null Beeld

'De mensmachine': hoe de grens tussen mens en computer steeds meer vervaagt

Steeds meer mensen vinden de dood zo’n vreselijk vooruitzicht dat ze met alle mogelijke middelen proberen om de man met de zeis op afstand te houden. Ze ontmoeten elkaar op meetings en feestjes in Silicon Valley en noemen zichzelf transhumanisten. Hun plan: zich laten invriezen of zelfs onderzoeken hoe ze hun brein op computers kunnen aansluiten in de hoop hun leven zo lang mogelijk te rekken... Of zelfs onsterfelijk te worden.

Marc Van Springel

'De zoektocht naar het eeuwige leven'

De Ierse auteur Mark O’Connell dook twee jaar onder in de wondere wereld van het transhumanisme en schreef er ‘De mensmachine’ over, een even boeiende als vermakelijke brok gonzojournalistiek.

HUMO Hoe komt iemand op het idee om enkele jaren van zijn – voorlopig nog eindige – leven te besteden aan een bizarre beweging als het transhumanisme?

Mark O’Connell «Tien jaar geleden had ik er al eens een artikel over geschreven, maar het liet me niet los. Door de jaren werd mijn fascinatie alleen maar groter. Een paar jaar geleden werd ik vader, en begon ik na te denken over de fragiliteit van het leven en de dood. Die gedachten begonnen te versmelten met mijn fascinatie voor het transhumanisme.»

HUMO Geloven transhumanisten echt dat het eeuwige leven mogelijk is?

O’Connell «Het lijkt hen niet alleen mogelijk, door de vooruitgang van de technologie is het volgens hen zelfs onvermijdelijk. Al zijn ze er niet allemaal van overtuigd dat het nog tijdens hun leven haalbaar is. Misschien is het voor over twintig jaar, misschien honderd. Maar ze geloven wel dat onsterfelijkheid iets is waar de mens naar moet streven.

»Ik heb tot op zekere hoogte begrip voor het idee dat de dood onrechtvaardig en verkeerd is. Dat geldt wellicht voor veel mensen. We kunnen de dood moeilijk aanvaarden. Maar transhumanisten zijn wat doorgeslagen in hun verzet tegen hun sterfelijkheid. Ik wil niet sterven, maar het idee om eeuwig te leven vind ik al even vreselijk. Onze sterfelijkheid is net één van de grootste drijfveren bij alles wat we doen. Stel dat ik het eeuwige leven zou hebben: waarom zou ik morgen nog aan een nieuw boek beginnen als ik het ook over tien of vijftig jaar kan? Wat zou nog de waarde van een leven zijn als we allemaal onsterfelijk waren?»

undefined

null Beeld

HUMO Hebben de transhumanisten begrip voor jouw mening?

O’Connell «Ze begrepen niet hoe iemand de dood kon verdedigen. Hun verklaring was dat ik een soort stockholmsyndroom-relatie met de dood had. Ik was sympathie beginnen te voelen voor wat mij angst inboezemt. Wat nog best zou kunnen ook (lacht). Ik weet één ding zeker: het eeuwige leven is niks voor mij.»

HUMO Een opmerkelijke passage in het boek is uw bezoek aan Alcor, een firma die is gespecialiseerd in cryobewaring. Mensen kunnen er zich na hun dood laten invriezen om later weer tot leven te worden gewekt.

O’Connell «Het idee is dat je wordt ontdooid wanneer ergens in de toekomst de technologie is ontwikkeld om je lichaam of hoofd op een robot of een organisme aan te sluiten, zodat je je leven in die nieuwe vorm kan voortzetten. Wereldwijd zijn er zo vier opslagplaatsen: drie in de Verenigde Staten en één in Rusland. Ik was vooral getroffen door de banaliteit ervan: het gebouw lag vlak naast een luchthaven in Phoenix, in een bedrijvenpark met kantoren, en naast een toonzaal van vloertegels. Het leek een bedrijf als een ander, met een vriendelijk lachende jongedame aan de receptie en werknemers die nine to five werken. Terwijl het gebouw dient om doden te stockeren die voor het eeuwige leven hebben getekend. Toen de directeur me rondleidde in het gedeelte waar de lichamen zich bevinden, begon ik het bijna als een soort religieuze plek te zien. Het had iets sacraals. Een heel vreemde ervaring.»

