null Beeld

De mailbox van Arnon Grunberg: 'Welvaartsfascisme'

De afgrond nadert maar we kunnen nog op de rem trappen.

‘Waarde Joschka Fischer,

Het is alweer een tijd geleden dat u de Duitse minister van Buitenlandse Zaken was, maar verdwenen bent u niet. Iemand als Helmut Kohl heeft zich geheel en al teruggetrokken uit het openbare leven en daar is ook iets voor te zeggen. En wat horen we nog van Schröder? Verdwijnen is niet alleen de stiekeme ambitie van schrijvers maar ook van menig politicus. Macht is een deceptie, vermoedelijk een nog grotere deceptie dan literatuur.

Kohl maakt deel uit van mijn jeugd, net als Hans-Dietrich Genscher overigens. U maakt deel uit van de jaren die ik maar ‘mijn dertiger jaren’ zal noemen. Jeugdig genoeg maar niet meer echt jeugd.

Enfin, u bent nog actief als politiek commentator. En een paar jaar geleden kwam ik u als figurant tegen in een documentaire over Michail Chodorkovski, de oligarch die tot dissident werd. Daarin werd duidelijk dat u ook een glibberige kant heeft. Machtspolitiek is u niet vreemd. Nou zou dat niemand moeten verbazen. U bent begonnen als politiek activist. Dat is een net woord. Ik meen dat u zelf hebt toegegeven dat u Straßenkämpfer was. U was actief in het links-idealistische milieu. Het ging er hard aan toe. De politie sloeg en de idealisten sloegen terug – voilà: de Straßenkämpfer.

In dat milieu was eind jaren 60, begin jaren 70 de opvatting populair dat de weg naar een betere wereld via geweld leidt. Geweld is nog altijd populair in sommige milieus en het excuus van een betere wereld is in veel gevallen niet meer nodig.

Gezeten aan de ontbijttafel van het Waldhotel in Davos viel mijn oog op een column die u voor de Süddeutsche Zeitung had geschreven. ‘Der Niedergang des weißen mannes’ luidde de kop van de column. Het verval van de blanke man.

Nu is de ondergang van de blanke man vaker aangekondigd, maar als ú de ondergang van de blanke man aankondigt, dan ga ik die boodschap serieus nemen. Want wat u verder ook bent, u bént blank en u bént een man. Om misverstanden te voorkomen: ik wil best het hokje ‘man’ aankruisen als naar mijn geslacht wordt gevraagd, maar tot de blanke mannen reken ik mij niet. Ik reken mijzelf tot de kakkerlakken. Dus als de ondergang van de blanke man wordt aangekondigd, dan neem ik dat niet persoonlijk.

De ondergang, die ik dus niet persoonlijk neem, betrof bij nader inzien vooral Europa, dat volgens u Amerika in zijn val kan meesleuren.

U gaat terug naar de jaren 30. Je moet dat niet te vaak doen, maar soms mag het. En als Duitser heb je ook weinig keus. Zoals de gemiddelde mens naar de wc gaat, zo gaat de Duitser terug naar de jaren 30: meerdere malen per dag. Al zijn er natuurlijk ook Duitsers die aan verstopping lijden.

De jaren 30 dus. Armoede. Een verloren Eerste Wereldoorlog, althans wat Duitsland betreft. Miljoenen doden. Dat gold ook voor de winnaars. Mentale militarisering.

Aan al die voorwaarden voor een catastrofe is in 2015 niet voldaan. Iets wat ik in alle bescheidenheid meerdere malen heb betoogd. De huidige populist en nationalist in West-Europa is niet alleen niet echt geïnteresseerd in geweld – hooguit in de periferie, in het Midden-Oosten, in Centraal-Azië, dat is echter eerder een kwestie van aanmoedigen, gedogen, observeren – maar hij kan het geweld ook niet toepassen. Hij komt niet uit een al dan niet verloren oorlog, hij komt uit de Apple Store.

En voor deze nieuwe vorm van radicalisering kwam u met een woord dat ik althans nog niet eerder had gezien: ‘Wohlstandsfaschismus.’ Welvaartsfascisme. Een prachtig woord.

Met woorden als fascisme moet je uitkijken, maar met het begrip welvaartsfascisme kan ik leven. Een geheel nieuwe vorm van het oude spook dat volgens u toch weer door Europa waart.

Mocht Marine Le Pen de verkiezingen van 2017 winnen dan ziet u het einde van de EU voor u. Een EU zonder Frankrijk is namelijk niet denkbaar en niet werkbaar.

Vervolgens zal Amerika zich van Europa afwenden en naar Azië kijken en Europa zelf zal een wormvormig aanhangsel van Azië worden. En daar hebben we het einde van de blanke man. Zijn zelfbeeld is volgens u geheel correct: rijk, oud en zwak.

Europa als een geile, oude bok die nog een jong blaadje wil verorberen, maar zelfs dat zit er niet in. U ziet een oude bok die meer in de greep is van de angst dan van de lust.

U zou geen politiek commentator zijn als u de deur niet op een kier liet voor een wat gelukkiger einde. De catastrofe kan nog worden afgewend. Het is nog niet te laat. Ja, zo horen politici en politieke commentatoren te spreken. De afgrond nadert maar we kunnen nog op de rem trappen.

Ik weet niet zeker of ik het einde van de EU zal meemaken, ik verlang daar ook helemaal niet naar, want ik weet wel zeker dat wat daarna komt op zijn zachtst gezegd onprettig zal zijn.

Maar dat Europa rijk, oud en zwak is, dat klopt.

Anderen moeten het maar van ons overnemen. Al ben ik dan geen blanke man. Ik ben en blijf een kakkerlak en in die hoedanigheid groet ik u,

Arnon Grunberg.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234