null Beeld

De memoires van een IRA-bommenlegger (deel 2)

Humo sprak in 2005 exclusief met Pat Magee, de man die Margaret Thatcher en haar ministers wilde opblazen. In deel twee van 'De memoires van een IRA-bommenlegger' kijkt The Brighton Bomber over zijn schouder: naar de aanslag zelf, zijn (leer-)jaren in de gevangenis, zijn opmerkelijke verzoening met de dochter van één van zijn slachtoffers, en de recente ontwapening van de IRA.

(Verschenen in Humo 3406 op 13 december 2005)

'Ik betreur al die doden, en tegelijk zeg ik: ik kon niet anders'

Toen Pat Magee (54) negentien was, trad hij toe tot de IRA, het Iers Republikeins Leger. Met de jaren groeide hij uit tot één van hun bommenexperts. Zijn bekendste wapenfeit vond plaats op 12 oktober 1984: die nacht scheurde een zware explosie door het Grand Hotel in Brighton, waar de Tories hun partijconferentie hielden. Er vielen 5 doden en 34 gewonden, maar premier Thatcher overleefde de aanslag.

HUMO Wat was je eerste reactie toen je op het journaal hoorde dat de bom in Brighton was ontploft?

Pat Magee «Het zal voor sommigen verschrikkelijk klinken, maar voor mij was het een geweldige opluchting. Was die bom niet ontploft, dan was het een vreselijke afknapper geweest: voor mezelf - de expert op wie men vertrouwde - maar ook voor de IRA zelf. Want zij wisten: zo'n kans krijgen we nooit meer.»

HUMO Vanaf het ogenblik dat je die bom in dat hotel geplaatst had, 24 dagen eerder, lag het leven van Margaret Thatcher in jouw handen.

Pat Magee «Ja, maar zo heb ik er nooit over gedacht. Je kijkt ongelovig, maar ik zat heus niet te denken: straks zal ze dood zijn. Niet Thatcher was de vijand; het Britse beleid was de vijand. Trouwens, wat hadden de Tories gedacht? Dat ze zomaar hun zin konden doen in Noord-ierland zonder dat er ooit een vergelding zou komen?»

HUMO Toch moet de IRA vooral Thatcher geviseerd hebben, want toen het de aanslag opeiste, zee het: 'Today we were unlucky, but remember, we only have to be lucky once. You have to be lucky always.' Ook werd gesteld dat de aanslag een revanche was voor Thatchers starre houding bij de hongerstaking in 1981 (waarbij Bobby Sands en negen andere IRA-gevangenen het leven lieten, red.).

Pat Magee «Dat was wat de IRA zei, maar zo bekeek ik het niet. Je kan geen aanslagen plegen om iets wat voorbij is. Je moet een stap vooruit zetten, en dit was een stap vooruit. Het heeft geen zin twintig jaar bommen te leggen in de provincie - dat beschouwt het Britse establishment als een acceptable level of violence. Af en toe moet je aan hun voordeur kloppen en ze een knal voor hun kop geven. Zo begrijpen ze: we moeten die gasten ernstig nemen, want ze kunnen ons raken waar ze willen.»

HUMO Op dat moment woedde in Engeland de Grote Mijnstaking, en zelfs in die Britse arbeiderskringen was er teleurstelling dat Thatcher de aanslag overleefd had. De premier was publieke vijand nummer één, ze werd gehaat om haar arrogantie. Was je zelf niet ontgoocheld dat ze ongedeerd was?

Pat Magee (denkt na) «Not really. Zeker niet toen ik de respons van de media zag. Tot twee jaar na de aanslag werd 'Brighton' elke dag vermeld in kranten, op radio of op tv, en die enorme coverage, dat was het belangrijkste. daaruit bleek nog maar eens dat één bom in Engeland honderd bommen in Belfast waard is.»

HUMO Hou je die knipsels eigenlijk bij?

Pat Magee «Nee. Maar ik heb ze wel gezien in mini gerechtelijk dossier. Daarin zaten ook nog krantenverslagen van andere aanslagen waaraan in gelinkt werd. Een journalist van de BBC heeft ze ooit voor mij gekopieerd, maar die stapel zit nog altijd in een kartonnen doos. Ik heb ze nog niet bekeken, het pak is te dik.»

HUMO Ze noemen jou The Brighton Bomber, maar elders heb je verklaard: niet Pat Magee heeft die bom geplaatst, de IRA heeft dat gedaan!

Pat Magee «Die bijnaam The Brighton Bomber geeft de indruk dat er één mastermind achter zat. Maar die aanslag was het werk van een organisatie die na jarenlang oorlogvoeren een militaire expertise had opgebouwd. Anders had ik dat nooit gedaan.»

