De mailbox van Arnon Grunberg: 'De hang naar extreemrechts'

Het paradijs zou geen paradijs zijn als het voor iedereen toegankelijk was

Lieve Martin Schulz,

Elke keer als ik uw naam tegenkom in kranten en tijdschriften – en ik kom uw naam de laatste tijd vaak tegen, maar ik volg het Duitse nieuws dan ook met een gretigheid alsof daar mijn toekomst ligt – denk ik aan de Buchmesse van 2016. U hield een gepassioneerde en fatsoenlijke toespraak – op een Buchmesse worden alleen maar fatsoenlijke toespraken gehouden, maar het probleem met fatsoen is dat het doorgaans gepaard gaat met passieloosheid – en na afloop spraken wij even met elkaar.

Op het partijcongres van de SPD in Bonn op zondag 21 januari vertelde u dat Macron u had gebeld. Dat kwam u duur te staan. De kameraden (Genossen und Genossinnen) zijn niet onder de indruk van Macron en zijn telefoontjes. Ze zijn van niets meer onder de indruk als het om u gaat.

Dat ik hier vermeld dat wij zo leuk met elkaar gesproken hebben (een minuut of twee) is niet om uw fout te herhalen; te willen imponeren met datgene waarmee men allang niet meer imponeert. Nee, ik zoek de intimiteit en halverwege mijn leven zoek ik die waar ik die maar kan vinden, zelfs bij de nog niet gevallen leider van de Duitse sociaaldemocraten. Vergeef me dat ik over uw politieke einde praat, maar als iedereen dat doet, kan ik niet achterblijven en ik voeg eraan toe dat ik u tot een wonderbaarlijke wederopstanding in staat acht.

Nu hoef ik geen kameraden te overtuigen van de noodzaak van het compromis, maar je kunt zeggen dat de schrijver, meer nog dan in pakweg 1977, een wezen is dat de mensen, de kameraden, voortdurend moet overtuigen van de noodzaak zijn oeuvre aan te schaffen, op zijn minst het meest recente gedeelte ervan. Dus wij hebben iets gemeen. Het partijcongres, de literaire lezing: wat is het verschil?

Lang heb ik u verdedigd, en ik wil daarmee niet stoppen. Al heb ik nooit gedacht dat u de Messias van de Duitse sociaaldemocratie was, ook niet toen de SPD onder uw leiding op dertig procent stond. Toen moest het grote instorten nog beginnen.

Onder de kop ‘Sagt uns, wo die Wähler sind’, schrijft Jürgen Kaube in de Frankfurter Allgemeine – ik meen dat ik ook Kaube in 2016 gesproken heb – dat u niet het probleem bent, ook al hebt u eraan bijgedragen.

Ja, waar zijn de kiezers?

Kaube stelt, wat ik lang bestreden heb als vulgair marxisme, dat de opkomst van het rechtse populisme, dat ik zekerheidshalve maar extreemrechts blijf noemen, wel degelijk te wijten is aan de woede van de verliezers van de globalisering. Die bij de sociaaldemocraten niets meer te zoeken hebben, omdat zij vrezen dat migratie hun laatste zekerheden zal uithollen en de SPD nu juist de migranten heeft omarmd alsof er geen Duitse arbeiders meer zijn. Kaube zegt het wat mooier, maar het refrein komt hierop neer en het refrein is ook in andere landen gezongen.

Ik ben niet overtuigd, want waar zijn de cijfers waaruit blijkt dat verliezers van de globalisering door migratie zestig euro per maand minder verdienen? Of zelfs hun baan zijn kwijtgeraakt? Me dunkt dat dat laatste eerder zal komen doordat grote Duitse bedrijven hun fabrieken hebben verplaatst naar landen waar de loonkosten lager zijn.

We moeten er ook weer niet twee communicerende vaten van maken. Waar de SPD zakt, stijgt de AfD (extreemrechtse Duitse partij, red.) , zo simpel is het niet. En om te doen alsof de AfD niet aanmerkelijk beter scoort in de oude DDR dan in de oude Bondsrepubliek lijkt mij eveneens een leugentje om bestwil. Maar als Kaube zegt dat de SPD voor de keuze staat om mee te doen aan een nieuwe regering met Merkel of nog een verkiezingsnederlaag te lijden, dan heeft hij gelijk. Daarom zeg ik: hou moed, Martin.

Het kan nog erger.

In diezelfde Frankfurter Allgemeine staat een artikel over een minister in de deelstaat Saksen die aan bezoekers uit Beieren uitlegt waarom de AfD zo groot kon worden. Voor veel inwoners van de DDR was de Wende niet alleen hoopvol, maar vooral ook een moeizaam nieuw begin, dat gepaard ging met verlangen naar de zekerheden van de socialistische heilstaat. Toen duidelijk werd dat die heilstaat niet meer zou terugkomen wendde men zich tot het nieuwe nationalisme en greep men zich vast aan de onware gedachte dat de asielzoekers meer krijgen dan ‘wij’.

De analyse lijkt mij juist, maar in Nederland was toch geen DDR? In België of Frankrijk? Waar komt daar dan de hang naar extreemrechts vandaan? Daar was 1990 toch geen nieuw en onzeker begin? Of zijn alle populisten en rechtsextremisten geestelijk inwoner van de DDR geweest?

Men is weer ontvankelijk voor de heilsleer die vrijwel altijd gepaard gaat met vijandbeelden; het paradijs zou geen paradijs zijn als het voor iedereen toegankelijk was. Aan u ligt dat niet.

En zo erg als de PVDA in Nederland staat uw partij er ook weer niet voor.

Leid uw partij naar een nieuwe coalitie met Merkel en begin dan weer een boekhandel.

Een boekhandelaar was u en een boekhandelaar zult u zijn. Ook Mozes mocht het beloofde land niet betreden.

Ik zal zeker klant worden in uw boekhandel.

Dat is het minste.

Vriendelijke groet,

Arnon Grunberg »

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234