De macht van de makelaars en waarom voetbal zo gevoelig is voor criminelen. 'Elke aap met een hoedje en een zak geld is welkom in de skyboxen'

De FBI-klopjacht op de wereldvoetbalbond FIFA, de verwevenheid van de maffia en de voetbalwereld en de hold-up van schimmige clubeigenaren op het voetbal: alles werd in zijn onsmakelijkheid te boek gesteld door Tom Knipping en Iwan van Duren, onderzoeksjournalisten bij het Nederlandse blad Voetbal International. Nu is er ‘Weekendmiljonairs’, over de macht van de makelaars.

'Het is een makkelijke manier om zonder diploma's geld te verdienen. De voetbalwereld is als een cowboystad zonder sheriff: niemand controleert wat je doet'

Weekendmiljonairs’ was net persklaar toen in België operatie ‘Schone handen’ losbarstte. In allerijl werd nog een epiloog over ‘de Belgische bom’ toegevoegd.

IWAN VAN DUREN «Veel Nederlanders denken: ach, die domme Belgen. Ze zijn ervan overtuigd dat alles stopt bij de grens in Roosendaal, maar dat klopt natuurlijk niet. In ons boek reconstrueren we onder meer de transfer van een jongen die jaren geleden bij Ajax speelde. Toen de belastingdienst erachter kwam dat er tonnen geld waren verdwenen, leidde dat tot een aantal arrestaties. Net zoals nu in België.»

TOM KNIPPING «En bij FC Twente had de investeringsmaatschappij Doyen het voor het zeggen, wat gepaard ging met allerlei financiële constructies in Cyprus. Allemaal zeer vergelijkbaar met wat bij jullie aan de hand is, maar bij ons is het ondenkbaar dat het gerecht zoveel mankracht vrijmaakt en telefoons gaat afluisteren. Dat Twente-verhaal is door de Nederlandse fiscale opsporingsdienst achter de schermen geregeld. In België nemen jullie het heel serieus.»

HUMO Wat valt jullie op aan het Belgische ‘Schone handen’-onderzoek?

Van Duren «De verwevenheid tussen journalisten en makelaars. Nu, je kúnt niet zonder elkaar: een goede relatie met een makelaar betekent interviews met grote namen. Vergelijk het met de wielrennerij: in je eentje over doping schrijven, daar werd je niet gelukkig van. Ook voor je carrière was het niet goed. Dus ben je sneller geneigd om het spel mee te spelen, want niemand vraagt je ooit hóé je dat interview met Maradona of Messi geregeld hebt. Integendeel, iedereen vindt je de allerbeste.»

'Marc Coucke pakt handig publiciteit, maar van alle beloftes die hij nu maakt, zal nooit iets in huis komen.'

HUMO Wat vormde de aanleiding voor jullie boek?

Knipping «Een interview met FIFA-baas Gianni Infantino. Hij had het daarin bijna uitsluitend over makelaars, door hem onomwonden ‘de grootste kopzorg van de wereldvoetbalbond’ genoemd. Jaarlijks zijn er voor ongeveer 6 miljard euro aan spelertransfers. Daarvan zag hij maar 4 à 5 miljard terugvloeien naar de voetbalpiramide. Terwijl je toch zou denken dat een club die een speler verkoopt, die volledige som ook op haar rekening krijgt. Niet dus, 1 à 2 miljard verdwijnt zomaar.

»Infantino bracht de transfer van Paul Pogba naar Manchester United ter sprake. Daar had de Nederlandse spelersmakelaar Mino Raiola bijna 50 miljoen euro voor ontvangen. Een wereldrecord, bij ons weten. Raiola was zowel door Pogba, de verkopende club als de kopende club betaald!»

Van Duren «Als voetbaljournalist kijk je naar wat er op het veld gebeurt, maar alles wordt bepaald door de onderstroom. En die wordt steeds duidelijker: geld. Vroeger kochten makelaars spelers, inmiddels kopen ze hele clubs en schuiven ze met spelers als pionnen op een spelbord.»

