Timothy Zaal, een voormalig neonazi, zet zich tegenwoordig in als mentor bij het deradicaliseren van mensen met extremistische ideeën. Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Timothy Zaal, een voormalig neonazi, zet zich tegenwoordig in als mentor bij het deradicaliseren van mensen met extremistische ideeën.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Voormalig NeonaziTimothy Zaal

‘De leden veranderen, de extremistische ideeën blijven al decennia hetzelfde’

Timothy Zaal verliet twintig jaar terug de neonazistische groepering die hij mede oprichtte. Nu helpt hij leden haatgroepen te verlaten. Dat is harder nodig en ingewikkelder dan ooit, zegt hij.

‘Ik stopte scheermessen in de punten en hakken van mijn laarzen zodat ik snijwonden achterliet als ik iemand trapte. Het voelde goed als ik mensen van kleur vertelde dat ze moesten oprotten, dat Amerika mijn land was. Het gaf een lekker gevoel als ik ze uitmaakte voor n*****.’

Timothy Zaal groeide op in de buitenwijken van Los Angeles. Als tiener was hij meer thuis op straat dan in zijn ouderlijk huis. Nadat hij de middelbare school had afgerond, sloot hij zich aan bij een groep neonazistische skinheads. Hij werkte als recruiter en woordvoerder voor de neonazigroep White Aryan Resistance en was medeoprichter van de witte racistische groep Hammerskin Nation.

Eind jaren 90 verliet hij de bewegingen, sindsdien zet hij zich als mentor in bij verschillende organisaties om mensen te helpen bij hun deradicalisering. Ook adviseert hij leden hoe ze haatgroepen veilig kunnen verlaten.

En dat is nu harder nodig en ingewikkelder dan ooit, zegt Zaal. Het politieke klimaat in Amerika, constateert hij, leidt ertoe dat veel meer mensen radicaliseren dan vroeger, terwijl leden die willen uittreden vaak geen adequate hulp krijgen. Bovendien investeert de overheid onvoldoende in de veelzijdige aanpak die nodig is.

TIMOTHY ZAAL «In de pandemie raken mensen geïsoleerd en worden ze gevoeliger voor haatberichten, polarisatie en radicalisering. Wie geen betekenisvolle interactie heeft met anderen, komt makkelijk vast te zitten in een moeras. Ondertussen wordt mijn werk als mentor steeds moeizamer, omdat het lastig is contacten te leggen. Aan Zoom alleen heb je niet genoeg. De nieuwe regering zal flink moeten investeren in deradicalisering, therapie en persoonlijke begeleiding om verdere polarisatie te vermijden.»

– Kunt u uitleggen hoe je leden van extreemrechtse groeperingen kunt deradicaliseren?

ZAAL «Het heeft in elk geval geen zin om mensen voor straf naar een training te sturen of aan een groepsgesprek te laten deelnemen. Ze moeten er zelf klaar voor zijn om uit te treden en contact op te nemen met organisaties die hulp bieden. Pas dan kunnen we ze begeleiden bij de eerste stap: het losweken uit die groepen.

»Dat begint ermee dat ze online chatgroepen verlaten, evenementen mijden en niet langer deelnemen aan protesten, marsen en manifestaties. Wij helpen ze dan over te schakelen op een compleet andere nieuwsvoorziening.»

Uittreders kunnen ook hulp krijgen bij het regelen van praktische zaken. Soms moeten ze voor hun veiligheid naar een andere staat verhuizen en meestal moeten ze tattoos van nazisymbolen laten wegwerken. ‘We hebben een landelijk netwerk van tatoeëerders die dit goed kunnen en we beschikken over fondsen om voor die ingrepen te betalen.’

– Wat moet er beter in de manier waarop mensen nu hulp krijgen bij deradicalisering?

ZAAL «Vaak komen rechtsextremisten die willen uittreden bij een reguliere sociaal werker terecht. Die hebben niet genoeg kennis en ervaring om hen adequaat bij te staan. Extremisten hebben mensen nodig die hen echt begrijpen, die de juiste vragen stellen, oprecht interesse tonen en niet oordelen. Mensen die werkelijk kunnen invoelen bij wat voor groep ze hoorden en wat voor shit ze doormaakten.

»Uittreders raken al hun vrienden kwijt, dat moet je opvangen. En er kunnen nog andere problemen zijn: een scheiding, depressie, alcoholisme. Vrijwel altijd is er een onderliggend probleem waardoor mensen zich in de eerste plaats tot een extremistische beweging aangetrokken voelden.

»De sensatiezoekers zijn na een paar weken weg: die maken een aantal gevechten mee, schrikken en trekken zich terug. Degenen die blijven, hebben problemen die ze dankzij de groep en het geweld vergeten. Om hen uit de haat los te weken, moet je ook de onderliggende factoren aanpakken. Je kunt mensen niet uit de groeperingen halen en ze dan aan hun lot overlaten. Je moet als mentor voor de lange termijn betrokken zijn.»

