null Beeld

De mailbox van Arnon Grunberg: 'Dood is ook een leven'

Arnon Grunberg

Het verzamelen van persoonlijkheden lijkt me voor iedereen nuttiger dan het verzamelen van postzegels of oude munten.

Waarde David Bowie,

Zoals u ongetwijfeld weet, hebben de New Yorkse taxi’s sinds een jaar of wat televisie. Je hoeft, zelfs als je niet met je smartphone of iPad op stap bent, nooit meer zonder scherm te zitten. Meestal zet ik die televisie uit, maar gisteren bleef mijn oog hangen aan beelden van bloemen die voor uw appartement in Soho werden neergelegd. Een bloemenzee zou het goede woord zijn.

Misschien had u overigens geen appartement, maar een huis. Daar wil ik vanaf wezen. Waar het om gaat, is dat ik me, starend naar de bloemen, afvroeg hoe al die fans wisten waar u woonde. Zouden ze al vaker langs uw huis zijn gelopen, maar in stilte? Eerbiedig? Zichzelf voorbereidend op het onvermijdelijke, maar trieste moment?

Ik weet niet waar de mensen wonen en dat wil ik eigenlijk zo houden. Van mij hoeven ze ook niet te weten waar ik woon.

The New York Times schreef over een man, een fan, die luidkeels een citaat uit één van uw liederen riep, staand voor uw huis. Eerbetoon kan diverse vormen aannemen, ook schaamteloze vormen.

Toen ik net in New York ging wonen, in 1995, een mensenleven geleden, ging ik geregeld met mijn toenmalige vriendin en een vriend naar bars waar jukeboxen stonden. Of we de bars selecteerden op de jukebox, weet ik niet meer, maar zeker is dat de gelegenheden die we frequenteerden, zonder uitzondering een jukebox hadden. Overigens werkte in één van die gelegenheden een Poolse barkeepster die een pollepel had klaarliggen om lastige en opdringerige klanten mee op hun handen te slaan. Dat deed ze geregeld en ik had sterk de indruk dat ze het ook weleens deed als het niet echt nodig was, maar iedereen heeft zo zijn eigen manier om behoeften te bevredigen. En de vaste klanten konden er goed mee leven.

Op de achtergrond zong u.

Ik dronk toen ook nog bier, maar dat terzijde. Menige avond heb ik uw ‘Space Oddity’ en uw ‘The Man Who Sold the World’ laten draaien, en wel zo vaak dat de andere gasten er gek van werden.

Eén van de bars waar ik dat deed, heette San Francisco, op 6th Avenue. Die bar bestaat al jaren niet meer. Tegenwoordig kun je er, geloof ik, je nagels laten doen.

undefined

null Beeld

Mijn emigratie naar New York is gekleurd door u. In de Volkskrant schreef ik over de tekst van ‘The Man Who Sold the World’, die wat mij betreft over levend dood zijn gaat.

Een vriend stuurde me naar aanleiding van die column een citaat van Hölderlin: ‘Leben ist Tod, und Tod ist auch ein Leben.’

In de vertaling van C.O. Jellema: ‘Dood is ook een leven, en leven dood ook.’

Er loopt dus een lijn van Hölderlin naar Bowie, een geruststellende gedachte.

‘I thought you died alone, a long long time ago / Oh no, not me / I never lost control / You’re face to face / With the man who sold the world’.

Dood is ook een leven en in dat leven is de wereld te koop, net als de ziel, vermoed ik. Waarbij we misschien geen onderscheid moeten maken tussen ziel en wereld.

NRC Handelsblad drukte citaten uit diverse interviews met u af. Een groot genoegen, beter dan menige necrologie.

Mijn favoriete citaat kwam uit ‘The Dick Cavett Show’ uit 1974: ‘Ik ben iemand die het voorkomen van anderen kan aannemen, ik kan in een paar seconden iemands accent nadoen. Ik ben een verzamelaar van persoonlijkheden.’

Dat spreekt me aan. Niet dat ik andermans accenten kan nadoen, of dat ik goed ben in vermommingen, hooguit in literaire vermommingen, maar het verzamelen van persoonlijkheden lijkt me voor iedereen nuttiger dan het verzamelen van postzegels of oude munten. Misschien is het verzamelen van persoonlijkheden te vergelijken met het verzamelen van herinneringen.

Zoals Max Frisch in ‘Gantenbein’ schreef: ‘Een man heeft een ervaring opgedaan, nu zoekt hij het verhaal van zijn ervaring...’

Het verhaal van je ervaring is te vergelijken met het verzamelen van persoonlijkheden. Elke ervaring, als ze goed is, hoort weer bij een andere persoonlijkheid. Natuurlijk zijn er overeenkomsten. Maar ik ben bij mijn huidige geliefde een andere man dan ik bij mijn vorige geliefde was. Je past je aan de ander aan, ook dat is het verzamelen van persoonlijkheden.

Ivo Van Hove verzamelde citaten uit uw oeuvre, eveneens in NRC Handelsblad, en probeerde vervolgens uw tekst te duiden. Van Hove mag een goed regisseur zijn, maar een tekstgeleerde of literatuurwetenschapper is niet aan hem verloren gegaan.

‘I was living like a king / Then I used up all my money / I was looking for your ass,’ koos Van Hove.

Een goed citaat. Dat wel.

Is er een verband tussen het geld dat op is en de billen die gezocht worden? Was het geld op en begon toen de zoektocht naar ‘jouw billen’?

Ook de levende doden hebben geld nodig. Ik zie in het citaat een advies. Omarm de weemoed. Doe dat onder andere door al je geld op te maken. Terwijl je dat doet, of daarna, dat mogen we zelf weten, gaan we op zoek naar ‘jouw billen’.

Ook luisteren we naar ‘The Man Who Sold the World’.

Hartelijk,

Arnon Grunberg

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234