De lange mars naar Parijs: Humo wandelde mee met de gele hesjes

Vanuit Mende, in het dunst bevolkte departement van Frankrijk, zijn vier gele hesjes al drie weken te voet onderweg naar Parijs. Ze willen er na 800 kilometer op 25 december aankomen en de president spreken, maar hun grootste doel is de reis zelf: zoveel mogelijk Fransen ontmoeten, horen wat er leeft. Zij geloven niet dat de opstand van de gele hesjes aan het doodbloeden is. ‘Het mobiliteitsbeleid van Macron is fantastisch: al die rotondes waarop je mensen leert kennen!’

'Wij passen niet in de kerst bubbel van de mensen. Protest op de feestdagen, non merci!''

Toen 272.000 Franse gilets jaunes op zaterdag 17 november met hun acties begonnen, zag ik op de overzichtskaart van de bezette snelwegen en rotondes hoeveel protest er was in rurale regio’s als de Creuse, de Auvergne en het Massif central. Die regio’s ken ik goed. Daar zijn de dorpen met de gesloten winkels, daar zijn de vele plaatsen met een nijpend gebrek aan dokters, daar is de publieke dienstverlening fors afgeslankt.

Ik zag het protest ook grimmiger worden, en niet alleen in Parijs. In een provinciestadje als Le Puy-en-Velay – op de bedevaartweg naar Compostela – werd de prefectuur in brand gestoken. Dat waren niet alleen casseurs, loslopende relschoppers, nee: daar ging een grote volkswoede aan vooraf. Die woede bleek ook op een ontmoeting die president Macron begin december belegde met burgemeesters uit heel Frankrijk. Er vielen zeer harde woorden. Eén burgervader zei: ‘De mensen willen u niet meer. Het enige wat ze willen, is uw kop op een spies.’

In datzelfde TF 1-journaal zie ik een stukje over vier gele hesjes die op 3 december te voet vanuit Mende zijn vertrokken. Mende, dat is een plooi in de landkaart. Een groot dorp met 11.000 inwoners in de Lozère, het dunst bevolkte departement van Frankrijk. Tweemaal de provincie Antwerpen en slechts 15 inwoners per vierkante kilometer. Als ze vanuit die enclave nabij de Cevennen beslissen om 800 kilometer naar Parijs te stappen, dan is dat een cri de coeur. Dat merk je ook in een filmpje waarin de muzikant Sébastien Potrich zich kort voor het vertrek tot een menigte betogers richt. Hij staat voor de eeuwenoude basiliek en zijn stem is schor van emotie: ‘Ik doe dit voor onze ouders en grootouders die zo hard gewerkt hebben en dan in een rusthuis komen waar ze verzorgd worden door slecht betaald personeel, en die moeten vaststellen dat ze met hun pensioen die oude dag niet kunnen betalen. Ik doe dit voor de zwakken in de samenleving, zij die moeten kiezen tussen één maaltijd eten of hun huis verwarmen. Ik doe dit voor de kinderen en alle komende generaties opdat zij opnieuw een toekomst zouden hebben.’


Indignez-vous!

In Mende kan ik de ‘permanentie’ op de bezette rotonde bereiken, en zij vertelt me waar ik de marcheurs op zondag 16 december kan aantreffen. Op zaterdag 15 december meldt het TF 1-journaal dat er veel minder betogers waren in Parijs en op de regio-manifestaties, en zo is de grote vraag: is de beweging aan het doodbloeden? Er is nog een grote steun van de bevolking, maar na vier weken willen de Fransen blijkbaar terug naar het normale leven, en ook bij de gele hesjes zou er metaalmoeheid zijn. Deels door de recente toegevingen van de president, deels door de terreuraanslag op de kerstmarkt in Straatsburg, die de aandacht van de publieke opinie verlegde. Die factoren zouden mogelijk het begin van het einde zijn voor de gele woede.

