Stephen Hawking ervaart gewichtloosheid tijdens een vlucht over de Atlantische Oceaan in 2007.  Beeld AFP
Stephen Hawking ervaart gewichtloosheid tijdens een vlucht over de Atlantische Oceaan in 2007.Beeld AFP

Interviewmedewerker Leonard Mlodinow

‘De mens Stephen Hawking was nog indrukwekkender dan de wetenschapper’

Hoe was het om samen te werken met Stephen Hawking? Leonard Mlodinow vertelt het in zijn nieuwe biografie van de wereldberoemde wetenschapper. ‘Hij was altijd bereid om triomfantelijk zijn eigen theorieën af te schieten.’

Zijn lichaam kwijnde langzaam weg, maar zijn geest zocht door, naar het begin van het heelal en het einde van zwarte gaten. Ondanks, of misschien wel dankzij, zijn ziekte amyotrofische laterale sclerose (ALS) groeide Stephen Hawking uit tot de meest iconische geleerde van zijn tijd. In 2018 overleed hij op 76-jarige leeftijd. Leonard Mlodinow, die meermaals nauw met Hawking samenwerkte, schreef een openhartig boek over het rebelse Britse genie dat schuilging achter die monotone Amerikaanse computerstem: ‘Stephen Hawking: Een verhaal over vriendschap en zwarte gaten’.

– Er bestaat al een Hollywoodfilm over Stephen Hawking en er is ook een aantal biografieën over hem verschenen. Wat maakt uw boek uniek?
Leonard Mlodinow
«De film vertelt een sprookjesversie. De biografieën barsten van de feiten, maar maken niet tastbaar wie Stephen Hawking werkelijk was, als mens. Ik wil aan lezers het gevoel overdragen hoe het was om met hem in één kamer te zitten. Hoe hij zijn wenkbrauwen in een vreselijke grimas kon trekken die ‘nee!’ betekende. Hoe er op zomerdagen een zweetdruppel traag langs zijn hoofd kon lopen. Je kent dat gevoel: akelig, jeukend. Vanwege zijn verregaande verlamming was hij niet in staat om die druppel weg te vegen. Moest ik het dan voor hem doen? Zulke details maken voelbaar uit wat voor situaties zijn leven bestond.»

Stephen Hawking en Leonard Mlodinow. Beeld Privébeeld
Stephen Hawking en Leonard Mlodinow.Beeld Privébeeld

– De Hawking die in tal van anekdotes in het boek naar voren komt, is avontuurlijk. Hij genoot van opschudding, ging voortdurend weddenschappen aan, organiseerde een feestje voor tijdreizigers, dronk champagne en genoot van onverantwoorde boottochtjes en verboden vuurwerk. Had zijn levenslust überhaupt te lijden onder zijn aandoening?
Mlodinow
«Volgens mij niet. Ik heb hem van heel dichtbij meegemaakt en ook zijn beste vrienden uitvoerig gesproken, waaronder Kip Thorne (natuurkundige en Nobelprijswinnaar, red.). Geen van ons heeft Stephen ook maar één keer kunnen betrappen op zelfmedelijden of onderliggende frustraties over zijn toestand. Hij was natuurlijk een geweldig natuurkundige, maar ik was nog veel meer onder indruk van hem als mens. Wie van ons zou in zijn situatie zo kunnen gedijen?»

– Maakte u zich ooit zorgen over Hawking?
Mlodinow
«Achteraf klinkt dit ongeloofwaardig, maar: nee. Psychologisch was hij heel sterk. Fysiek was hij uiteraard kwetsbaar; hij had 24 uur per dag zorg nodig. En ja, hij moest vaak naar het ziekenhuis. Maar hij had zo veel kritieke situaties overleefd en alle voorspellingen van artsen over zijn levenstermijn verloochend, dat ik en anderen op een gegeven moment oprecht dachten: hij gaat ons allemaal overleven.»