Timothy Zaal weet als geen ander waarom mensen in de verleiding kunnen komen om zich bij extremistische groepen aan te sluiten en hoe gevaarlijk het kan zijn om ze te verlaten. ‘Mijn ouders werkten altijd en mijn broers en zussen waren veel ouder, dus ik was vaak alleen. Ik voelde me verloren. Als mijn vader thuis was, was er veel verbaal geweld.’

Zaal hing steeds meer rond op straat en kwam in contact met een groep punkers. ‘Ik nam hun stijl over en verborg het bange jongetje dat zijn weg zocht in de wereld achter een façade: piercings en tatoeages in mijn gezicht, een leren jack, hanekam, halsband en laarzen. Drugs- en alcoholgebruik was in de groep vanzelfsprekend, op mijn veertiende nam ik voor het eerst drugs. De middelen boden steun en zelfvertrouwen. En de punkers leerden mij dat geweld en woede acceptabel waren.’ Punkvrienden noemen hem ‘Tim the Fascist’. Een geuzennaam, vond hij.

– Punkers zijn bepaald geen neonazi’s. Wanneer radicaliseerde u?

ZAAL «Mijn oudste broer werd in een buitenwijk van Los Angeles zonder aanleiding op straat neergeschoten door een man van kleur. Ik had altijd tegen mijn broer opgekeken, hij was een stoere vent die motor reed. Ik wilde worden zoals hij.

»De groep punkers waar ik bij hoorde was al gewelddadig, maar na de aanslag op mijn broer radicaliseerde ik. Ik vertrouwde mensen van kleur niet meer. Als ze mijn broer willen vermoorden, willen ze mij ook omleggen, redeneerde ik. Dan kon ik hen beter eerst te grazen nemen.»

Zaal reed tweehonderd kilometer om de oprichter van de neonazistische beweging White Aryan Resistance, Tom Metzger, ervan te overtuigen dat hij hem moest erkennen als lid van de organisatie. Behalve een uitweg voor zijn woede en frustratie boden de neonazi’s iets wat Zaal elders niet kon vinden. ‘Buurtgenoten en kennissen zeiden me dat ik een baan moest zoeken, dat ik een loser en een dronkelap was. Maar deze mannen waren aardig voor me, ik maakte vrienden en was blij dat ik ergens bij mocht horen.’

Zo raakte Zaal steeds meer in de greep van extremistische ideeën. ‘Ik meende dat het witte ras systematisch bestreden werd, dat we werden vernietigd. Ik geloofde in complottheorieën en was een fervent antisemiet.’ In 1990 viel Zaal met drie vrienden een Iraans koppel aan in een parkeergarage in Los Angeles, omdat hij dacht dat ze Joods waren. ‘Het kwam tot een gevecht en de volgende dag stond ik op de voorpagina van de lokale kranten.’

Zaal moest anderhalf jaar de cel in, maar de gevangenisstraf bracht zijn geloof niet aan het wankelen. Integendeel, het sterkte hem juist in de overtuiging dat hij zijn land moest redden. Hij wist zeker dat zijn rechtszaak een Joodse samenzwering was, dat hij vocht tegen een corrupte staat. ‘Mijn raciale denkbeelden werden alleen maar extremer in de gevangenis.’

Zodra hij vrijkwam, richtte hij met geestverwanten een lokale afdeling op van de white power-beweging Hammerskin Nation. Daar leerde hij zijn (inmiddels ex-)vrouw kennen, met wie hij een zoon kreeg die ze racistisch opvoedden.

Zaal fungeerde als woordvoerder voor de Hammerskins, was verantwoordelijke voor de logistiek, beheerde vijf telefoonlijnen en verspreidde folders en posters op middelbare scholen. ‘Dat waren bovengrondse taken. Maar we pleegden ook geweld, tegen ingebeelde vijanden: linkse mensen, homoseksuelen, mensen van kleur. We hadden een sterk gevoel van slachtofferschap. We voelden ons omsingeld door de vijand, en bevochten die op elke mogelijke manier. Met propaganda, en met geweld.’

Zaal: ‘Ik stond met mijn 2-jarige zoon in een supermarkt toen hij het N-woord gebruikte. Dat was een wake-up call’ Beeld  Getty Images
Zaal: ‘Ik stond met mijn 2-jarige zoon in een supermarkt toen hij het N-woord gebruikte. Dat was een wake-up call’Beeld Getty Images

– Wanneer kwam de ommezwaai?

ZAAL «Ik stond met mijn 2-jarige zoon in een supermarkt toen hij het N-woord gebruikte. Toen omstanders zeiden dat ik me moest schamen, riep mijn zoon dat ik hen in elkaar moest slaan. Het waren vrouwen van middelbare leeftijd. Dat was een wake-up call; de eerste keer dat ik me realiseerde dat ik verkeerd bezig was.

»Ook moest ik in die tijd, halverwege de jaren 1990, veel reizen voor mijn werk in de bouw. Ik had onder andere projecten in de zuidelijke staten van Amerika en moest samenwerken met mensen van kleur. Zij behandelden me met respect.