HUMO Hoe liggen de lichamen er opgeslagen?

O’Connell «Ze worden bewaard in met stikstof gevulde zilveren cilinders van een meter of drie hoog. Het lijken gigantische thermosflessen. Elke cilinder bevat vier lichamen en eventueel nog een paar hoofden. Alcor heeft twee formules: je kunt je hele lichaam laten invriezen voor 200.000 dollar, of alleen je hoofd voor 80.000 dollar. De meesten kiezen voor de laatste optie, vertelde de directeur. Niet omdat het goedkoper is. Ze willen gewoon niet vasthangen aan hun versleten, oude lichaam wanneer ze in de verre toekomst terugkomen als één of ander glimmend robotachtig wezen. Als je hun vreemde logica volgt, hebben ze nog een punt ook (lacht).»

HUMO Hoe wetenschappelijk verantwoord is de hele procedure?

O’Connell «Dat is een andere kwestie. De wetenschap maakt al langer gebruik van vloeibare stikstof om embryo’s of weefsels op zeer koude temperaturen te bewaren, maar een kleine nuance is dat het dan om levend materiaal gaat. De ‘patiënten’ van Alcor – zo noemt men ze namelijk – zijn al dood op het moment dat ze worden ingevroren. Een belangrijk verschil. En niemand is zo gek om zich levend te laten invriezen. Dat is wettelijk ook verboden.

»Bij Alcor ziet men dat anders. Voor hen zijn de patiënten alleen klinisch dood op het moment dat ze worden geprepareerd. Het afsterven van de cellen is nog niet ingetreden, waardoor ze nog niet écht dood zijn. Later zouden ze in principe probleemloos kunnen worden gereanimeerd. Ze hebben echt op alles een antwoord (lacht).

»Verder vertrouwen ze bizar genoeg op technologie die nog niet is uitgevonden. Ze gaan er namelijk van uit dat we ooit zover zullen staan dat ingevroren lichamen of hoofden probleemloos weer tot leven kunnen worden gewekt. Een wel zeer optimistische veronderstelling. Dat de wereld er dan heel anders uitziet en wetenschappers misschien helemaal niet geïnteresseerd zijn om hen te laten verrijzen, daar wensen ze niet over na te denken. Laat staan over de vraag of het op aarde nog niet druk genoeg zal zijn zónder al die tot leven gewekte doden.»

HUMO Het lijkt iets voor beroemdheden met te veel geld.

O’Connell «Daar wilde Alcor niets over lossen. Behalve dan dat Timothy Leary, de bekende psycholoog en lsd-profeet, lange tijd een enthousiast lid van Alcor was, maar er uiteindelijk voor koos om zich te laten cremeren en zijn as de ruimte in te laten schieten met een raket. Bij Alcor is men nog altijd niet te spreken over het verraad van Leary.

»In Phoenix liggen nu 117 ‘patiënten’. En er zijn nog een paar honderd mensen die zich voor de procedure hebben ingeschreven. De bekendste patiënt die bewaard wordt, is James Bedford, een professor psychologie van de University of California die in 1967 als eerste mens werd ingevroren en na veel omzwervingen in 1982 bij Alcor terechtkwam. In 1991 werd hij daar in een nieuwe cilinder gestoken. Hij zag er volgens Alcor nog zeer goed uit. Ook al werd de oorspronkelijke conservering uitgevoerd door een chemicus, een dokter en een tv-hersteller uit Los Angeles.»

undefined

'Je laten invriezen zonder te weten of ze je ooit zullen kunnen ontdooien: dat getuigt van veel vertrouwen in technologie die nog niet is uitgevonden'

HUMO De directeur van Alcor vertrouwde je gek genoeg toe dat hij zelf liever niet in één van zijn thermosflessen zou belanden.

O’Connell «Niet de beste reclame voor zijn business, nee (lacht). Maar ook niet zó raar. De meeste transhumanisten zien cryobewaring als de laatste optie. Ze zien het niet zitten om duizend jaar in een stalen fles bewaard te worden, zonder de zekerheid dat ze ooit tot leven zullen worden gewekt. Ze rekenen erop dat de technologie nog met een andere oplossing komt voor het zover is. Alleen als het echt niet anders kan, zullen ze zich laten invriezen. Anders ben je zéker dood.»