Varennes is een tienhuizendorp, 50 kilometer onder Tours. Het viertal leunt vermoeid tegen een gevel: hun 35 kilometer van vandaag zit erop. In de fluogele volgwagen wordt een kist van 20 kilo appelen aangebroken (‘onderweg gekregen’). Tegelijk met een appel krijgen we al de stekelige vraag ‘of de Belgen ook menen dat de gele hesjes bijna op hun gat zitten?’ Niks gat, zeggen ze, niks doodbloeden, wij geven niet op! Twee dagen geleden waren ze in Poitiers, daar zijn nog vele rotondes bezet en daar zijn ze ‘in triomf ontvangen, de mensen stonden langs de weg te applaudisseren’.

Vandaag was het zwaar. Veel regen en ook een uitgestorven zondag, haast niemand op de weg om hen aan te moedigen. Op de koop toe hebben ze nog geen slaapplaats voor vanavond. Dat is de eerste keer sinds 3 december. De vorige dagen vonden ze in het dorp van aankomst telkens sympathisanten die hun gratis logies bezorgden.

Ze gaan het in Loches proberen, een wat groter dorp verderop. De volgwagen-camionette wordt bij de kerk geparkeerd. Het fluogele voertuig staat vol teksten die in de kerkelijke schijnwerpers goed te lezen zijn: grondwetcitaten over gelijkheid onder de burgers, slogans als ‘Indignez-vous!’ (‘Wees verontwaardigd!’) en wijsheden als ‘Alleen ga je sneller. Met velen ga je verder.’

In de straten klinkt muziek van een kerstmarkt, het jaarlijkse ritueel van drank, suikergoed en streekspecialiteiten. En ook een dorp met zevenduizend inwoners kent een terreurniveau, want de politie patrouilleert met een machinegeweer.


Patron én dopper

Eerst gaan we nog op café om de kou van de dag af te schudden. En daar volgt het relaas van hun ongewone vriendschap, want voor 17 november hadden ze mekaar nog nooit gezien of gesproken.

Pat «We hebben mekaar leren kennen op de rotonde van Mende. Ik was een toeschouwer, dat protest tegen die dure diesel zei me weinig. Maar toen een jonge gast door de microfoon over de bankencrisis in IJsland kwam vertellen, en hoe de gedupeerde burgers overheidssteun kregen en de malafide bankiers in de bak zijn gedraaid, toen dacht ik: hola, die gele hesjes zien het veel breder! En hoe meer mensen ik sprak op de rotonde, hoe verbaasder ik was over hun verschillende achtergrond. Ik leerde op slag middenstanders, verpleegkundigen, doppers, gepensioneerden en een pizzakoerier kennen. En ook ineens een 16-jarige van de vakschool die voor dat publiek een grote vuurkorf kwam lassen!

»Sommige gele hesjes waren van dertig kilometer ver gekomen omdat er in hun stille dorp niks gebeurde, dat was op zich al een geweldig engagement.»

'V.l.n.r.: Pat, Seb, Gaël en Ricou. '80 procent van de politiemensen die we spraken, staat achter ons.''

Pat is ervan overtuigd dat de sociologen en politicologen nog jaren een vette kluif gaan hebben aan het analyseren van deze ‘volksopstand’. Hij ziet het ook niet als een Frans fenomeen, maar als een universele beweging, ‘al die burgers die zich slecht voelen binnen een politiek systeem en die de machthebbers terug naar de basis dwingen’.

Muzikant Sébastien Potrich, Seb voor de vrienden, ziet nog een andere dynamiek. Eén die haaks staat op de polarisering.

Seb «In de kranten en op tv is het één en al verdeeldheid. Links tegen rechts, arbeiders tegen bazen, xenofoben tegen moslims, werkenden tegen werklozen. Dat verdeelt de mensen, dat maakt hen bang voor de ander. Maar op zo’n rotonde zie je én de patron én de moslim én de werkloze, en daar horen ze van elkaar hoeveel ze gemeen hebben: dat iedereen gewoon een fatsoenlijk bestaan wil leiden. Met de gele hesjes brengen we al die verschillen bijeen. Dat is onze kracht, dat is onze toekomst, en dat is nú al een fantastisch resultaat. Ons stadje Mende zal nooit meer zijn als voorheen.

