null Beeld

De mailbox van Arnon Grunberg: 'Blaaskaak'

Misschien bent u privé de lieftalligheid, de onderdanigheid en de gemoedelijkheid zelve?

Waarde Louis van Gaal,

Terwijl ik dit schrijf, bent u nog steeds niet ontslagen. Of het er wel of niet van gaat komen, is misschien niet zo belangrijk. Boven een bepaald salaris heeft het verschil tussen ontslagen worden en niet ontslagen worden hooguit een symbolische betekenis.

Nog meer dan Rem Koolhaas bent u een vertegenwoordiger van de Nederlandse cultuur en van de export ervan. Dat roept de volgende vragen op: wat wordt er precies geëxporteerd, waarom doet u dat en wat zegt die specifieke export over de Nederlandse cultuur?

Met de vaststelling dat u een belangrijke bijdrage levert aan de export van de Nederlandse cultuur wil ik overigens niet zeggen dat ik veel sympathie voor u heb. Ik kan me een televisie-interview met u herinneren in ‘College Tour’, dat ik voor de zekerheid bekeek omdat ik voor datzelfde programma zou worden geïnterviewd. U wekte de indruk een blaaskaak te zijn. Waarbij ik de blaaskaak als volgt definieer: een man – veelal zijn het mannen – die in een agressieve vorm van zelfoverschatting zijn roeping heeft gevonden.

Misschien is dat oordeel flauw: er zijn ook mensen die mij een blaaskaak vinden en het verschil tussen de publieke persoon en de privépersoon moet nooit onderschat worden. Misschien bent u privé de lieftalligheid, de onderdanigheid en de gemoedelijkheid zelve? Ik denk niet meer vaak aan u. Tijdens het WK van 2014 voerde ik een openbare correspondentie met voetbalverslag-gever Willem Vissers en toen heb ik veel aan u gedacht. Eén keer bent u zelfs in één van mijn dromen verschenen: u zat in een rolstoel en was op een hulpeloze manier agressief, veel meer weet ik er niet van. Maar het is bij die ene droom gebleven.

Echter recentelijk las ik een column van Paul Onkenhout in de Volkskrant en toen moest ik zeker twintig minuten weer aan u denken. In mijn dromen bent u nog niet verschenen, maar dat kan nog gebeuren.

Onkenhout ging terug naar het jaar 1991. Mijn debuutroman moest toen nog verschijnen, mijn vader zou dat jaar sterven, en ik leefde in de duistere melancholie van het verlangen en de jeugd. Gewoon om even te schetsen wat ik in 1991 zoal deed.

null Beeld

Enfin, Ajax speelde tegen Erfurt. U was trainer van Ajax. En tijdens de rust stond Ajax met 1-0 achter. Dat kan gebeuren, niet waar? Ook tegen Erfurt.

Maar er schijnt een filmpje te zijn opgedoken, aldus Onkenhout, waarop te zien is hoe u de spelers in de rust toespreekt. Een voetbaltrainer hoeft niet over tactisch inzicht te beschikken. Dat om te beginnen. Zoveel leren we uit dat filmpje. Hij moet kunnen schreeuwen. Ik heb altijd begrepen van mijn vader dat schreeuwen onmacht is. Maar misschien is het onmacht die, als je maar hard genoeg schreeuwt, vanzelf weer macht wordt.

Vermoedelijk geldt trouwens hetzelfde voor officieren. Ik denk dat die ooit ook de neiging hadden veel te schreeuwen. Hoewel: de officieren die ik ben tegengekomen in het Nederlandse, Duitse en Amerikaanse leger spraken uiterst voorkomend en zacht. Ze beseften allemaal dat moderne oorlogsvoering volstrekt immuun is voor de menselijke schreeuw. Je kunt het maar beter niet doen.

Terug naar Erfurt. U zei dingen als: ‘Je moet de oorlog winnen, John.’ Volgens Onkenhout zeggen amateurtrainers dat ook altijd.

Ik zit sinds kort op vechtsport en mijn trainer zegt dingen tegen me als: ‘Wil je in elkaar worden geslagen?’ Soms lijkt hij ook een poging te doen om me daadwerkelijk in elkaar te slaan, maar ik begrijp dat voetbal geen vechtsport is.

Om mijn vragen uit het begin van deze brief te beantwoorden: wat exporteert u? U exporteert een komische vorm van zelfoverschatting die door sommigen gewaardeerd wordt, omdat ze af en toe effectief is.

Waarom doet u het? Omdat u er betrekkelijk veel succes mee hebt en omdat die komische vorm van zelfoverschatting u wel ligt. En wat zegt dat over de Nederlandse cultuur? Ik begrijp cultuur niet als een ander woord voor ‘kunstuiting’, maar als alle gewoontes en gebruiken die typerend zijn voor een bepaalde groep mensen in een bepaalde tijd.

De export van het product Louis van Gaal zegt over de Nederlandse cultuur dat er veel en vaak wordt geroepen dat de oorlog gewonnen moet worden, maar dat dat uiteindelijk altijd door een ander opgeknapt moet worden. De schreeuwer of roeper zal nooit zélf de oorlog winnen.

Nu ik beter heb begrepen wat een voetbaltrainer zoal moet doen en waarover hij moet beschikken, denk ik er ernstig over na me in dat vak te bekwamen. Ik geloof dat ik met betrekkelijk veel overtuigingskracht tegen mensen kan zeggen dat ze de oorlog moeten winnen. Ik zal mensen die aan zichzelf twijfelen, die twijfel laten overwinnen.

Het verschil tussen een manager, een voetbaltrainer en een officier is minimaal. Het gaat altijd weer om het uitbaten van zelfoverschatting. Tegenover twijfel en gebrek aan eigenwaarde staat de zelfoverschatting.

Dat is de ware les die we van u kunnen leren. Dat is de kern van het product dat u van München via Barcelona tot Manchester hebt geëxporteerd.

Je hoeft niets te kunnen, je moet jezelf op de juiste manier overschatten.

Hartelijke groet,

Arnon Grunberg

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234