redster van migranten op zeeCarola Rackete

'De klimaatcrisis is een crisis van ongelijkheid in de samenleving, dus moet je ook dáár iets aan doen'

De Duitse kapitein Carola Rackete zag vanaf een ijsbreker van Greenpeace van dichtbij de poolkappen smelten, en vorig jaar meerde ze met een boot vol vluchtelingen aan in de haven van Lampedusa. Haar bekommernis om het klimaat en de migranten leverde haar wereldwijd steunbetuigingen op, maar ook een arrestatie én doodsbedreigingen. In haar boek 'Tijd voor actie' wil de 31-jarige activiste ons een geweten schoppen: 'De samenleving ziet er morgen sowieso radicaal anders uit, maar jij kunt bepalen hoe anders.'

HUMO Besefte u hoe symbolisch uw daad was toen u vorig jaar, onder het oog van de wereldpers, aanmeerde in de haven van Lampedusa?

CAROLA RACKETE «Ik was toen vooral bezig met de vluchtelingen aan boord. Toen we de Italiaanse territoriale wateren binnenvoeren, merkte ik wel dat er veel media-aandacht was. Maar de reikwijdte van mijn actie begreep ik pas na mijn arrestatie, toen een vriendin uit Brazilië me een bericht stuurde dat ze me in het journaal had gezien. Dat had ik niet verwacht.»

HUMO U werd gearresteerd omdat u vluchtelingen op de Middellandse Zee had gered.

RACKETE «Sommigen vinden blijkbaar dat mensen redden en naar Europa brengen een misdaad is, maar het internationale zeerecht laat er geen enkele twijfel over bestaan: als kapitein is het je plicht om drenkelingen te redden en ze naar een veilige haven te brengen. Dat betwist niemand. Waar wel nog over wordt gediscussieerd, is de definitie van een veilige haven. Ik had de vluchtelingen terug naar Libië kunnen brengen, maar in dat land woedt een burgeroorlog en worden de mensenrechten geschonden.»

HUMO Reddingsmissies zouden de mensensmokkel alleen maar aanmoedigen.

RACKETE «Dat werd al gezegd toen de Italiaanse kustwacht en het Europese grens- en kustwachtagentschap Frontex zelf nog reddingsoperaties uitvoerden, maar die beschuldiging is sindsdien al vaak weerlegd. Er is geen enkel verband te vinden tussen het aantal mensen dat de oversteek waagt en het aantal reddingsschepen op zee. Er is wél een duidelijk verband met de hoeveelheid doden. Omdat er vorig jaar zo weinig reddingsschepen waren, is één op de zes mensen verdronken. In 2016 was dat één op de veertig.»

HUMO Intussen riskeert Matteo Salvini, de man die u destijds de toegang tot de Italiaanse havens heeft ontzegd, zelf in het beklaagdenbankje terecht te komen omdat hij als minister onwettig migranten liet vasthouden op een schip.

RACKETE «Dat werd de hoogste tijd, maar het zou nooit zover mogen komen dat de rechterlijke macht de rotzooi van de regering moet opruimen. Het is schandalig dat landen zoals Italië internationale wetten overtreden, maar de Europese Unie is niet veel beter. Ze sponsort, traint en bevoorraadt de Libische kustwacht, die vluchtelingen onderschept in internationale wateren en naar Libië brengt. De EU weet dat dat illegaal is, dus betaalt ze Libië om het vuile werk te doen. Ze geeft zelfs informatie van Frontex en de grenspolitie door, dus ze is rechtstreeks betrokken bij de schendingen van de mensenrechten in Libië.»

HUMO Eigenlijk zegt u dat er met ons belastinggeld mensen gemarteld en vermoord worden. Waarom gaan we dan niet elke dag de straat op om te protesteren?

RACKETE «Omdat er zoveel is om verontwaardigd over te zijn dat we niet meer weten waar te beginnen. Ik ben ervan overtuigd dat veel mensen niet willen dat hun belastinggeld op die manier wordt gebruikt, maar ze beseffen niet genoeg dat ze er ook iets aan kunnen doen. Ze willen wel iets veranderen, maar ze weten niet hoe. Ik heb mijn vertrouwen in de bevolking nog niet verloren. Toen ik werd gearresteerd, kwamen de mensen wél op straat.»

HUMO U blijft hoopvol?

RACKETE «Hopen vind ik te passief. Je kunt in je tuin gaan staan en hopen dat er appels komen. Een appelboom planten is dan toch nuttiger. Daarná kun je hopen dat er appels aan groeien. Als het weer meezit.