HUMO In een interview met een krant in Brighton (2004) heb je verklaard: I would do it again!

Pat Magee «Ik bedoelde dat algemeen. Als de situatie in Noord-Ierland nu zou zijn zoals ze toen was, en ik zou nu negentien zijn, dan zie ik mezelf weer bij de IRA gaan en aan dezelfde operaties deelnemen.»

HUMO Moet je als katholiek niet denken: misschien ga ik hiervoor wel naar de hel?

Pat Magee «Ik geloof niet in de hel, ik heb mijn geloof afgezworen toen ik dertien was. Ik was erg katholiek opgevoed, ik was misdienaar en mijn ouders hoopten zelf dat ik een priester zou worden. Ik ken trouwens aardig wat IRA Volunteers die op het seminarie hebben gezeten. Niet zo verwonderlijk: priester worden is ook een engagement, is ook een kant kiezen in de strijd tegen kwaad en onrecht.»

HUMO Negen maanden na de aanslag werd je opgepakt, je kreeg acht keer levenslang. Een krant noemde je Mad Dog Magee, en de rechter beschreef jou als 'een uitzonderlijk wreed en onmenselijk man'.

Pat Magee «Ik had niets anders verwacht: zo'n rechter speelt zijn rol in de Britse politieke poppenkast. Hij durfde me niet een aankijken toen hij dat zei, hij rammelde gewoon zijn tekstje af.»

undefined

De memoires van een IRA-bommenlegger: 'Gangsters of guerrillero's?'

HUMO In de gevangenis heb je twee universiteitsdiploma's behaald, een bachelor of arts en een Ph.D (doctoraat) in de Engelse literatuur. dat is op zijn minst ongewoon voor een 'man of violence'.

Pat Magee «Er zijn wel dertig IRA-leden die in de gevangenis een academische titel hebben behaald. Maar in mijn geval was het ongewoon, want ik was maar tot mijn veertiende naar school geweest. Ik was een hopeloos geval, ik liep geregeld thuis weg, ik was betrokken bij winkeldiefstallen en inbraken, en toen heeft de jeugdrechter me naar een 'verbeteringsschool' gestuurd. En via die school heb ik dan toch een diploma kunstonderwijs behaald.

»Dat Ph.D-diploma staat geregistreerd, maar ik heb het nog niet in handen gehad. De decaan van de University of Ulster (de grootse universiteit van het eiland, red.) had liever dat ik niet op de proclamatie verscheen, 'om veiligheidsredenen'. En om het met de post te versturen vroegen ze 7 ponen en zoveel had ik niet toen ik in de cel zat! Ik moet mijn diploma nog altijd gaan opvragen.»

HUMO Voor dat doctoraat heb je een thesis gemaakt die later als boek is verschenen. In 'Gangsters or Guerillas' analyseer je hoe de IRA en zijn aanhang worden voorgesteld in romans die over de 'Troubles' gaan.

Pat Magee «Ik denk dat ik zo'n honderd romans grondig gelezen heb; van historische drama's over politiethrillers tot pure pulp, plus nog een stapel korte verhalen. Voor mij was het een soort reflectie op de armed struggle, ik wilde weten hoe 'wij' werden voorgesteld in de literatuur.»

HUMO Beetje masochistisch eigenlijk, boek na boek lezen waarin je als een schurk word voorgesteld.

Pat Magee «Je hoopt altijd dat iemand de moed zal hebben niet na te kauwen wat anderen al geschreven hebben, maar nee, meestal zijn wij de bad guys, marionetten in dienst van niets ontziende godfathers die zich voltijds bezig houden met drugs, dranksmokkel en afpersing. We worden voorgesteld als 'ferrety-looking', we hebben scherpe sluwe gezichten zoals een fret, dat wrede beestje dat het bloed van onschuldige konijntjes slurpt, sly and slick and evil.

»De IRA-man heeft ook geen kinderen, maar meestal wel een slet van een vrouw die met andere venten aanpapt als hij in de bak zit. Pas vanaf 1989, met de opkomst van Sinn Fein en de voortgang van het vredesproces verschijnen er meer genuanceerde boeken. Die boekenstudie was voor mij de enige manier om aan mijn afzondering te ontsnappen.

»In de eerste jaren van mijn gevangenschap was ik een high security prisoner, ik zat zo goed als geïsoleerd van de rest. Gelukkig was er een cipier, een ex-soldaat overigens, die bibliotheken aanschreef om al die fictie voor mij te kunnen uitlenen, hij vond het een boeiend onderwerp.»

