gezet. We moeten stoppen met het potentieel van die jongeren te verkwanselen. We moeten ze warm zien te krijgen voor ónze maatschappij, in plaats van voor de gruwel van het kalifaat.»

HUMO Maar hoe? De afkeer voor het Westen is groot.

Fraihi «Klopt. Het onderwijs lijkt me daar het meest geschikt voor – iedereen moet toch z’n broek slijten op de schoolbanken. Concreet denk ik aan de invoering van twee vakken: filosofie en mediawijsheid. We moeten onze kinderen leren nadenken, twijfelen en kritisch zijn. We zijn allemaal zo zeker van ons stuk. Maar gaat er vandaag meer geld naar onderwijs? Nee, we stoppen het liever in een Kanaalplan tegen radicalisering.»


Lijken aan de trekhaak

HUMO Kunnen de terroristen nog altijd op de sympathie van de Molenbeekse jongeren rekenen?

Fraihi (knikt) «Bij een deel van hen is die sympathie er nog altijd. Ze denken: ‘Ze hebben het toch maar mooi geflikt.’ De gruwel van Parijs hield niemand voor mogelijk. Salah Abdeslam was ook zo’n boefje dat ze destijds nog geen frank hadden gegeven. Uit die minachting heeft hij de kracht geput om iets groots te doen. En hij is vier maanden onvindbaar geweest: doe het hem maar eens na.

»Pas op: dat ik begrijp waar het vandaan komt, betekent niet dat ik er ook begrip voor heb. Je kunt niet, zoals Abaaoud, zeggen: ‘Ik ben gediscrimineerd, dus ga ik nu wat lijken aan de trekhaak van mijn wagen hangen.’ Dat zijn duizend bruggen te ver.

»Vergeet ook niet dat genoeg ouders van jongeren als Salah en Abaaoud het probleem hebben gemeld: ‘Mijn zoon, mijn dochter is aan het radicaliseren.’ Ze hebben aan de alarmbel getrokken, maar zijn net zomin ernstig genomen als ik. En nu? Nu krijgen die ouders politie over de vloer, wordt hun hele huis ondersteboven gehaald. Voor die mensen voelt dat alsof ze in het gezicht worden gespuwd.»

HUMO Zijn er ook ouders die jou om hulp komen vragen?

Fraihi «Drie weken geleden zat ik in een theehuisje in Molenbeek, toen een moeder me huilend kwam omhelzen. Ze was de vriendin van een moeder van wie de zoon betrokken was bij de aanslagen in Parijs. Ze bleef maar herhalen: ‘We hebben het gezegd. Ze hebben niet geluisterd.’ Dus: zeg me alsjeblieft niet dat ze het niet wisten.»

HUMO Een citaat uit je boek: ‘Ik voorspel een intellectuele opstand onder impuls van moslima’s. Het zal nog een tijdje duren, maar de gistingsprocessen voor een maatschappelijke omwenteling zijn nu al intern bezig.’

Fraihi «Dat denk ik nog steeds. In goeie zin, maar ook in kwade zin: sommige moslimmeisjes gebruiken hun intelligentie voor de jihad. Ze vormen een minderheid, maar het is bijna onmogelijk vat op hen te krijgen.

undefined

'Ik weet hoe het voelt geprangd te zitten tussen het seksisme van de blanke man en dat van de Arabische man'

»Ik heb zelf ervaren hoe het voelt geprangd te zitten tussen het seksisme van de blanke man en dat van de Arabische man. Veel moslima’s ervaren dat. Op een bepaald moment zijn ze die strijd moe, maken ze een grote bocht en willen ze de Jeanne d’Arc van de Arabische wereld worden. Door zich op de jihad te storten begeeft zo’n moslima zich op mannenterrein. In haar ogen is het zelfs een feministische daad, en IS maakt daar gretig gebruik van. Ze hebben zelfs een hofdichteres in dienst: Ahlam al-Nasr. Ze schrijft lofzangen over gesneuvelde strijders en odes aan het islamitische rijk. De Sheherazade van IS, zeg maar. Het poëtische hart van de Arabier is daar heel vatbaar voor.»