»Ik heb ook geaarzeld in het begin. Ik kan rondkomen, maar ik kon niet meer leven in een maatschappij die zoveel mensen naar de kant duwt.»

Pat «Seb heeft voor mij de doorslag gegeven. Ik kende hem niet, maar hij vertelde dat hij op een nacht gedroomd had van allemaal mensen die vanuit heel Frankrijk in grote rijen opstapten naar Parijs en zo ging ons een licht op: dat gaan we doen, een mars van pacifisten. Kort daarna zijn Ricou en Gaël erbij gekomen.»


Merci Macron!

In de straten van de kerstmarkt klinkt de melige panfluit van Gheorghe Zamfir, de koning van de muzak, de keizer van een genre dat al honderd jaar morsdood had moeten zijn. Wat opvalt is hoe de passanten de gele hesjes bijna compleet negeren.

Ricou «Ik voel me een alien. Die zitten in hun kerstbubbel en wij passen daar niet in. Protest op de feestdagen, non merci!»

Ze zijn ook echt geen alledaags kwartet. Stoppelbaard Eric Lunier alias Ricou (53) is de oudste. In een vorig leven was hij dj op grote festivals en in dure Franse dancings, maar evengoed draaide hij in kleine parochiezalen en op dorpse trouwfeesten. Nu is hij trainer van motorcrossers, volwassenen én kinderen vanaf zes jaar. Pat Cerignac, voluit Patrice, is 47 en ziet eruit als een verzorgde bediende, wat hij ook is. Hij is een middenkaderlid op de dienst belastingen en heeft voor deze tocht ‘revolutionair verlof’ genomen. Zo noemt hij zijn vijftien wettelijk geaccumuleerde ziektedagen, maar toch riskeert hij zijn job. Pat heeft een vrouw en zes kinderen. Seb (33) is zelfstandig accordeonist van het vijfkoppig bandje D’accord Leone, ze spelen op feesten en betogingen in heel Frankrijk. Seb is eveneens de bezitter van de volgwagen, de ‘volghond’ Nino, én rooie ogen wegens dagenlang te weinig slaap. Gaël Riquelme (24) is de jongste en de bestuurder van de volgwagen. Een boom van een vent, maar enigszins schuw en verlegen. Gaël werkt in een beschutte werkplaats, hij moet met 900 euro maandloon rondkomen.

Op de kerstmarkt raakt Seb aan de praat met een ex-burgemeester die vroeger nog gendarme was. Hij legt uit hoe ze de pantserwagens in Parijs kunnen neutraliseren: gewoon een verfkogel in dat kleine vensterluikje schieten en dan is hun zicht weg. Dan zijn het ineens lamme glasbakken! Seb had het vroeger niet voor de flikken, maar dat heeft hij helemaal bijgesteld. Onderweg hebben ze al vaak identiteitscontroles gehad, maar altijd bleek het om verkapte belangstelling te gaan: ‘80 procent van alle politiemensen die wij spraken, stond achter ons!’

Pat heeft aan een gebakkraam drie kruidencakes gekregen ‘als ontbijt’. Eigenlijk moeten wij Macron hartelijk bedanken, zegt hij, zonder hem hadden we dit nooit kunnen meemaken. Hij zingt: ‘Merci Macron! Merci Macron! Merci!’ In de kebabzaak waar we gaan eten, buigen Pat, Ricou en Seb zich meteen over hun smartphone. Ze kregen al steunbetuigingen van Duitsers, Tsjechen en Italianen en ook geïnteresseerde mails uit Canada en Amerika. Op het internet zagen ze dat er nog een tweede mars is naar Parijs, die is vanuit de Pyreneeën vertrokken.