HUMO Zelfs als je niet gelooft in die botte stereotypes, dan nog kan je de IRA bezwaarlijk een engelenkoor noemen. De organisatie wordt gelinkt aan videopiraterij, belastingfraude, bankovervallen, afpersing van bedrijven, drugs…

Pat Magee «Dat van die drugs is de reinste black propaganda van het Britse leger, nagekauwd door de media. En afpersing van bedrijven is ook zo"n verhaal van de journalisten.»

HUMO Naar het schijnt is er vijf tot tien miljoen euro nodig om de IRA gedurende een jaar op de been te houden. Dat geld komt niet van benefieten.

Pat Magee «Ik weet niet of dat bedrag klopt en ik weet niet vanwaar het geld komt. Maar dat er illegale inkomsten zijn, zal ik niet ontkennen. En dat ze banken overvallen ook niet.»

HUMO Heb je intussen werk kunnen vinden met je doctoraatsdiploma?

Pat Magee «Vijf jaar geleden heb ik Ierse, Engelse en Amerikaanse universiteiten aangeschreven met het voorstel lezingen te houden over mijn thesis. Er was veel interesse, maar toen heeft er een smerig artikel in een krant gestaan dat 'de ex-terrorist Magee poen wilde gaan pakken in de academische wereld' en toen trokken ze allemaal hun handen terug. Ik ben intussen nog steeds werkzoekend.»

undefined

De memoires van een IRA-bommenlegger: 'Acht maal levenslang'

HUMO Je hebt op het Brighton-proces acht keer levenslang gekregen. Was dat een straf tot het einde van je dagen, of kon je vervroegd vrijkomen?

Pat Magee «Eén keer levenslang is in de praktijk meestal tien tot twaalf jaar, en acht keer levenslang is - als je in aanmerking komt voor vervroegde vrijlating - ongeveer vijfendertig jaar. Dat ging als een flits door mijn hoofd toen die uitspraak viel: ik ben nu vijfendertig, dus ik moet tot mijn zeventigste in de bak zitten.»

HUMO Zag je dat, euh, zitten?!

Pat Magee «Ja. Onmiddenlijk! Ik zag mezelf zeventig jaar worden en dan als een vrij man naar buiten stappen.»

HUMO Tot je zeventigste in de cel, daar kon je overheen kijken?!

Pat Magee «Dat is je ervaring als IRA Volunteer: je gaat niet zitten kniezen. Je hebt geleerd te incasseren en je incasseert. Je focust op het einde van de straf, en de rest negeer je. A propos, de staatssecretaris voor Noord-Ierland heeft die 35 jaar nog opgetrokken tot levenslang. Dat was een heel ander perspectief.»

HUMO Maar door het vredesproces en de Goede-Vrijdagakkoorden van 1998 werd jouw straf en die van tientallen andere republikeinse én loyalistische gevangenen grotendeels uitgeveegd. Ineens kwam je vrij na veertien jaar?

Pat Magee «Dat was in 1999. Je denkt dat je de rest van je leven moet zitten, en ineens komen ze zeggen dat je over drie maanden naar huis kan! En weet je, direct nadat ik een gat in de lucht had gesprongen, dacht ik: Jeezes, dan moet ik mijn thesis ook over drie maanden af hebben! Heb ik verdomme nog twaalf weken dag en nacht zitten werken om dat rond te krijgen (lacht). Ik wist dat het me buiten de gevangenis nooit zou lukken.»

HUMO Het jaar daarop is iets bijzonders gebeurd: toen heb je Jo Berry ontmoet, de dochter van Tory-MP Anthony Berry, één van de vijf slachtoffers van Brighton. Ik denk dat je de enige IRA-man bent die zo'n stap heeft gezet.

Pat Magee «Ik denk het ok. Op internet heb ik zitten zoeken of er elders in de wereld ontmoetingen zijn geweest tussen familie van slachtoffers en zogenaamde terroristen, maar ik heb niets gevonden. Jo heeft de eerste stap gezet. Een tussenpersoon was mij komen vertellen dat ze heel open en oprecht was en echt wilde weten wat mij bezield had, niet alleen in Brighton, maar in het algemeen: waarom ik bij de IRA was gegaan en waarom ik geweld had gebruikt.

»En toen heb ik ja gezegd: omdat ik de dader was, én omdat ik wilde spreken over mijn radicale republikeinse overtuiging. Jarenlang zijn wij in Groot-Brittannië gecensureerd en gedemoniseerd, en dan duikt er iemand op die iets wil leren, die iets wil begrijpen, die iets uit eerste hand wil horen. In zo'n geval ben je verplicht te spreken.»

