De making-of van Bo Van Spilbeeck: hoe de medische transformatie verliep

‘Vanaf morgen ben ik Bo.’ Met die woorden begon VTM-journaliste Bo Van Spilbeeck aan een turbulent jaar. De volgende ochtend zou ze als de gelukkigste vrouw ter wereld de VTM-nieuwsdienst betreden, met een cameraploeg in haar kielzog. De hormonenkuur was opgestart, de gezichtsoperaties zouden snel volgen, met als kers op de taart de recente geslachtsverandering. Bo’s endocrinoloog, Guy T’Sjoen van het UZ Gent, blikt terug.

'Bo heeft een olifantenvel, maar de grappenmakers vergeten dat ze ook een familie heeft'

Zijn dienst in het UZ Gent, één van de belangrijkste expertisecentra voor al wie genderdysforie heeft, beleefde in 2018 een stormloop.

HUMO Mogen we dat het Bo-effect noemen?

Guy T’Sjoen «Bo Van Spilbeeck zit daar zeker voor iets tussen, maar dat 2018 het Jaar van de Transgender is geworden, heeft met méér te maken. Er was de film ‘Girl’, de Eén-reeks ‘M/V/X’, en ook in ‘Topdokters’ maakte het publiek kennis met een paar van mijn patiënten. Sinds drie jaar stijgt de aandacht voor het thema. Telkens dachten we: nu hebben we het hoogtepunt wel gehad. Maar wat ons dit jaar is overkomen, hadden we nooit verwacht.»

HUMO U had pas een vergadering met de directie van het UZ Gent, met slechts één punt op de agenda: hoe pakken we de overrompeling aan?

T’Sjoen «In 2017 hadden we 287 nieuwe aanmeldingen. Nu zitten we aan 453, een stijging van meer dan 50 procent. In 2017 hebben we meer personeel gekregen en konden we de wachtlijst wegwerken. Maar toen kwam wat jij het Bo-effect noemt: nu staan er tweehonderd volwassenen op de wachtlijst. We noteren hun naam en telefoonnummer, maar de komende maanden kunnen we niets voor hen doen. En dat zijn alleen de mensen die al hun moed hebben samengeraapt, vaak na jaren aarzelen.»

HUMO Bo heeft meer dan dertig jaar met twijfels over haar genderidentiteit geworsteld.

T’Sjoen «Tien jaar geleden lag de gemiddelde leeftijd waarop mensen naar buiten kwamen met hun genderdysforie, rond de 30 jaar. Daar zaten veel jongeren tussen, maar ook ouderen die jarenlang in de kast hadden gezeten. We hebben net een nieuwe studie afgerond: nu is de gemiddelde leeftijd 17 jaar. De meesten zijn er al sinds hun 12de mee bezig.

»Als diensthoofd van dit centrum heb ik het er heel moeilijk mee dat we zoveel mensen in de kou moeten laten staan. We weten dat transpersonen hoog scoren als het over zelfmoordgedachten en zelfmoordpogingen gaat. Dat hoge cijfer heeft niet alleen te maken met gebrekkige ondersteuning door familie of met discriminatie, maar ook met de lange wachtlijsten.»

HUMO Hoe vaak valt de naam Bo tijdens uw consultaties?

T’Sjoen «Minder dan je zou denken, al is ze zeker voor de iets oudere patiënten een rolmodel. Ik heb meer dan één telefoontje gekregen: ‘Ik wist niet dat het op oudere leeftijd nog kón.’»

HUMO Bo is er 59. Zijn mensen ooit te oud om nog van geslacht te veranderen?

T’Sjoen «Sommige patiënten hebben medische problemen. Als iemand bloedklonters of een hart- of vaatziekte heeft, dan kan ik niet voluit gaan met mijn hormonale behandeling. Ook chirurgisch zijn er dan beperkingen. Soms begeleiden we die mensen om een sociale oplossing te vinden: ook zonder operatie kunnen ze het leven van het gewenste geslacht leiden. Maar mensen zijn nooit te oud om naar hier te komen: onze oudste patiënt is 76 jaar.

»Je mag niet onderschatten hoe gemotiveerd de mensen zijn. Sommigen hebben al een serieuze aandoening gehad, zoals een trombose, maar toch kan ik hen niet op andere gedachten brengen. Schrijf ik die hormonen niet voor, dan raken ze er wel op een andere manier aan. Door tot op zekere hoogte mee te gaan in hun vraag, heb ik medische controle over wat ze met hun lichaam doen.»

HUMO Zijn er ook twijfelgevallen bij?

T’Sjoen «Van wie ooit alle juridische, hormonale en chirurgische stappen heeft gezet om van geslacht te veranderen, is bijna iedereen tevreden: bij transvrouwen is dat 99,4 procent, bij transmannen 99,7 procent. De uitzonderingen hebben het contact met ouders, partner of kinderen verloren, of ze zijn hun job kwijt en zitten financieel aan de grond. De balans kan zo negatief uitslaan dat ze denken: ik had het beter niet gedaan. Dit jaar had ik één patiënt die een maand na de geslachtsoperatie zei: ‘Ik zat fout.’ We hebben toen samen besloten het te laten rusten. Drie maanden later zag ik haar terug en bleef er van die spijt niets meer over. Ze had geen contact meer gehad met haar familie, waardoor ze uit haar lood was geslagen. Vandaar die negatieve gevoelens.»

HUMO De vrees van critici dat het om een modeverschijnsel gaat, deelt u niet.