HUMO Vanwaar de titel, ‘Weekendmiljonairs’?

Van Duren «Ik vond ‘Maffia in maatpak’ goed klinken. ‘Maar er zijn ook bonafide makelaars,’ zei Tom toen.»

Knipping «‘Maffia in maatpak’ ging me te ver, je vindt als makelaar nog geen afgehakt paardenhoofd in je bed. Maar je kunt wél in één weekend, met één transfer, miljonair worden. Dat is wat veel gelukszoekers en criminelen aantrekt. Toen spits Alfred Finnbogason van Heerenveen kans maakte op een transfer naar het buitenland, belde een makelaar de directeur van Heerenveen: ‘Ik kan die transfer voor je regelen, maar dan wil ik een miljoen.’ Die directeur heeft vriendelijk bedankt, maar zo gaat het wel. Zonder gêne, in een gesprekje van een minuut. Praat je over Ajax of PSV, dan gaat het over meerdere miljoenen, om nog te zwijgen van Real Madrid of Man United. Daar verdient een Mino Raiola dus 50 miljoen aan één transfer.»

Van Duren «Raiola zegt: ‘Ik ben een hedgefonds.’ Het is een makkelijke manier om zonder diploma’s geld te verdienen. Als jij morgen als makelaar door het leven wil, doe je dat gewoon. De voetbalwereld is als een cowboystad zonder sheriff: er is geen enkele instantie die controleert wat je doet.»

Knipping «De makelaar is de machtigste man in het voetbal. Veel machtiger dan een clubvoorzitter of een speler. Daar wilden we de schijnwerpers op richten, het was niet onze bedoeling hem aan de hoogste boom op te knopen.»

Van Duren «Het boek gaat over hoe mensen op de meest krankzinnige manier miljonair werden. Daar is niet altijd criminaliteit mee gemoeid. Eén van hen was een Nederlands journalist, die dacht: ‘Ik probeer het ook eens.’ Op een avond reed hij naar een wedstrijd in Deventer en zag er een nummer 10 aan het werk bij Den Bosch. Ene Van Nistelrode of zo. Het klikte tussen die twee en de rest is geschiedenis: Van Nistelrode bleek Ruud van Nistelrooij te zijn, hij ging naar Heerenveen voor 2 miljoen euro, en de journalist die makelaar werd, pakte 200.000 euro. Daarna werd hij naar PSV getransfereerd en hield die ex-journalist er 2 miljoen aan over. En toen moest Manchester United nog komen. Wel, die twee hebben het samen gemaakt en zijn tot het eind bij elkaar gebleven. Schitterend verhaal, inspirerend ook.»

Knipping «De echt grote jongens – Raiola, Pini Zahavi, Jorge Mendes – verdienen zeker ook respect. Het zijn keiharde werkers die heel veel geïnvesteerd hebben in hun netwerk en 24 uur per dag aan het werk zijn...»

Van Duren «...en keihard bluffen. Het zijn bijna zonder uitzondering vlotte mensen die hun talen spreken en niet te beroerd zijn je een lekker wijntje aan te bieden, of je uit te nodigen in hun privéjet.»

Knipping «Wat in de jaren 80 begon als het professioneel begeleiden van spelers, is nu hun kleinste inkomstenbron geworden. Een fooi, meer niet. 99 procent van de makelaars is zakkenvuller geworden en is alleen bezig met transferdeals.»

Van Duren «Nu, de meeste makelaars zijn goudzoekers die een snackbar runnen en er de makelarij bijnemen in de hoop dat hun talentvolle neefje het ooit maakt. Mij doet het denken aan de goldrush uit de 19de eeuw: tienduizenden mannen jagend op dat ene goudklompje. De rijkste zette een saloon neer en pakte ook de drank. Met makelaars is het net zo: zodra je boven op die apenrots staat, plas je over iedereen heen.»


schuldbekentenis

HUMO Het gerecht in België viel ook bij voetbalclubs binnen. ‘De clubs zijn even corrupt als de makelaars’, vertelde een makelaar vorige week in Humo.