HUMO Het ging niet alleen om principes, het ging ook om leven en dood. En het leven van haar vader, dat heb jij weggenomen.

Pat Magee «Natuurlijk ging het ook daarover. Denk maar niet dat ik dat licht heb opgevat! En blijkbaar zat ze al jaren te wachten op dat gesprek, want toen ik ja zei, stond ze hier de volgende dag!»


Het gezicht van de vijand

Het eerste gesprek tussen Berry en Magee vond plaats in Dublin en duurde drie uur. Later waren er meer ontmoetingen, die onder andere gefilmd waren voor de BBC-documentaire 'Facing the Enemy'. Over die gesprekken zei Jo Berry: 'Met die bomaanslag was ik ook een slachtoffer van dat Noord-Ierse conflict. Maar ik wilde me niet opsluiten in haat of bittere wrok, ik wilde een positieve wending geven aan de dood van mijn vader, ik wilde begrijpen wat er in Noord-Ierland op het spel stond.

Toen ze Magee arresteerden, wilde ik hem onmiddellijk spreken, maar ik heb dat toch maar van me af geduwd.' Dat was niet verwonderlijk, want Jo Berry komt uit een Britse en zeer royalistische familie. Haar tante is de moeder van prinses Diana, en haar vader was Treasurer of the Royal Household - de Queen Mother was op zijn bruiloft. Dié Jo berry is niettemin verschillende keren naar Ierland gegaan om het conflict te begrijpen.

Toen Magee in '99 werd vrijgelaten, was dat 'een schok' voor haar, 'maar tegelijk was er weer die drang om met hem te gaan spreken. Ex-gevangenen die hem kenden, zeiden dat hij mij niet zou willen zien, dus ik was verrast toen hij ja zei. (…) In dat eerste gesprek heb ik hem laten aanvielen wat het betekent je vader te verliezen. Dat het een ma was die zijn vrouw en zes kinderen liefhad, en dus méér dan een legitiem doelwit. (…) Een stem in mij zegt dat ik niet zou mogen praten met de-man-die-mijn-vader-heeft-gedood, en veel mensen zeggend at ik mijn vader verraad, maar ik sta recht in mijn schoenen. Als hij wil aanvaarden dat mijn vader een gezicht heeft, moet ik ook aanvaarden dat De Vijand een gezicht heeft.'

HUMO Uit jullie ontmoeting is Het Causeway project ontstaan, de daders en slachtoffers van het Noord-Ierse conflict met elkaar in contact brengen.

Pat Magee «Dat hebben we in 2002 opgezet. De stad Belfast heeft ons zelfs een kantoortje met twee psychologen toegewezen, maar de hele zaak is twee jaar later spaak gelopen omdat we geen fondsen meer kregen. We konden die ontmoetingen niet 'in een structuur gieten', het bleef te informeel, zo werd ons gezegd. We hadden ook onderschat hoeveel tijd het kostte om mensen te overtuigen.

»Het lag nog ontzettend gevoelig, aan loyalistische kant werden mensen zelfs bedreigd als ze onze vergaderingen wilden bijwonen. 'Het is heulen met de IRA.' werd gezegd, en dat is een etiket waarmee je in die kringen een groot risico loopt. Ik zat er op de duur ook doorregen.

»Ik moest me heel de tijd verantwoorden over de IRA, over het gebruik van geweld, over Brighton, wat was zo slopend, we kwamen zelden toe aan ons échte werk: ontmoetingen organiseren. (Magee en Berry spreken nog wel gezamenlijk op conferenties en initiatieven die daders en slachtoffers samenbrengen, red.)»

undefined

De memoires van een IRA-bommenlegger: 'Just a job'

HUMO Om je te verantwoorden voor je IRA-verleden kun jij nog zeggen dat je 'een product' van je opvoeding en je omgeving was, maar dat kan Jo Berry niet. Zij moet allicht een massa kritiek slikken van haar oer-Britse omgeving?

Pat Magee «Oh, zeker! Voor haar is het veel en veel harder dan voor mij. Je verraadt je vader , je familie, je afkomst, je land… Alles heeft ze al naar het hoofd gekregen. Zelfs haar eigen kinderen hadden kritiek omdat ze mij ontmoette.»

HUMO Heeft Jo Berry jou nooit beschuldigd, Dat je niet hebt stilgestaan bij al die doden die je op je geweten hebt?

