De mailbox van Arnon Grunberg: 'Verrot tandvlees'

De andere wereld lonkt. De rest is depressie. Zeker in jouw geval.

Waarde Michel Houellebecq,

Het is bijna twintig jaar geleden dat we gezamenlijk door België reisden. Nou ja, gezamenlijk is overdreven. Zeker is dat ik mij van de Saint Amour-tournee uit 1998 vooral jou herinner. En je vriendin.

Ik zal de smeuïge verhalen hier niet herhalen. Er moet ook iets aan de verbeelding worden overgelaten. En dat de verhalen smeuïg waren, komt ook omdat wij zo saai waren. Keurig en saai, op het ambtelijke af.

De andere deelnemers zijn verdwenen in de mist van het schimmenrijk, om collega Hermans te citeren. Maar jij bent er nog. Al verschijn je niet in mijn dromen. Welke schrijver doet dat wel? Zelfs mijn moeder laat het op dat gebied afweten.

Een jaar of tien geleden meen ik jou nog eens te zijn tegengekomen in het Ambassade Hotel te Amsterdam, hoewel tegenkomen wederom een te groot woord is. Je zat er. Dat was alles. Een beetje als een verdwaald vogeltje. Wie wilde, kon zien dat je het verval had omarmd alsof dat verval een bijzonder begeerlijke minnares was.

Misschien een slimme strategie.

De meeste mensen strijden tegen het verval en de resultaten laten te wensen over.

Jouw tandeloze tijd is aangebroken. Ik heb met oprechte bewondering geschreven over de liederen die je tandeloos zingt en ik kan geen foto van jou zien of ik herinner me de woorden van een taoïst, dat een oud vrouwtje worden het hoogste is wat je kunt bereiken. Is dat niet wat je hebt bereikt?

Vandaag ontving ik de Nederlandse vertaling van je laatste boek en de door mij gewaardeerde Margot Dijkgraaf nam een interview met je af dat NRC Handelsblad afdrukte. De vragen waren soms langer dan de antwoorden. Noodgedwongen uiteraard. Wie zonder tanden moet praten, houdt het kort. Al kan het ook een mentale kwestie zijn geweest. Behaagzucht was nooit je sterkste kant. Of misschien moet ik het anders zeggen: je passieve agressie was wellicht jouw manier van behagen. Ternauwernood onderdrukte minachting is ook liefde.

Gezeten op de draaistoel waarop ooit mijn vader zat, en daarna mijn moeder, las ik wat in je boek.

Ik had toevallig die avond wat gedronken en gegeten met mijn vriend Karol, een Poolse vertaler en een melancholicus – ik ben nog nooit een literaire vertaler tegengekomen die niet de indruk wekte een melancholicus te zijn – die mij vertelde dat Dorota Masłowska, een rijzende ster in Polen, haar laatste boek bewust had geschreven alsof het vertaald was uit het Engels door Google Translate.

Ik zie niet veel in dergelijke stilistische vernieuwingen, maar misschien ben ik hopeloos ouderwets. Gezeten op de draaistoel van mijn moeder, haar zakdoek ligt nog altijd op tafel, las ik in ‘Onderworpen’ en sommige zinnen wekten de indruk geschreven te zijn door een weinig begaafde docent: ‘Evenzeer als literatuur kan muziek een hevige beroering oproepen, een emotionele omslag, een totale droefheid of extase; evenzeer als literatuur kan schilderkunst een verrukking voortbrengen, een nieuwe blik op de wereld.’

Het kan zijn dat ik de satire miste. Subtiele ironie. Ik had alleen nog maar de eerste bladzijden tot mij genomen.

Maar de antwoorden die je Margot Dijkgraaf gaf, wekten het vermoeden dat de definitieve vermoeidheid echt had toegeslagen: ‘De vrijheid van meningsuiting is belangrijker. Kunstenaars kunnen niet onderworpen worden aan de verplichting de sociale vrede te bewaren. Dat is niet hun verantwoordelijkheid.’

Ach, weten wij niet al lang, te lang, dat de meeste kunstenaars de mentaliteit hebben van de middenstander en tegelijkertijd met meer of minder innerlijke overtuiging de illusie uitdragen dat ze hoog boven die middenstander uittorenen. Of ze zich nu beroepen op het feit dat ze geen enkele verplichting hebben (l’art pour l’art) of op het feit dat ze talloze verplichtingen hebben (het zogenaamde engagement), de motor van de illusie is weinig verheffend. Wie op zoek is naar een heilige, moet elders zoeken.

Ik hoorde wel uit betrouwbare bron dat je Nederland hebt aangedaan in gezelschap van een jonge vriendin. Roem compenseert verrot tandvlees. Misschien meer nog in Frankrijk dan in Nederland. Nederland is, zoals Karel Appel al zei, niet echt een literair land. De gemiddelde jonge vrouw hier zal niet de schoonheid van verrot tandvlees inzien, alleen maar omdat de drager van dat tandvlees over literaire roem beschikt.

Maar misschien ben jij ook meer dan literatuur, misschien ben jij een Franse messias.

De hoop dat we één messias hebben die problemen voor ons komt oplossen, moeten we opgeven. We zullen te maken hebben met talloze met elkaar concurrerende messiassen, en jij bent de Franse messias.

Ieder land krijgt de messias die het verdient. Sommige landen moet het zonder messias stellen, maar dat is hun verdiende loon.

We moeten ook niet vergeten dat het onbeschaamde verval op sommige vrouwen een grote aantrekkingskracht uitoefent. Zij geloven dat alleen zij nog het verval kunnen stoppen, en als ze niet willen, dat zij de zieke man over de drempel van de dood naar de andere wereld dragen.

Ik zegt dit met weemoed: jij staat al met een voet in de andere wereld.

Maar misschien doen we dat allemaal wel, alleen maak jij er geen geheim van.

De andere wereld lonkt. De rest is depressie. Zeker in jouw geval.

Met vriendschappelijke groet,

Arnon

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234