Knipping «De clubs houden het systeem in stand. Wie niet wil samenwerken met een bepaalde makelaar, grijpt naast zijn spelers en verliest ze aan de concurrentie. Vergelijk het met het wielrennen: het is doperen en meedingen naar de winst, of schoon blijven en in de marge verzeild raken.»

HUMO Dat klinkt als een schuldbekentenis.

Knipping «Maar zo is het toch? Als een club een speler wil, lijkt het toch logisch om te bellen naar de club waar die speler onder contract ligt? Maar dat doet zo’n club niet. Nee, ze belt de makelaar en die moet het regelen. Ik heb dat nooit begrepen.»

Van Duren «Haal die makelaars ertussenuit en niemand zal ze missen.»

'Iwan van Duren (links, naast Tom Knipping): 'Ik heb weleens gedacht: was ik maar makelaar geworden in plaats van erover te schrijven! (lacht)''

HUMO Tenzij er ook bij de clubs enveloppen in de jaszakken verdwijnen.

Knipping «Exact.»

HUMO Zijn de clubs medeplichtig?

Van Duren «De makelaar en de technisch directeur zijn de club niet. De clubkleuren en de mensen in de tribune: zij vormen de club. Zij blijven. Niet de bestuurders, dat zijn passanten. Trouwens, vaak zijn het oud-spelers: de ene wordt technisch directeur, de andere makelaar, weer een andere scout. Dat leent er zich natuurlijk toe om samen dingen te regelen.

»In Nederland dacht de algemeen directeur van FC Groningen het goed voor elkaar te hebben. Hij besloot alle transfersommen publiek te maken op de clubwebsite. Transparanter kon niet. Applaus!»

Knipping «Een week later publiceerde hij de aankoopprijs van zijn laatste aanwinst: 1,5 miljoen euro. De technisch directeur bij de verkopende club las dat, maar wist dat zijn club maar 1 miljoen had ontvangen. Er was dus 500.000 euro naar tussenpersonen gegaan. Daar is politie aan te pas gekomen.»

Van Duren «In ons boek komt Ton Caanen, een Nederlander die vorig jaar nog technisch directeur was bij Roda JC, er openlijk voor uit dat hij voor een Zuid-Amerikaanse investeringsmaatschappij werkt. Tegelijk is hij coach bij een club in Slovakije. Daar stalt hij spelers van die investeringsmaatschappij. Puur handelswaar. Voor Caanen is het ondertussen zijn vijftiende club, in veertien landen. Hij had maar één bedoeling: zoveel mogelijk transfers te realiseren, want bij elke transfer verdien je iets. Het is één grote carrousel.

»Van Cercle Brugge is bijvoorbeeld geweten dat de club bezit is van AS Monaco en iedereen weet wie daar achter zit: een Russische eigenaar en de Portugese makelaar Jorge Mendes. Hoe meer clubs je hebt, hoe meer je kunt schuiven. Dat had Roland Duchâtelet (voorzitter van Charlton, Ujpest, Carl Zeiss Jena en Alcorcón, red.) ook al door.

»Twee jaar geleden woonde ik een wedstrijd bij van Antwerp. Hun concurrent White Star kon promoveren. Daar zat één of andere Afrikaanse makelaar…»

HUMO John Bico. Hij had White Star Brussels gekocht via een onbestaande ‘investeerder’ in Dubai.

Van Duren «De verhalen die ik toen hoorde! De hele avond heb ik met rode oortjes zitten luisteren. Ik dacht: dit is een boek! Bij jullie is bijna iedere club een boek (lacht).»

HUMO Peter Kenyon was eerst directeur bij Man United en later bij Chelsea, toen Mendes er zijn imperium uitbouwde. Kenyon ging spelers promoten voor Mendes en zette een investeringsfonds in voetballers op.