Pat Magee «Ze heeft nooit op een beschuldigende toon tegen me gesproken. Ze is veeleer nieuwsgierig en geïntegreerd, ze wil weten, begrijpen. En ik kan nog niet zeggen dat we vrienden zijn, maar wel dat er tussen ons een heel diep vertrouwen is gegroeid. Ik heb niemand ontmoet die zo open en eerlijk is als zij, en daardoor kan ik zelf ook alleen maar eerlijk zijn.»

HUMO Je koele militaire ingesteldheid moet haar toch geschokt hebben? Voor jou was Brighton 'just another job to do and I did it.'

Pat Magee «Als je oorlog voert of in de cel zit, dénk je zo. Je zit in een defensieve positie en dan is er geen plaat voor introspectie. pas als je uit de gevangenis komt, beginnen al die zaken op te spelen. Ik word erg gekweld door een enorm gevoel van spijt. Spijt dat er doden zijn gevallen. Of het nu burgers of soldaten waren, ze zijn allemaal te betreuren. Ik krabbel niet terug, ik zit alleen maar met die vraag; waarom moest het met geweld?»

HUMO Heb je in je IRA-dagen weleens aan de pijn en het verlies van de nabestaanden gedacht als een Brits soldaat zijn leven verloor?

Pat Magee «Misschien voelde ik wel meer empathie dan anderen in de IRA. Ik ben in Engeland grootgebracht, ik weet hoe zo'n Engels gezin eruitziet en hoe ze denken.»

HUMO En hoe slaagde je er dan in de schakelaar om te draaien, zodat je er niet écht bij stilstond?

Pat Magee «The job had to be done. Je zag het niet als 'een mens', je zag het als een klus. En dan is het makkelijk om de knop om te draaien. De Britse soldaten dachten er ook zo over. Wij zijn allemaal schuldig aan dehumanisation, aan ontmenselijking.»


Gij zult niet doden!

HUMO Het is wel ambigu: je hebt spijt van je aanslagen, maar tegelijk verdedig je ze.

Pat Magee «Ja, met die ambiguïteit zal ik moeten leven. Al die doden en die aanslagen, ik betreur ze en tegelijk zeg ik: ik kon niet anders! Ik was een pacifist, maar ik kon niet langer aanzien hoe onze wijken onder vuur lagen van de loyalisten. En toen die pogroms nog 'bekrachtigd' werden door de komst van de Brits, toen ik The Marines onze wijk zag binnenstormen en iedereen aftuigen en buitendeuren, toen had ik de keuze: ga ik dat onrecht bestrijden of ga ik dat onrecht laten betijen?!

»Het was de onvermijdelijke vraag, who's side are you on?, en ik kon niet aan de kant blijven staan, ik heb de wapens genomen. Maar in deze tijd is het moeilijk zo'n gewapende strijd te verdedigen. Ik moet me herhaaldelijk verantwoorden, en dat is niet altijd even makkelijk. Een tijdje geleden vertelde ik dat een andere Volunteer. Ik vroeg hem: 'Wat zou jij antwoorden als ze je vragen: ben je niet beschaamd dat je Britse soldaten gedood hebt?'.

»Zijn antwoord, zei hij, zou zijn: 'Ik zou beschaamd zijn als ik ze niét gedood had!' En dat zijn harde woorden, ik zou ze niet willen gebruiken, maar het zegt iets vier de logica waarin we verwikkeld zaten.»

HUMO Jij kunt leven met de aanslagen en de doden, maar heb je ook IRA-leden die dat niet kunnen?

Pat Magee «Zeker. En bijna allemaal zijn het jongen die zich schuldig voelen op basis van hun katholieke geloof. Gij zult niet doden! Zo zijn ze grootgebracht. En tijdens de oorlog hebben hun republikeinse idealen dat christelijke gebod toegedekt, maar na verloop van jaren slijten die idealen en blijven ze zitten met die zware schuld van 'ik heb gedood'. En sommigen kunnen dat schuldgevoel niet opzijzetten en lijden onder depressies.»


Aan het kruis

HUMO In de jaren negentig kwamen de IRA en de loyalistische paramilitaire groeperingen in het nieuws met hun community policing. Om asociaal en crimineel gedrag in de wijken tegen te gaan, speelde de IRA soms de rol van de rechter en politieagent, en de straffen - punishment beatings - waren tamelijk barbaars: dat kon een rammeling zijn, maar even goed werden je knieschijven kapotgeschoten of werden mensen besmeurd met pek en veren. Kon je weigeren aan zo'n strafexpeditie deel te nemen?