»We moeten begrijpen dat we niet alleen verantwoordelijk zijn voor wat we doen, maar ook voor wat we niet doen. Ik ben Duitse en de geschiedenis van mijn land bewijst wat er kan gebeuren als je niets doet, of niet genoeg. Niets doen is een keuze, en die keuze heeft verschrikkelijke gevolgen voor ons ecosysteem en voor onze samenleving.»

HUMO Is het wat het klimaat betreft niet te laat voor actie?

RACKETE «In zekere zin wel. Er is vijftig jaar niets gedaan aan de CO2-uitstoot en we zullen de gevolgen voelen, maar het is nog steeds het beste moment om die te verminderen. Dan zullen de effecten toch iets minder erg zijn. Op zee zullen we ook nooit iedereen kunnen redden, maar enkele mensen redden is nog altijd beter dan niemand. Hetzelfde geldt voor het klimaat. Wetenschappers hebben al aangetoond dat ons ecosysteem op hol zal slaan als we bepaalde kantelpunten bereiken. We moeten dus zo snel mogelijk de uitstoot verminderen. Dat betekent dat bedrijven die op fossiele energie draaien, geen subsidies meer mogen krijgen en dat er geen nieuwe infrastructuur voor fossiele energie gebouwd mag worden.»

ECOFASCISTEN

HUMO De klimaatcrisis treft overwegend arme mensen.

RACKETE «Het laatste VN-rapport over klimaat en armoede bevestigt dat: de klimaatcrisis zal alles tenietdoen wat de voorbije jaren met ontwikkelingshulp is verwezenlijkt. Arme mensen zullen hun huizen verliezen en ze hebben geen geld om nieuwe woningen te bouwen, laat staan om te migreren. De Europeanen denken dat door de klimaatcrisis miljoenen migranten op hen zullen afkomen, maar de meeste mensen hebben daar niet de middelen voor, en ze willen eigenlijk ook niet ver van huis gaan. In Soedan en Tsjaad zien we vooral verplaatsingen van het platteland naar de steden. Die vorm van migratie zal wel toenemen.»

HUMO De groene partijen dragen de idee van massale klimaatmigratie wel uit.

RACKETE «Mensen vergeten weleens dat er vijftig tinten groen zijn, en dat daar ook erg bruingetinte soorten groen tussen zitten. Het idee dat we het klimaat beschermen door onze grenzen te beschermen, is een klassiek ecofascistisch idee. Het is verontrustend dat het niet alleen bij extreemrechts leeft, maar dat het ook bij andere conservatieve partijen begint door te dringen. Het maakt in ieder geval duidelijk dat we de klimaatcrisis niet kunnen oplossen door alleen maar over te schakelen op hernieuwbare energie. De klimaatcrisis is een crisis van ongelijkheid, dus moet je ook dáár iets aan doen.»

HUMO Daar moeten we wel het hele systeem voor wijzigen. Zijn mensen daar klaar voor?

RACKETE «Zoals Greta Thunberg zegt: er komt een moment waarop mensen niet anders kunnen dan veranderingen aanvaarden. De maatschappij waarin we nu leven, is gebouwd op goedkope fossiele brandstoffen en loopt sowieso op haar laatste benen. Het is aan ons om te kiezen wat erna komt. Schieten we nu in actie en mikken we op een nieuwe maatschappij waarin rijkdom eerlijk wordt verdeeld, waarin we energie op een andere manier gebruiken en waarin we de natuurlijke bronnen niet uitputten? Of doen we voort tot het ecosysteem waarop onze voedselproductie en al de rest is gebaseerd, helemaal instort? Ook in dat geval zal de maatschappij er radicaal anders uitzien, alleen zullen we dan minder controle hebben over wat er in de plaats komt. Misschien krijgen we wel militaire coups. Alles wat we vandaag wel of niet doen, zal mee bepalen hoe de maatschappij van morgen er zal uitzien.»

HUMO Zowel de klimaatcrisis als de migratiecrisis lijkt zo groot dat mensen niet meer weten wat ze moeten doen. Wat stelt u voor?

RACKETE «Het is heel moeilijk om iets te doen als je het gevoel hebt dat je alleen staat. Daarom is het een goed begin om je aan te sluiten bij bestaande politiek actieve groepen. Maar je kunt zoveel doen: je kunt vluchtelingen in jouw land helpen of protesteren tegen het huidige klimaat-beleid, bijvoorbeeld. Het hoeven niet per se acties van burgerlijke ongehoorzaamheid te zijn. Je kunt ook in de lokale politiek stappen en zo proberen iets te veranderen. Het is nooit één individu dat voor verandering zorgt. Duizenden mensen zullen allemaal samen hun deel doen. We kunnen het alleen als samenleving oplossen, als we er genoeg om geven.»

Carola Rackete, 'Tijd voor actie', Uitgeverij Pluim

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234