Knipping «Je ziet het vaak: clubdirecteurs die ontslagen worden en de volgende dag makelaar zijn. Heel dubieus, want wie heb je dan al die tijd vertegenwoordigd?

»Mendes is nu Wolverhampton Wanderers naar zijn hand aan het zetten. De eigenaar van die club heeft een aandeel van 20 procent genomen in het managementbureau van Mendes. Met andere woorden: de eigenaar van een club in de Premier League heeft ook een aandeel in een makelaarskantoor dat één derde van de selectie vertegenwoordigt én de coach levert. Gaat het dan nog over wedstrijden winnen?»

HUMO Rode Duivel Leander Dendoncker zit bij Wolverhampton, maar speelt niet. Omdat hij niet via de juiste makelaar is binnengekomen?

Knipping «De beste spelers spelen niet altijd. Neem nu Maxime Lestienne. Verkocht aan Qatar Sports, met een vijfjarig contract. Hij heeft er nooit een wedstrijd gespeeld, en volgens mij niet eens een minuut getraind. Drie keer hebben ze hem verhuurd. Die club uit Qatar is gewoon een makelaarsbureau dat spelers koopt onder de dekmantel van een club, en ze vervolgens in de carrousel zet.»


’t is weer couckenbak

HUMO Is er een oplossing voor de malaise?

Knipping «Verplicht de clubs om alle cijfers te publiceren: de transfersom, de makelaarscommissies, wat de speler krijgt. Helaas lukt dat niet. De Nederlandse voetbalbond probeert sinds een paar jaar bekend te maken hoeveel elke club jaarlijks aan commissies betaalt. Dat heeft veel voeten in de aarde. Vaak blijkt er achteraf ook niets van te kloppen. PSV gaf door dat het om 2 miljoen euro ging, tot klokkenluider Football Leaks openbaarde dat Raiola voor één transfer alleen al 2 miljoen had gekregen.

»Als in de krant staat dat een speler verkocht is voor 20 miljoen euro, weet iedereen in het voetbalwereldje dat er netto maar 10 miljoen in de boeken komt. De rest stroomt door naar de speler en de makelaars. Maar de supporter redeneert anders: ‘Er is 20 miljoen binnen, waar blijven die nieuwe spelers voor mijn club?’ Clubs zetten zichzelf onder druk op die manier. De vraag is: waarom?»

'Soms verdient een makelaar meer aan de transfer van zijn speler dan die speler met zijn hele vierjarige contract'

HUMO Omdat ze geen transparantie wíllen. Marc Coucke, die de indruk wekt dat hij het probleem wil aanpakken, is zelf deel van het systeem.

Van Duren «Je ziet de gelederen zich alweer sluiten. Er zullen twee schuldigen hangen, en daarna gaat de rest zogezegd maatregelen nemen, onderzoeken doen en dossiers aanleggen. Maar uiteindelijk behouden we het status quo. Kijk naar de omkoopzaak rond Standard en Waterschei: Eric Gerets werd destijds ontslagen bij AC Milan, maar later werd hij de grote held bij PSV. Dat zegt toch alles? Coucke is een handige jongen. Hij pakt leuke publiciteit, maar je weet: wat hij nu verkondigt, zal nooit gebeuren.

»In Europa lopen we achterop. De bonden zijn machteloos. Wie loste de corruptie op bij de FIFA? De FBI. In het wielrennen? De FBI. Het kómt niet uit Europa, en zeker niet uit de sport zelf: die is door en door verrot.»


Punten of munten?

HUMO Supporters geloven graag dat hun geliefde club ernaar streeft de sterkst mogelijke selectie samen te stellen. Een groot misverstand, want daar gaat het al lang niet meer om.

Van Duren «Infantino en Interpol zeggen het ook. Over tien jaar zal iedereen het inzien.»

Knipping «Het gaat niet meer om de punten, maar om de munten. In ons boek spreekt een makelaar behoorlijk openhartig over zijn eigen beroepsgroep: ‘We zijn aalgladde, verachtelijke mensen die verslaafd zijn aan geld.’ Hij vertelt ook hoe het systeem werkt: geef de scout van club X wat geld, en hij zal jouw speler aanprijzen bij de technisch directeur van club X.»