Pat Magee «Mij hebben ze het nooit gevraagd: daar hadden ze gelukkig een ander department voor. Maar ik zou zoiets niet kunnen, en sommige van die lijfstraffen waren inderdaad verschrikkelijk.»

HUMO In julie 1996 hebben ze een man op een kruis genageld, 'enkel en alleen omdat hij de broer van een informant was'.

Pat Magee «Ik zat toen in de gevangenis, ik heb er nooit eerder van gehoord. Maar ik ken de teneur van die krantenverhalen. Zelfs tijdens het vredesproces en het staakt-het-vuren klonk het: 'Ze kunnen niet meer schieten of bomaanslagen plegen, dus wat doen ze om hun Volunteers bezig te houden?! Punishment beatings!'

»Dat is belachelijk, dat is Britse propaganda. Wij zijn geen maffia die de wijken onder de duim houdt. Als wij zo'n straf uitvoeren, is dat geen terreur in de wijk, maar een antwoord op een vraag van die wijk. De mensen willen dat die asociale elementen gestraft worden, en de IRA voert die bestraffing uit omdat er geen neutraal politiekorps voorhanden is. De IRA is ook geen outside force die af en toe neerstrijkt in die wijk; de IRA woont daar, en kan dus op haar acties aangesproken worden.»

De memoires van een IRA-bommenlegger: 'Morele winnaar'

HUMO Op 28 Juli jl. maakte de IRA bekend dat het zijn militaire campagne definitief stopzette. Voor die historische stap worden twee recente aanleidingen aangehaald. Eén, de aanslagen van 7 juli in Londen, waardoor 'gewapende groeperingen' nog slechter vielen bij de publieke opinie, en twee: 'de grootste bankroof in de Britse geschiedenis' (Belfast, 21 december 2004, red.), die aan de IRA werd toegeschreven. Als er een vredesproces aan de gang is, begrijpt de publieke opinie niet dat de IRA nog gauw een superpot van 40 miljoen euro opzijzet.

Pat Magee «Ook dat is zwarte propaganda en stemmingmakerij. Na de aanslagen in Londen werd de IRA op één hoop met Al-Qaeda, en die grote bankroof was ook gelijk hun schuld. het is een strategie van de Britse overheid en de unionistische partijen: de IRA mag absoluut geen mooie rol krijgen in het vredesproces, en dus wordt de organisatie van alle kanten met modder besmeurd.»

HUMO Die bankroof droeg de 'handtekening' van de IRA: niemand anders blijkt in staat tot zo'n operatie. Of zijn het soms enkelingen binnen de organisatie die niet willen meestappen in het vredesproces en redeneren : business as usual, laten we nog maar eens een bank plunderen?

Pat Magee (kort) «Dat kan zijn, maar er is niet het minste bewijs voor. Ik weet alleen dat de IRA elke betrokkenheid ontkent, en ik aanvaard die verklaring.»

HUMO Kort na de bankroof kwam de IRA in een nog slechter daglicht te staan. Ene Robert McCartney had in een café een schuine opmerking gemaakt over de vrouw van een IRA-lid. Er ontstond een handgemeen waarbij McCartney de keel werd overgesneden, en toevallig kon niemand van de tweeënzeventig aanwezigen zeggen wie de dader was. Een typisch staaltje van 'interne terreur', werd gezegd.

Pat Magee «Een waardige republikein houdt zich vér van onbesuisde cafépraat en vechtpartijen. Dat zouden de betrokkenen na dertig jaar struggle toch moeten weten! En sommigen schrijven dat incident toe aan onze 'cultuur van geweld', maar dronken heethoofden komen over voor.»

HUMO Dat zo'n grote groep getuigen zijn mond houdt, dat komt overal niet voor.

Pat Magee «Als onze mensen voelen dat de IRA wordt aangevallen, kruipen ze soms in een egelstelling en zwijgen ze.»

HUMO Ze zwijgen dus niet uit angst voor represailles?

Pat Magee «Niet noodzakelijk, nee. Het is veeleer: de gelederen sluiten als je in de media aangevallen wordt.»

HUMO De republikeinse familieleden van McCartney hebben na zijn dood een campagne georganiseerd om de getuigen ertoe te bewegen hun stilzwijgen te doorbreken. Toen die campagne wereldwijde aandacht kreeg en Sinn Fein gezichtsverlies begon te lijden in het Iervriendelijke Amerika, bood de IRA aan de dader(s) zélf te executeren… Wat de publieke hoon alleen maar erger maakte.'