null Beeld Reuters
Beeld Reuters

– Kunnen we stellen dat zijn ziekte niet slecht heeft uitgepakt voor de wetenschap?
Mlodinow
«Dat klinkt bot, maar er zit wel wat in. Ik vroeg hem ooit: ‘Wat zou je hebben bereikt als je nooit ALS had gehad?’ Hij reageerde met: ‘O, die ziekte heeft me juist geholpen.’ Daar had hij een punt. Als theoretisch natuurkundige moet je een bepaald type mens zijn. Je moet je volledig kunnen isoleren van de wereld en urenlang, of eigenlijk dagen- en wekenlang, intens op kunnen gaan in complexe wiskundige vergelijkingen. Ikzelf trek dat niet helemaal, daarom ben ik slechts parttime natuurkundige. Stephen had daar in zijn jonge jaren ook veel moeite mee. Hij vond de wereld te leuk. Zijn ziekte maakte allerlei afleidingen in één klap onbereikbaar. Daardoor kon hij zijn geest eindelijk efficiënt richten op natuurkundige vraagstukken.»

– U deinst er in uw boek niet voor terug om ook minder nobele acties en eigenschappen van Hawking te benoemen. Als hij echt ongeduldig werd, kon hij bijvoorbeeld met zijn rolstoel op falende promovendi inrijden. Vond u het moeilijk om dergelijke anekdotes op te tekenen over een overleden vriend?
Mlodinow
«Nee, want Stephen stond achter het ethos van de wetenschapper: de waarheid vertellen. Volgens dat principe heb ik dit boek geschreven. Bovendien geneerde Stephen zich niet voor zijn karakter. Hij zei bijvoorbeeld dat zijn koppigheid zijn beste eigenschap was.»

Een presentatie van Stephen Hawking, die hier in een hologram op het podium verschijnt. Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Een presentatie van Stephen Hawking, die hier in een hologram op het podium verschijnt.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

– Dat maakte werken met hem vast geen eenvoudige opgave.
Mlodinow
«Dat was het inderdaad niet. Ten eerste kon hij met zijn spraakcomputer per minuut maar zes woorden produceren. Later werd dat nog minder. Maar vooral kon hij erg eigenwijs, ongeduldig en perfectionistisch zijn. We hadden soms gesprekken van twee uur lang over de formulering van één zinsnede in het boek dat we samen schreven: ‘Het grote ontwerp’. Soms moest je minutenlang wachten op een antwoord en als zijn stemcomputer dan eindelijk wat zei, bleek het geen reactie te zijn op de vraag waar je mee worstelde, maar een verzoek aan zijn assistent om een specifiek soort wijn!»

– U benoemt dat hij waarschijnlijk eenzaam was.

Mlodinow «Ja, ik denk van wel. Hij had weliswaar altijd verzorgers om zich heen, en genoot ook echt van hun aandacht en vooral ook van hun aanrakingen. Maar zijn verzorgers kregen betaald. Hij maakte zelden mee dat er ’s avonds vrijwillig een vriend belde en zei: ‘Kom je zo even een biertje drinken?’ Daarom vond hij het denk ik zo leuk als ik ’s avonds bij hem bleef eten. Dat heb ik veel gedaan in de periode dat we Het grote ontwerp’ schreven.»

– Wat maakte Hawking bijzonder als wetenschapper?
Mlodinow «Laat ik een voorbeeld geven. Hij had jarenlang fel verkondigd dat zwarte gaten onmogelijk materie en informatie konden verliezen. Nadat hij zich had verdiept in de kwantummechanica kwam hij tot een ander inzicht. Niet alleen gaf hij zijn tegenstanders gelijk, hij stelde dat ze nog veel meer gelijk hadden dan ze zelf dachten. Zwarte gaten verliezen namelijk wel degelijk materie; over vele miljarden jaren beschouwd lopen ze zelfs leeg! Stephen was altijd bereid om triomfantelijk zijn eigen theorieën af te schieten, zolang logica, bewijs of wiskunde dat rechtvaardigden.»

– Churchill zei ooit over het schrijven van een boek: het begint als een minnares, het eindigt als een tiran, en uiteindelijk smijt je het de wereld in. Geldt dat ook voor uw boek over Hawking?
Mlodinow «O nee, ik had veel plezier tijdens het schrijven. Vaak ging ik op bed liggen, terugdenkend aan momenten uit onze dagen samen. Het was mooi om die te herbeleven. Ik was een beetje bedroefd toen ik klaar was.»

(AD)

Leonard Mlodinow, ‘Stephen Hawking. Een verhaal over vriendschap en zwarte gaten’, Veen Media.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234