'Kampement van gele hesjes bij Loches: 'De gendarmes wil­len het ontruimen, maar dan bezetten we gewoon de rotonde weer.''

Intussen discussieert Pat met een andere kebabklant over de Franse revolutie. De gepensioneerde met de woeste baard en de knaloranje pet blijkt een socioloog te zijn.

Pat «Wij hebben al veel vooroordelen opzij leren zetten over het uiterlijk van de mensen. Onderweg was er nog zo’n gepensioneerde, die voelde zich uitgeblust nu hij zonder werk zat. Als revisor had hij audits bij grote bedrijven gedaan, natuurlijk waren wij geïnteresseerd. En zo bloeide die man helemaal open. Komt er nu onderweg een vraag over een sociaal-economische kwestie waar wij niks van afweten, dan zoekt hij dat voor ons op. Je moet hem nu horen aan de telefoon, zo opgewekt, die heeft weer een doel in zijn leven.»

Seb «Neem die vrouw gisteren, zo grijs en sjofel in haar kleren. Dat bleek een fiscaliste te zijn die in Luxemburg voor grote banken had gewerkt. Ze zei: ‘Ik geef u één goede raad, blokkeer geen rotondes meer in Frankrijk, blokkeer ze in Luxemburg.’ Ze gaf de locaties van drie belangrijke rotondes: als je die blokkeert, dan leg je het dagelijks pendelverkeer lam van 200.000 grenswerkers uit België, Duitsland en Frankrijk. Dan ligt dat hele fiscale paradijs plat en dan ráák je al die multinationals die in Europa zoveel belastingen ontwijken.»

Pat «Je moest ze zien. Haar gezicht gloeide, haar ogen straalden. Ze heeft nog toegang tot vertrouwelijke informatie, ze ging kijken of ze ons daarmee kon helpen.»


Kerstrotonde

Om zeven uur hebben we nog altijd geen logies, maar ze zijn gerust, ‘er komt wel iets op onze weg’. Zo hebben ze al bij een gendarme gelogeerd. Die ging met zijn vrouw bij de schoonouders slapen zodat ze alle bedden konden benutten. Elders gaf een jong koppel hun de huissleutel, ‘we waren complete onbekenden en toch zeiden ze: doe alsof je thuis bent.’

Ricou «De meeste sympathie en gastvrijheid ondervonden we in de Auvergne en de Creuse, dat zijn armere, verlaten streken, maar daar zijn de mensen nog gul en zonder achterdocht. In die regio’s zie je ze ook autorijden en winkelen in hun gele hesje. Daar zijn ze fier op hun overtuiging. Nu we de metropool naderen, zien we dat afnemen. Dichter bij de grootstad kennen de mensen mekaar minder en aarzelen ze om voor hun mening uit te komen.»

Pat hoort aan een marktkraam dat er net buiten Loches een bezette rotonde is, ‘Waarom heeft niemand ons dat eerder gezegd?’

De rotonde is niet langer bezet, maar ze staat nog vol borden en spandoeken. Pal bij de rotonde is er nu een kampement op een parking, een dozijn gele hesjes staan rond een vuurkorf, jonge mannen en vrouwen tussen 20 en 35.

Vrachtwagenchauffeur Tony verzorgt de rondleiding. Eerst is er de tien meter lange ‘woonkamer’ met muren in palettenhout en een dak in plasticzeil. Binnen zitbanken, een fornuis en een voorraadkast met aardappelen, koffie en ketchup. Alle wanden zijn versierd met hulst, den, kerstballen en lichtsnoeren. Achter de parking ligt een houtstapel waarmee ze nog tot ver na Nieuwjaar kunnen stoken. Er is ook een chemisch toilet dat aanvankelijk een uithangbord had: ‘Hier kun je kakken op Macron’, maar dat moest weg van de gendarmes ‘wegens te vergaand’.