Pat Magee «Ik denk niet dat 'de IRA' dat aanbod gedaan heeft. Zo'n voorstel lijkt me meer van een plaatselijk commando te komen. Hoe dan ook, het was een stommiteit. (zwijgt) Ik vind het erg moeilijk hierop aangesproken te worden. Ik ben niet de spreekbuis van de IRA. Ik ben ook niet meer bij de IRA.

»Nadat ik in '99 uit de gevangenis was gekomen, heb ik mij niet opnieuw bij hen gemeld, wat de facto betekent dat je geen lid meer bent. Ik ben ook geen lid van Sinn Fein. Niet dat ik wil breken met dat politieke of militaire verleden, ik ben nog altijd honderd procent republikein, maar ik zie me toch een andere rol spelen binnen het vredesproces.»

HUMO Binnen Sinn Fein en IRA zijn er ook dissidenten die het vredesproces een 'uitverkoop' noemen: de strijd voor een verenigd Ierland is opgegeven in ruil voor een zitje in een Noord-Ierse Assemblee, waar je de provincie moet zien te besturen met sektarische brulboeien als dominee Paisley. De kritiek luidt dat het vredesproces 'door de strot van de IRA is geramd'; de grote manipulator zou Sinn Fein-leider Gerry Adams zijn. Zo staat het toch in het boek 'Secret history of thé IRA' van Ed Moloney.

Pat Magee «Moloney heeft ooit een smerig stukje journalistiek over mij gepleegd, dus hem vertrouw ik voor geen haar. En dat Gerry Adams politieke manoeuvres doet, vind ik normaal, alle politici doen dat. Ik heb niemand in de IRA gehoord dat het vredesproces door zijn strot is geramd.»

HUMO Er zijn toch nog altijd IRA dissidenten die de wapens alleen willen neerleggen als er een 'roadmap' naar een verenigd Ierland is, en die is er nu niet. Ze hebben zich afgesplitst als The Real IRA, en ze kwamen al vreselijk in het nieuws door de bomaanslag in Omagh (15 aug. '98 - 29 doden, red.).

Pat Magee «Ik denk dat er in Omagh iets vreselijk is misgegaan met de gecodeerde waarschuwing (de bommenleggers hadden gewaarschuwd voor een bom aan het gerechtsgebouw, maar de bom ontplofte in een winkelstraat, red.). Ik kan me niet inbeelden dat ze een bloedbad wilden aanrichten. Maar stel dat The Real IRA verder wil vechten voor een verenigd Ierland, dan geef ik ze geen enkele kans.

»Ze zijn militair zwak, ze hebben de middelen, noch de manschappen, en ze missen ook de ruggensteun van een brede massa. Kijk, als de IRA een verenigd Ierland had gewild, dan had het de Britten militair moeten verslaan, en daar is de organisatie nooit toe in staat geweest. En dus moet je realistisch zijn en naast je gewapende verzet ook een politiek platform opbouwen.

»En daarin zijn we geslaagd; Sinn Fein is incontournable geworden en kan nu met z'n politieke gewicht voor een verenigd Ierland pleiten; zonder de IRA te gebruiken als stok achter de deur. En dat is een machtig resultaat, als je nagaat hoe dertig jaar lang iedereen tegen ons was.

»En let maar op, in de Britse geschiedenisboeken zal de oorlog worden voorgesteld als een smerig conflict dat zo eindeloos lang heeft geduurd omdat Ieren zo hardleers en fanatiek zijn, maar dat zal voor mij het beste bewijs zijn dat ze hun tanden op ons hebben stukgebeten, en dat de IRA dus de morele winnaar is. dreig jaar geleden jaren we op onze knieën in het stof. We hadden geen stem en geen beleidsmensen met gezegd, en die hebben we nu wél. En dat is een overwinning.»

HUMO Eind september werd meegedeeld dat de IRA al zijn wapens vernietigd had. dat arsenaal bevatte elfhonderd handwapens (revolvers, pistolen, geweren, AK 47's), zware machinegeweren, raketwerpers, vlammenwerpers, plus een voorraad granaten, mortieren, luchtraketten 'en ongeveer twee ton semtex'. Hoe heeft men die wapenberg precies vernietigd?

Pat Magee «Geweren en pistolen kunnen ze onklaar maken en tot schroot verweken, maar wat ze met de explosieven dien, weet ik niet. Misschien in beton gieten en ergens begraven? (Van de vernietiging zijn er geen fotografische bewijzen. Twee getuigen, een katholieke en een protestantse geestelijke, hebben wel aan de ontwapeningscommissie bevestigd dat 'alle wapens voor hun ogen buiten gebruik zijn gesteld', red.)

undefined

De memoires van een IRA-bommenlegger: 'De IRA en de jihad'

HUMO Waar was je op 11 september 2001?

undefined

Pat Magee «Ik heb er thuis naar zitten kijken, the whole horror. Mijn tweede vrouw, een Amerikaanse, zat naast me met tranen in de ogen, ze heeft familie en vrienden die in New York werken. Die middag heeft ook Jo Berry gebeld. Ze was erg overstuur, ze zei dat Brighton 'helemaal terug kwam'.