»Geleidelijk ging ik het contrast zien tussen de echte wereld en de wereld zoals ik die zag toen ik nooit omging met mensen buiten mijn groep. Ik leerde mensen met een andere etniciteit vertrouwen, terwijl ik altijd had meegekregen dat zij de vijand waren. Bij thuiskomst had ik steeds vaker moeite met de ideeën van mijn vrouw, en de denkbeelden waarmee ik was grootgebracht.»

Zaal zocht contact met ExitUSA, een organisatie die leden helpt extremistische groeperingen te verlaten. Zij schakelden psychologische hulp in en adviseerden hem niet meer naar haatdragende muziek te luisteren, en alle oproepen en pamfletten van rechtsextremisten te negeren.

Uiteindelijk scheidde Zaal ook van zijn vrouw, die nog altijd in nazikringen verkeert, en verhuisde hij voor zijn veiligheid naar Colorado. Vijf jaar na zijn vertrek uit de beweging kreeg hij de voogdij over zijn zoon, die hij opvoedt met zijn huidige echtgenote. Hij weet nog precies hoe ze elkaar leerden kennen. ‘Ze had een zuidelijk accent en rood haar, een prachtige vrouw. We konden goed opschieten en werden verliefd. Pas veel later kwam ik erachter dat ze Joods was.’

– Hoe was het om de groep te verlaten die u zoveel geboden had?

ZAAL «Zwaar. Dit waren de mensen die ik vertrouwde, met wie ik jarenlang optrok. Ik beschouwde hen als mijn vrienden. Nu moest ik voor mijn eigen veiligheid afstand houden. Ik ontving bedreigingen, mensen wilden me de mond snoeren.»

Op een ochtend vond hij een dode kat op zijn deurmat. Zaal heeft het nooit aan zijn huidige vrouw verteld. In plaats daarvan meldde hij het bij de lokale politie, die zijn huis al in de gaten hield en nu de surveillance intensiveerde. Zaal maakte dat hij uit de buurt bleef van zijn voormalige strijdmakkers. ‘Deze jongens maken geen grappen. Ik heb zelf gezien dat mensen gewond raakten omdat ze hen verkeerd aankeken.’

Het kostte Zaal vijf jaar om zich helemaal los te maken van Hammerskin Nation, en nog langer om volledig te deradicaliseren. Dat proces duurt nog altijd voort. ‘Het gebeurt weleens dat ik de aantrekkingskracht van haatberichten weer voel, dan moet ik een artikel twee keer lezen om me te realiseren aan welke xenofobe onderbuikgevoelens het appelleert. Ik ben nu zestien jaar mentor en soms moet ik nog steeds een tijdje rust nemen om mezelf op het juiste pad te houden.’

Zonder therapie was het hem niet gelukt zich aan het extreme gedachtengoed te ontworstelen, zegt hij. ‘Therapie had ik altijd als zwaktebod beschouwd. Maar ik droeg een zak stront met me mee in mijn leven, overal waar ik ging. Mijn therapeut stelde PTSS vast. ‘Waar heb je het over?’, riep ik nog. ‘Ik ben nooit naar een oorlogsgebied geweest, ik ben nooit misbruikt’. Maar het oorlogsgebied zat in mijn eigen hoofd.’

In de zestien jaar die Zaal nu als mentor werkzaam is, begeleidde hij ruim twintig rechtsextremisten bij hun uittreding. ‘Je moet voorzichtig met ze omspringen. Ze zijn geïndoctrineerd met een gigantisch wantrouwen en zijn vaak paranoïde. Die barrières moet je slechten en zodra dat lukt, komen ze met al hun problemen naar je toe. Ik ben maanden met één persoon bezig. We voeren veel gesprekken, ik leer hun gezinnen kennen, kom bij hen thuis over de vloer en eet vaak wekelijks mee.’

Van mentoren zoals hij, die bereid zijn om veel tijd in een uittreder te steken, zijn er volgens Zaal veel te weinig in Amerika. Wat ook niet helpt, zegt hij, is een maatschappelijk discours waarin iedereen die op Donald Trump heeft gestemd, wordt weggezet als nazi of als ‘deplorable’. Dat werkt radicalisering alleen maar in de hand. ‘Zolang dat gebeurt, zullen deze problemen blijven spelen. Het zijn langlopende processen, deradicalisering wordt de komende jaren een belangrijk onderwerp voor Amerika.’

– Ziet u parallellen tussen de groeperingen waarvan u deel uitmaakte en extremistische groepen als de Proud Boys die nu regelmatig in het nieuws zijn?

ZAAL «De leden veranderen, de ideologie blijft hetzelfde. Extreemrechtse groeperingen gebruiken nu exact dezelfde propaganda. Leden van mijn generatie zijn ouder, hebben vaak kinderen en zijn meer bedaard, de jongeren zijn het gevaarlijkst. De oproepen tot geweld in dit land worden breed uitgemeten in de media, maar inhoudelijk genegeerd. Aanvallen zoals op het Capitool zouden niet mogen verrassen. De meeste woede komt voort uit angst. Die voelde ik destijds ook en velen voelen het nu.»

(VK)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234