'Alle mensen onderweg hebben ons hoop en moed gegeven. Op die energie kunnen we nog een leven lang teren ''

Naast de woonkamer is een ‘salon’, een halfopen houten bebouwing met een kachel en plastic stoelen. Zoals op de meeste rotondes is hier bij volksvergadering beslist om geen alcohol te schenken, zodat het dorp of de pers niet kan beweren dat de gele hesjes populair zijn omdat ze ‘een goedkoop café uitbaten’. Aan dat alcoholverbod komt nu abrupt een einde: de wet van het volk is soepel als er moet verbroederd worden met hesjes uit verafgelegen oorden. Er wordt naar huis gelopen, er komt bier en rosé op tafel en we worden ingelicht over de lokale slogan in de vallei van de Loire: ‘Macron dans la Loire, le peuple au pouvoir!’

Gisteren hebben ze in de lokale McDonalds geflyerd, de klanten kregen een toelichting over hoe de fastfoodketen in Frankrijk belastingen ontwijkt. Zulke acties worden tegenwoordig beslist door een ‘overlegorgaan’, wekelijks is er een vergadering met de vertegenwoordigers van de tien rotondes in de streek.

Vandaag is er wel een urgente kwestie: de gendarmes zijn komen zeggen dat het kampement deze week weg moet. Maar in dat geval gaan ze opnieuw het rotondeverkeer blokkeren. Dan zullen de gendarmes wel twee keer nadenken eer ze ontruimen.

In het kamp komt elke dag een gendarme na zijn diensturen. Hij vertelt over de malaise bij de politiediensten. In sommige regio’s is er te weinig geld om de vele overuren van de laatste weken te betalen, en over Bretagne gaat het gerucht dat de CRS, de speciale politie-eenheid, een enorme voorraad traangasgranaten in een rivier heeft gedumpt ‘omdat ze het beu waren om op hun medeburgers te schieten’.

Het glas wordt geheven op die muiterij en zelfs de stille Gaël komt los in dit gezelschap. Waarop de anderen hem vermanen dat hij ‘geen praatjes moet krijgen’. Dat ze hem voor de inclusie meenemen, maar dat ‘een gehandicapte altijd stil en onderdanig moet blijven’. Gaël incasseert het onverstoorbaar, waarna ze hem bedelven onder de wilde omhelzingen, ‘Kom hier, gij grote vriendelijke reus!’


Zieke maatschappij

Het begint hard te regenen, we zitten droog maar tussen de stoelen en onze schoenen stroomt het regenwater over het asfalt. Door een scheur in het dekzeil plenst regelmatig een forse geut in de groep, maar niks kan de vrolijke stemming deren. En zo wordt Macron weer eens feestelijk bedankt, ditmaal voor zijn fantastische mobiliteitsbeleid. Al die rotondes waar je mensen leert kennen! Al die avonden in dit dorp dat je ineens weer weet waar je je kunt gaan amuseren! Zeg nu zelf: dat heeft geen enkele president hem ooit voorgedaan. Ze zingen weer eens ‘Merci Macron’ en ook ‘Merci Sarkozy’. Hij heeft immers de gele hesjes wettelijk verplicht gemaakt in élke auto, ‘hij is de ware wegbereider van onze beweging!’

Rond middernacht doven de vuren en van Guillaume krijgen we onderdak in zijn huurwoning. Er is een bed, er zijn twee matrassen, met daarnaast nog plaats voor de overige matjes en slaapzakken. Guillaume zelf gaat straks wel slapen bij z’n vriendin.

Seb komt met drie flessen uit de caravan. Eén daarvan is een reusachtige dame-jeanne met eau de vie, ‘gekregen van een bompa onderweg’. Maar als hij die reuzefles voorzichtig uitschenkt, blijkt ze azijn te bevatten. Hilariteit: bompa heeft zich vergist!