Van Duren «Die makelaar was een grote jongen. Na een jaar of tien hield hij het voor bekeken, hij loopt nu triatlons. Zijn openheid is opmerkelijk. Tijdens ons onderzoek naar matchfixing werd angstig gereageerd en kregen we niemand on the record. Een speler die erover wilde vertellen, dreigde voor het leven te worden geschorst.

»Maar begin over makelaars, en je waant je binnen de kortste keren in een gezellige Turkse bazar. De tongen komen meteen los omdat het niet gestigmatiseerd is. Integendeel, het is bijna geaccepteerd.»

HUMO Dan is het nog maar de vraag of het de voetballiefhebber wat kan schelen. Het wielrennen was nooit zo populair als na de beruchte Tour de dopage van 1998.

Van Duren «Ik kijk ook nog naar de Tour. En Lance Armstrong is nog steeds mijn sportheld. Dat is de kracht van sport.

»Supporters houden er hun eigen logica op na. Een Brugse supporter zei me, over Leko: ‘Dat doen we toch allemáál?’ Met andere woorden: het is niet crimineel om je zakken te vullen, zorg er gewoon voor dat je niet betrapt wordt. Nu zijn er een paar betrapt en vijftig anderen die denken: ‘Gelukkig was ik het niet!’ (lacht)»

'Aan de transfer van Paul Pogba naar Manchester United verdiende makelaar Mino Raiola bijna 50 miljoen euro. Een wereldrecord: hij was door zowel Pogba, de verkopende club als de kopende club betaald.'

HUMO In een column in de Volkskrant naar aanleiding van het ‘Schone handen’-onderzoek werd geconcludeerd ‘dat de voetballerij alle kenmerken vertoont van een maffiaorganisatie.’

Knipping «Dat vind ik te verregaand. Het voetbal is zeker gevoelig voor criminele invloeden. Elke aap met een hoedje en een zak geld is welkom in de skyboxen. Je hoeft geen enkel diploma voor te leggen, er is geen enkele controle. Je moet alleen de juiste mensen kennen. Voor criminelen is dat heel aantrekkelijk, bijvoorbeeld als je drugsgeld wilt witwassen. Dan is het heus niet zo verwonderlijk dat het voetbal onderwereldfiguren aantrekt. Maar dat is nog wat anders dan zeggen dat de hele voetbalwereld corrupt is.»

HUMO Wat met de spelers? Zijn zij niet de echte slachtoffers?

Knipping «100 procent mee eens! Zij zijn de speelbal van makelaars. Vaak beseffen ze niet eens welke deals zij achter hun rug maken. Het komt weleens voor dat een makelaar méér verdient aan de transfer van zijn speler, dan die speler met zijn hele vierjarige contract. Zonder dat zo’n speler dat beseft.»

HUMO In de ogen van de makelaars zijn net de spelers de grootste hoeren.

Knipping «Heel hypocriet. Ze proberen de hele tijd spelers weg te roven bij hun concurrenten met allerlei mooie beloftes over geld. En als zo’n speler daar dan op ingaat, is hij een hoer? Terwijl: als een makelaar écht voor de belangen van zijn speler opkomt, blijft die speler hem trouw. Makelaars moeten vooral bij zichzelf te rade gaan.»

Van Duren «De jongens die op school bleven zitten, al vroeg rookten, met een brommer bij het fietshok stonden, een grote mond opzetten en de leukste meisjes aan de haak sloegen. Dát is de voetbalwereld in een notendop.»


Zwarte dief

HUMO Ook scheidsrechters blijken te vallen voor de charmes van de makelaars.

Knipping «Daar sta ik niet van te kijken. Bij matchfixingzaken in het buitenland hebben al vaker scheidsrechters centraal gestaan. De arrestatie van refs Vertenten en Delferière heeft de zaak zeker meer impact gegeven. Ook in Nederland, want ze floten regelmatig wedstrijden bij ons. Alleen, een korting op een auto: dat is toch van een knulligheid die je niet voor mogelijk houdt?»