»Ze voorzag ook dat ze onder vuur zou komen te liggen, want zij was toch bevriend met 'die terrorist die onze democratie wilde opblazen'! Die hetze is er ook gekomen, maar toch heeft ze niet van mij afgekeerd. Wat heel dapper is.»

HUMO Had je als 'terrorist' een instinctieve reactie van bewondering voor die WTC-kamikazes? Bewonderde je hun moed, hun dodelijke vernuft?

undefined

Pat Magee «Het enige wat je enigszins zou kunnen bewonderen, is hun verregaande engagement. Maar de actie zelf was compleet verwerpelijk. Het was geen aanval op een militair of commercieel doelwit waarbij mogelijk burgers konden omkomen, de aanslag was er puur op gericht zoveel mogelijk burgers te doden. De 'springtuigen' zaten zelf vol burgers, en ook de doelwitten waren zo gekozen dat er maximaal burgers getroffen zouden worden.»

HUMO Jij wilt niet dat iemand je een terrorist noemt, je bent een soldaat, een Volunteer. Maar de daders van Al-Qaeda noemen zich ook 'soldaten van de heilige oorlog'.

undefined

Pat Magee «En nu wil jij horen wat het verschil is? Welwel, dan zijn we toch bij het terrorisme-verhaal beland! Wat een non-verhaal is, omdat het zo vuil en smerig en troebel is. Als je de media moet geloven, is een terrorist een fanatiek ventje met een bom. Maar wat doet Amerika met de burgerbevolking in Irak? Is dat de democratie herstellen, of zullen we het terrorisme van staatswege noemen?!

»Hoeveel mogelijkheden waren er daar om te onderhandelen? Om oorlog en geweld te vermijden? Hoeveel geld en economische drukkingsmiddelen had de VS kunnen inzetten om zijn gelijk te halen? Genoeg, zou ik zeggen, ecn toch kiezen Amerika en Groot-Brittannië voor oorlog, alsof er maar één weg open ligt! In dat opzicht is de IRA moreel véél hoogstaander dan de Britten en de Amerikanen: wij hadden maar één optie.»


Overleefd

HUMO Weet je hoeveel levens je hebt weggenomen?

Pat Magee «Daar wil ik niet over praten.»

HUMO Heb je jezelf ooit gezien als een moordenaar?

undefined

Pat Magee «Dat is een heel geladen term. Ik heb mensen het leven benomen, en daar moet ik nu mee leven. Ik zou willen dat ik iemand was die niemand het leven heeft benomen; ik zou me een vrijer en gelukkiger mens voelen als ik die last niet moest dragen. Maar het is nu eenmaal zo.»

HUMO Niet echt een moordenaar dan… Een goeie soldaat dan?

undefined

Pat Magee «Ik zal me niet verstoppen achter de IRA en zeggen: Ik was maar een soldaat en ik voerde de bevelen uit. Ik ben een zelfstandig individu, en nogmaals: ik betreur het dat ik levens genomen heb. Maar tegelijk sta ik achter wat ik gedaan heb, en wat de IRA gedaan heeft? En ik prijs me ook gelukkig dat ik die dertig jaar overleefd heb. Veel van mijn vrienden kunnen het niet navertellen.»

HUMO Hoeveel vrienden en kameraden heb je dan verloren?

undefined

Pat Magee «Ik zou het niet weten hoe ik ze moet beginnen te tallen, het zijn er zoveel. Zoveel! Als ik ze allemaal voor de geest haal, word ik depressief.»

HUMO Zit je nog met de angst dat 'men' een stille aanslag op je zal plegen? Een late vergelding voor wat je gedaan hebt?

undefined

Pat Magee «Een geplande aanslag vrees ik niet meer, maar in Belfast zal ik me zelden in het stadscentrum wagen. de loyalisten kennen mijn gezicht, en dan is een messteek snel gegeven. Maar ik reis intussen regelmatig naar Engeland, ik spreek op betogingen tegen de oorlog in Irak, en zowel aan de grens als op straat word ik met rust gelaten. En dat is voor mij een groot goed: in leven zijn, en ongestoord over straat kunnen lopen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234