Elle est folle

HUMO Wat dacht je toen je het nieuws van 13 november hoorde? Told you so?

Fraihi «Nee. (Denkt na) ‘Het is erg,’ dat dacht ik. Maar een paar dagen voordien was het ook al erg geweest in Beiroet, toen IS daar meer dan veertig doden maakte. Ik ben niet kwaad om al die Franse vlaggen op Facebook, maar die reactie is wel te eng. Het leed van iedereen zou ons moeten raken, niet alleen dat van een Europeaan. Iedereen was in shock na Parijs. Wel, de Arabische wereld is dag in dag uit in shock. Voor de moslims is het dagelijkse realiteit. Wij kunnen niet meer aanzien wat er gebeurt in Syrië, in Palestina, in Irak.

»Het verbaasde me niet dat er een link was met Molenbeek: bij Mehdi Nemmouche, de schutter in het Joods Museum, en het Thalys-incident was er ook al een band met Molenbeek. Maar hun lef verbaasde me wel. De boodschap was heel sterk: ‘Je bent nergens meer veilig, we kunnen overal toeslaan.’ Plus: wat ze aanvielen, was l’art de vivre. Naar een optreden gaan, iets drinken, iets eten: daar draait het leven om. Het was een regelrechte oorlogsverklaring.»

undefined

null Beeld

HUMO Zou je nu nog durven wat je tien jaar geleden deed?

Fraihi «Undercover gaan in die radicale milieus? Nee. Ik heb van verschillende media de vraag gekregen, maar ik heb telkens geweigerd. Had ik nu hetzelfde gedaan, dan hadden ze m’n lichaam teruggevonden in het kanaal. IS is harteloos.»

HUMO Heeft sjeik Ayachi ooit gereageerd op je boek?

Fraihi «Niet rechtstreeks. De pers heeft hem er destijds wel op gewezen dat die studente sociologie eigenlijk een undercoverjournaliste was. ‘Elle est folle, cette femme,’ zei hij (lacht). Maar ik ben niet bang dat hij plots voor mijn deur staat. Hij zit al sinds 2006 in Syrië. Die mannen hebben nu andere katten te geselen.»

HUMO Sinds 13 november zijn de Molenbekenaren een geliefkoosd studieobject van de media. Eric Goens ging een tijdje tussen hen wonen voor zijn tv-reeks.

Fraihi «Ik denk niet dat ze zo’n reeks het wederzijdse begrip zal hebben vergroot. Willen we dát bereiken, dan moeten we meer geld in het onderwijs pompen, en racisme en discriminatie bestrijden. Ik zie rondom me veel moslims die hun weg zoeken en stilaan ook vinden. Kijk naar Adil El Arbi. Er lopen nog veel Adils rond, hoor. Maar er is ook een andere kant: er is al lang iets aan het broeden en dat baant zich nu een weg een weg naar de oppervlakte.»

HUMO Ben je bitter?

Fraihi «Er zijn mensen gestorven en dat had deels voorkomen kunnen worden – dat besef moet er zijn. Onze veiligheidsdiensten hadden moeten ingrijpen. Ik heb destijds samengezeten met Koenraad Dassen, toen hoofd van de Staatsveiligheid. Hij en die andere blanke mannen rond de tafel deden niks anders dan hooghartig lachen met mijn bevindingen: ‘Och gij, nog zo jong! En dan nog een vrouw!’ Korpschef Johan De Becker van de Brusselse politie noemde me zelfs een toerist.»

HUMO Sinds de aanslagen in Parijs draait onze Staatsveiligheid overuren.

Fraihi «Die hadden ze beter destijds kunnen kloppen.

»Van hen heb ik géén telefoontje gekregen na de aanslagen. Hoeft ook niet: ik heb hun niks nieuws meer te vertellen. Mijn nek heb ik tien jaar geleden al uitgestoken.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234