'Ik ben 33 en heb heel mijn leven gedacht dat ik in een individualistische maatschappij opgroeide. Sinds de gilets jaunes weet ik wel beter ''

Ricou ziet de luidruchtige nacht al naderen, hij gaat in de caravan slapen. Gaël is zelfs al ingedut, die ligt in een slaapzak op de sofa en kan blijkbaar pitten tussen alle kunstlicht, sigarettenrook en luid rumoer.

Guillaume is schilder-behanger-elektricien en hij hoort vaak hoe mensen moeten woekeren om rond te komen.

Guillaume «Vaak gaat het gezinsbudget bijna helemaal op aan huur en afbetalingen. Eén tegenslag en ze zitten in de problemen.»

Pat «Die mensen zijn vaak solidair met ons. Veel moeilijker te overtuigen is de groep die maandelijks een klein bedrag kan overhouden. Die zijn conservatiever, die willen die status quo bewaren. Nu kunnen ze nog iets sparen, maar als het klassieke politieke stelsel zou wegvallen, dan hebben ze schrik. Er is veel angst voor verandering. Ik leg dan uit dat dat niet hoeft. Als ik kanker heb en te horen krijg dat ik ga genezen, ga ik dan ook zeggen: ‘Oeioei, wat moet er met me gebeuren als ik genezen ben?’ Nee toch? Onze maatschappij is ziek, ze heeft kanker, ze zorgt ervoor dat mensen zich slecht voelen in hun werk of in hun benepen gezinssituatie. Als je dat systeem kunt genezen, dan kan het toch alleen maar beter gaan?»

En zo gaan de discussies verder. Om halfeen leg ik me in de slaapkamer. Er is geen deur die ze afsluit van de woonkamer, het is als slapen in het achterzaaltje van een café. De sigarettenrook hangt in het halfduister en pas om halfvijf is het stil. Net dan trekken de eerste lawaaierige vrachtwagens de nieuwe dag op gang.


Bende klootzakken

Seb is al om halfzeven weer wakker. Hij heeft twee uur geslapen op het deken bij zijn hond. Ook Pat heeft slechts twee uur zijn bed gezien. Het is niet gezond, zegt hij, maar zo zijn er al veel doorwaakte nachten geweest omdat de gesprekken bij de mensen thuis zo interessant waren.

De oploskoffie wordt heet in de microgolfoven en er is één chocoladebroodje per man. Zelfs een manifest slaapgebrek is geen reden om niet te discussiëren. Seb ziet op de rotondes ander volk komen. Meer hogeropgeleiden, die in het begin niks zagen in dat dieselprotest, maar nu wel willen meedoen met de strijd om een andere samenleving. Hij hoopt maar dat die hogeropgeleiden de anderen niet verdrijven met hun dominante verbale cultuur. Dat zou de dood in de pot zijn: ‘Allemaal gelijkgezinden, dat is nefast voor de gele hesjes.’

Zelfs zij zijn niet gelijkgezind: twee dagen eerder hadden ze nog ruzie over hun aanpak. Gaël en Ricou zijn vooral gefocust op het verzamelen van klachtenbrieven voor de president, en in hun ogen doen Seb en Pat niet genoeg mee. Die verliezen te veel tijd met allerlei babbels onderweg. Ze zouden die mensen beter vragen om een klachtenbrief te schrijven! Seb en Pat vinden dan weer dat Gaël en Ricou te rigide zijn in dat brieven verzamelen, ‘jullie lijken soms wel ambtenaren!’ Dat was de wrevel, gaandeweg hebben ze geleerd hoe je zo’n tegengestelde standpunten toch kunt verzoenen.

Ik vraag wat ze van Macrons toespraak vonden vorige week. Ik had evengoed kunnen vragen wat ze van de laatste lottotrekking vonden: niks dus.