T’Sjoen «Maar nee! In één zeer kwalijk wetenschappelijk artikel werd ooit beweerd dat genderidentiteit door de omgeving beïnvloed zou worden. Dat is onzin.»

HUMO Kan Bo nog terug naar Boudewijn na haar geslachtsoperatie?

T’Sjoen «Ik heb het nog nooit meegemaakt, maar alles kan (lacht). De meeste mensen hebben spijt dat ze er zo lang mee gewacht hebben.»

HUMO Er waren vooral positieve geluiden te horen na Bo’s outing.

T’Sjoen «VTM heeft het verhaal van Bo goed getimed en mooi gekaderd. Ze hebben de nadruk op het positieve gelegd: Bo kan zijn wie ze wil, ook binnen het bedrijf. Maar als je goed hebt gekeken naar de uitzending van Cathérine Moerkerke, waarin Bo aan de wereld werd voorgesteld, dan zag je ook de moeilijke strijd die eraan was voorafgegaan. Je genderidentiteit verandert niet opeens op je 58ste. Tegen die tijd heb je al een lange weg afgelegd.

»Net als op de film ‘Girl’ kwam er ook kritiek op de outing van Bo. Akkoord, Bo’s verhaal is erg binair: man wordt vrouw. Dat is niet bij elke transpersoon zo, net zoals ze niet allemaal zo’n succesvolle carrière hebben als zij – bij hen heerst veel werkloosheid. Iedereen heeft z’n eigen verhaal, maar het verhaal van Bo of ‘Girl’ doet daar absoluut geen afbreuk aan. We moeten blij zijn met de rolmodellen die we hebben.»

HUMO Na haar gezichtsoperaties zei Bo al dat ze op haar leeftijd minder snel herstelt. Toen moest de final cut nog komen.

T’Sjoen «Geen enkele ingreep is zonder complicaties en deze is behoorlijk ingrijpend. Je creëert een grote wonde op een gevoelige plek. Bij transmannen ligt het nog iets ingewikkelder dan bij transvrouwen: het is moeilijker om weefsel te maken dan om weefsel weg te snijden. Maar ook bij een vaginoplastie kunnen complicaties optreden: het ergste wat kan gebeuren, is dat de chirurg in de darm terechtkomt wanneer hij de holte van de vagina maakt.

»Wat me altijd opvalt, is dat ik bijna niemand over pijn hoor klagen na de operatie. Dat komt door de mix van adrenaline en euforie, denk ik. Wat transvrouwen wel lastig vinden, is het dilateren na de operatie: om de gemaakte holte open te houden, moeten ze een prothese inbrengen. Dat doet wat pijn, maar het is belangrijk dat ze dat doen. Anders groeit alles dicht en is een tweede operatie nodig.»

HUMO Na de gezichtsoperaties had ik de indruk dat Bo niet alleen vervrouwelijkt was, maar ook verjongd.

T’Sjoen «Ik vond Bo er al heel goed uitzien vóór de gezichtschirurgie, maar ik heb er alle begrip voor dat ze voor een verbetering is gegaan. Daar hangt natuurlijk een prijskaartje aan vast, dat niet iedereen kan betalen. Dat irriteert me soms: ik begrijp dat een esthetische operatie om er vrouwelijker uit te zien duur is, maar voor transvrouwen is die essentieel. Niemand weet wat er in je broek zit, of het nu een vagina of een penis is, maar je gezicht ziet iedereen en is enorm bepalend voor je genderrol en de reacties van anderen. Het is jammer dat plastisch chirurgen daar zoveel geld voor vragen.»

HUMO Na haar gezichtsoperaties haalde Bo opgelucht adem: ‘Ik kan eindelijk in de massa opgaan.’ Is dat de ultieme droom voor elke transvrouw of transman?

T’Sjoen «Je hoort weleens praten over het derde gender: sommigen pleiten ervoor om naast M en V ook X toe te laten op je identiteitskaart. Maar de meeste transmensen willen geen X: zij willen heel duidelijk een M of een V. Opgaan in de massa is dan inderdaad het doel.»

HUMO Wanneer is Bo klaar?

T’Sjoen «Chirurgisch kun je zover gaan als je wilt, maar als medisch en administratief het grote werk is gebeurd, is het voor de meeste patiënten wel afgerond. Ze zullen de rest van hun leven hormonen moeten slikken, maar dat doen wel meer mensen – denk aan de pil. Ze komen ook één keer per jaar bij mij op consultatie. Die opvolging is voor mij als wetenschapper belangrijk. We weten nog niet veel over de langetermijneffecten van onze behandelingen. Maar transgenders krijgen niet massaal hartinfarcten, kanker of diabetes. Net zoals iedereen hebben ze last van kwaaltjes bij het ouder worden. Zijn het er meer dan bij niet-transgenders? Daar is meer onderzoek voor nodig.»

HUMO Wat mag 2019 voor u worden?

T’Sjoen «Níét het Jaar van de Transpersoon (lacht). Ik zeg vaak tegen Bo: ‘Ik wil Bo de journaliste zien.’ Als straks haar biografie uit is, waarin ze haar verhaal uit de doeken doet, dan wil ik haar gewoon verslag zien uitbrengen op het nieuws. Al de rest moet een non-issue worden. Dat zou ook voor haar familie het beste zijn: Bo heeft een olifantenvel en kan de grapjes meestal wel hebben. Alleen vergeten de grappenmakers dat Bo een familie heeft: zij moeten ook met die grapjes om kunnen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234