HUMO Volgens de advocaat van Bart Vertenten stond zijn cliënt op een zucht van internationale promotie: ‘Waarom zou hij dat op het spel zetten voor KV Mechelen – Waasland-Beveren?’

Knipping «Hoe hoger je opklimt, hoe interessanter je wordt voor criminele netwerken. Er zijn nu eenmaal scheidsrechters die graag in hogere echelons vertoeven, die met gokschulden zitten, of een zwak voor vrouwelijk schoon hebben. Makelaars hebben daar een zesde zintuig voor en weten er de juiste prooi uit te pikken. Iedereen heeft een zwakke plek.»

HUMO Zijn jullie tijdens het schrijven van ‘Weekendmiljonairs’ onder druk gezet?

Van Duren «We zijn niet geïntimideerd, maar zeker ook niet aangemoedigd. Het is geregeld gebeurd dat een makelaar woedend het kantoor van onze hoofdredacteur Johan Derksen binnenstormde als we weer iets hadden geschreven dat hem niet beviel. Derksen snapte het spel: natuurlijk had hij die makelaar nodig voor zijn blad, maar tegelijk viel hij z’n onderzoeksjournalisten niet af.

»Ik heb weleens gedacht: was ik maar makelaar geworden, in plaats van erover te schrijven! (lacht) Nu wordt het door velen toch ervaren als spugen in de eigen soep: ‘Man, wat loop jij te zeiken?’»

HUMO Nog in de Volkskrant viel te lezen dat jullie werden aangemaand ‘te stoppen met dat gehengel in het voetbalriool. De lezer zat er niet op te wachten, voor je het wist zegde hij zijn abonnement op.’

Knipping «Derksen gaf ons een heel jaar om onder te duiken in de wereld van de matchfixing. De volgende hoofdredacteur, die ook alweer plaats heeft moeten ruimen, vond onderzoek minder belangrijk en wilde dat we positieve stukken zouden schrijven.»

Van Duren «Erger nog: de nieuwe hoofdredacteur suggereerde dat iedere redacteur met zijn eigen makelaar een soort van bevoorrechte relatie zou opbouwen. En het stomme is: hij had nog gelijk ook! Die makelaar belt je dan op om je wat nieuwtjes te geven. Zo word je gevoed. Maar je moet wél leuke artikels schrijven. In dat verband is het trouwens erg interessant om vast te stellen dat de clubs zich steeds meer afsluiten voor journalisten. Je komt er niet meer aan de bak. Ze verspreiden liever hun nieuws via hun eigen kanalen om er de controle over te bewaren.»

HUMO Genieten jullie nog van een voetbalwedstrijd?

Van Duren «Ik geniet van het harmonieorkest Achter De Kazerne – die trouwens ook niet meer bestaat, ze is verdomme gesloopt! Het is nostalgie die me recht naar de keel grijpt. Ik reed naar Mechelen, nam de verkeerde afslag en plots bleek ik bij Racing te zitten, niet bij KV. Ik had er wel de hele dag willen blijven! Die liefde die ik daar bij dat handvol mensen aantrof: zo mooi! De samenzang bij KV ook, die verbondenheid: dat is pure volkscultuur. De kerken stromen leeg, de politieke partijen kalven af, maar zulke manifestaties – en dan bedoel ik niet die 50.000 Japanse toeristen in Camp Nou, maar de echte samenkomst van een gemeenschap rond een voetbalclub – vind ik zo bijzonder.

»Het vervelende is alleen dat iedereen meeleeft op grond van onechte emoties. Zelfs een Disneyfilm is echter, want daarvan wéét je tenminste dat hij geregisseerd is. Het voetbal is een kermismolen waarop het prettig toeven is, maar waarvan je na het zoveelste rondje weleens denkt: wat doe ik hier nog?»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234