Pat «Die toegevingen zijn zoethouders, dat zijn geen fundamentele veranderingen, dat zijn zaken die al in de schuif lagen en die hij nu wat vroeger bovenhaalt. En wat is zijn woord waard? Die verhoging van het minimumloon met 100 euro netto ging zogezegd op 1 januari beginnen, maar dat wordt nu al 1 juni.

»Ik verwacht dus helemaal niks van Macron. Tenzij dat hij opstapt. Neem ons stadje Mende. Wat bosbouw, houtindustrie en veeteelt en voornamelijk tewerkstelling in de openbare diensten. Wat verwachten die werknemers van de regering? Dat hun diensten worden afgeslankt in de komende jaren. Het tegendeel heb ik alvast niet horen verklaren door Macron.»

'We kennen elkaar van de rotondes, we hebben een heel andere achtergrond. De gele hesjes brengen die verschillen bijeen.'

We vertrekken uit Loches met de zon boven de lichtbevroren daken. Er is druk woon-werkverkeer en uit een omlaag gedraaid autoraam wordt ‘Bende klootzakken!’ gescholden, een zeldzame vijandigheid. Een brandweerwagen zet kort de sirene op en ook de bestuurster van de schoolbus steekt de hand omhoog. Toch blijft het ‘een magere ochtend’. Ze wuiven vanuit de berm naar elke tegenligger, maar ik schat dat geen 20 procent hun groet beantwoordt.

Ricou «Tot eergisteren reageerde nog 60 procent door te wuiven, te claxonneren of te knipperen met de lichten. De invloed van de tv laat zich gelden. Die nieuwslezers benadrukken dat de actieve aantallen afnemen, en daardoor ontstaat de indruk dat alleen de harde kern overblijft. En bij ‘harde kern’ denkt men aan casseurs en aan mensen die voor geen rede vatbaar zijn. Die perceptie werkt tegen ons en dus worden de passanten voorzichtiger.»

Ricou loopt uit op de rest. Hij houdt van een ‘soldatenpas’, hij vindt dat wij slenteren met onze 5,5 kilometer per uur. Een jongeman in een bestelwagen vertraagt. Of hij ons een stukje zal meenemen? ‘Wat? Jullie stappen naar Parijs? Fantastisch!’ En hij steekt zijn gebalde vuist uit het raam: hou jullie taai!


Tweede leven

In het dorp Genillé is de rivierbrug versierd met kerststrikken en namaakpakjes en daar staan ook Gaël en de volgwagen te wachten. Ricou komt ons opgewonden tegemoet. Een camionneur heeft hem van de weg willen rijden, ‘echt, ik moest wegspringen’. Maar hij is ook content.

Ricou «Een gepensioneerde verpleegkundige is me baguettes komen geven en toen ze hoorde dat we vandaag tot Montrichard stappen, zei ze: ‘Ik woon daar! Jullie kunnen bij ons overnachten.’ En ze gaat vanavond ook een klachtenbrief schrijven!»

Ricou toont de zak met de stapel brieven. Eén daarvan komt van een pizzabakker bij Poitiers, hij zette zijn grieven op de binnenkant van een pizzadoos.

'Sympathisanten bieden spontaan hun huis aan voor de nacht: 'Er komt altijd wel iets op onze weg.' (foto: Gaël)'

Pat is bezig met zijn ochtendlijke tai chi: het zijn de bewegingen van de reiger die ontwaakt en de kraanvogel die zich uitrekt. Ricou vraagt luid spottend welk gevogelte nog gaat volgen: de stervende zwaan? De in de pot vliegende kalkoen? Al die meditatie en ‘zweverij’ is niet aan hem besteed, ‘en toch blijven we samenwerken. Want dat is les nummer één: als we een andere wereld willen, moeten wij begrip hebben voor mekaars manier van leven.’

We eten een tweede ontbijt. Baguette met gedroogde appel en abrikoos. Ik vraag Pat of hij nog aan zijn gewone leven zal kunnen wennen na 25 december. Want nu is de enige bekommernis eten en een slaapplaats vinden, verder stapt hij vrij door de wijde wereld.

Pat «Ik vraag mij ook af of ik die vrijheid én die fraternité van de mensen onderweg nog ga terugvinden in Mende. Ik heb in elk geval een tweede leven gevonden. Vroeger had ik het gevoel dat ik een buitenstaander was in deze maatschappij. Let op, ik was méé, ik had een gezin en kinderen, ik had vrienden en een sociaal leven, maar toch wrong er iets. Dat in diezelfde wereld waarin ik leefde ook kinderen omkwamen van de honger, dat knaagde. Nu ik iets onderneem met de gele hesjes, is die knagende pijn weg. Nu ik iets kan betekenen voor anderen, voel ik mij op mijn plaats in deze wereld. Een enorme bevrijding.»

Een gemeentewerkman die met een machine de straatgoten uitborstelt, steekt zijn duim op en wil een groepsfoto. Gaël zegt dat het vandaag zijn feestdag is (‘de Heilige Gaël’), en meer nog: morgen is het zijn verjaardag. En hoe vreemd het wel is om je verjaardag te vieren ‘sur la route de la revolution’. Niemand lacht, onze grote reus is werkelijk diepbewogen.

We drinken koffie in een bar-tabac. De zon schijnt binnen en warmt de ruggen achter het glas, ‘dat doet deugd na drie dagen regen’. Twee dames aan de krantenwinkel wensen hun ‘bon courage’ en ook buiten Genillé stopt een autobestuurster om een foto te nemen. Seb krijgt telefoon uit Issoire, het is ‘bompa’! Vanmorgen merkte hij zijn vergissing met de azijn op: of ze op de terugweg kunnen langsrijden voor de juiste fles?

In Le Liège (355 inwoners) trekt een vrouw de huisdeur open. Gilets jaunes? Onderweg naar Parijs? Wacht dan even. Lusten jullie camembert? En kan ik jullie plezier doen met een confiture maison? Het wordt in dank aanvaard, en ze gaat haar man roepen, die komt nog met een fles Bordeaux.

Jacky en Rose zijn ‘kleine’ gepensioneerden: ‘Heel ons leven hebben wij gewerkt en zo hebben we dit huis kunnen kopen. Maar dat gaat nooit een erfenis zijn voor onze kinderen, dat geld gaan we nodig hebben om ons rusthuis te kunnen betalen. Dat klópt toch niet? En voor onze kinderen en kleinkinderen wordt het mogelijk nog krapper.’

Het wordt een hartelijk afscheid. Seb is hun uiterst dankbaar.

Seb «Ik ben 33 en heel mijn leven heb ik gedacht dat ik in een individualistische maatschappij opgroeide, maar sinds de gilets jaunes denk ik helemaal anders. Daar ben ik zo blij om, dat geeft me zoveel moed. Dat gaat me nog een leven lang energie geven!»

Seb loopt nog zeker tien meter te hoofdschudden.

Seb «Als je dat meemaakt, dan is het toch uitgesloten dat de gele hesjes doodbloeden. Integendeel. Het was donker en nu is er een kaars aangestoken. Nu is er licht. Nu is er hoop.»

De middagpicknick in Le Liège wordt onderbroken door autogetoeter. Drie vrienden uit Mende zijn daar! Een maand geleden waren dat nog onbekenden op die ene rotonde, en nu rijden ze 500 kilometer om de stappers een dag te vergezellen. De plastic bekers met Bordeaux worden geheven. Het mes verdeelt het brood.

Op woensdagavond 19 december was het viertal in Beaugency, op 145 kilometer van het Elysee. Intussen zoekt de beweging 700.000 handtekeningen voor een referendum over meer burgerparticipatie. De voorbije dagen heeft de gendarmerie 170 bezette rotondes ontruimd. Op donderdag 20 december werd een geel hesje doodgereden aan een blokkade bij Agen (nabij Montauban).

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234