HUMO Een denkspoor waar transhumanisten blijkbaar veel van verwachten, is brain uploading: het onttrekken van de informatie in het brein om die naar een computer, een robot of een andere drager over te brengen, en op die manier onsterfelijk te worden.

O’Connell «Het is een zeer extreem idee – zélfs binnen het transhumanisme. Maar het is een terrein waar verrassend veel briljante wetenschappers op werken. Eén van de onderzoekers die ik sprak, legde me uit dat zijn interesse in brain uploading was ontstaan uit frustratie over de beperkingen van zijn eigen vergankelijke lichaam. Hij vond het erg dat hij niet honderd jaar op een bepaald ingewikkeld probleem zou kunnen werken of naar een ander zonnestelsel zou kunnen reizen, omdat ons lichaam daarvoor niet lang genoeg meegaat. De enige oplossing was: ons brein – niet het fysieke ding, maar de informatie die erin zit, onze geest – losmaken van dat vervelende lichaam. Als je alleen als geest kunt bestaan, opent dat oneindige mogelijkheden: je zou niet alleen onsterfelijk worden, je zou ook kunnen kiezen welke vorm je aanneemt. Sommigen zien er zelfs wat in om alléén als brein te bestaan: eentje dat technologisch gepimpt kan worden, zodat het oneindig veel sneller en slimmer wordt.»

HUMO Zijn ze daar werkelijk van overtuigd? Dat zijn toch zeer wilde ideeën?

O’Connell «Sommige wetenschappers vinden het een prikkelend idee en vinden het alleen al daarom het onderzoeken waard. Ook al lijkt het misschien verre toekomstmuziek.

»Men zal eerst moeten uitvissen hoe een brein, of de informatie in het brein, kan worden gekopieerd. Er zijn veel neurowetenschappers die eraan twijfelen of dat überhaupt mogelijk is. Té complex, zeggen ze. We weten amper hoe het bewustzijn werkt: hoe zouden we het dan uit onze hersenmaterie kunnen halen?»

undefined

null Beeld

HUMO Sterk argument.

O’Connell «Brain uploading leek me ook allemaal zeer science fiction, tot iemand me op een symposium aan professor Ed Boyden van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) voorstelde. Boyden is zelf geen transhumanist, maar doet al jaren onderzoek naar de werking van onze hersenen. Boyden is niet bezig met brain uploading, hij probeert vooral te ontdekken hoe hersenziekten als parkinson, epilepsie en alzheimer ontstaan. Al acht hij het niet onmogelijk dat we ooit de werking en mysteries van het brein kunnen ontrafelen. Meer nog, hij toonde me beelden van een proef bij een worm. Wetenschappers waren erin geslaagd de activiteit tussen de 302 neuronen van de worm integraal in kaart te brengen: het eerste organisme waarbij dat is gelukt.

»Dat begint toch al akelig dicht tegen brain uploading aan te zitten. Alleen: ons brein bestaat uit een paar honderd miljard neuronen. Het volledig in kaart brengen daarvan is nog iets anders. Boyden sprak zich ook niet uit over hoe realistisch mind uploading is, maar hij zei wel dat het theoretisch mogelijk is. Ik moet zeggen: dat was het enige moment dat mijn scepsis over de hele transhumanistische beweging héél even wankelde.»

HUMO U haalt het zelf ook een paar keer in het boek aan: het blijft raar hoe transhumanisten over hun lichaam denken. Ze zien het als een last die hen beperkt in hun mogelijkheden, een vergankelijke homp vlees waarvan ze zich liever vandaag dan morgen willen ontdoen.

O’Connell «Ze maken graag de analogie met computers: ons lichaam is de hardware waarop de kostbare software van onze geest draait. Ik vind die visie choquerend. Al is ze niet nieuw: het idee dat er iets hogers is en dat we ons van het stoffelijke moeten ontdoen, loopt door de hele geschiedenis van de westerse filosofie en cultuur. Het gaat terug op Plato en Descartes.

»Maar het blijft inderdaad vreemd hoe licht ze erover gaan om afstand te nemen van hun lichaam. Ik kan me er niks bij voorstellen. Ons lichaam bepaalt toch ook voor een groot deel mee wie we zijn? En hoe anderen ons zien? Ik moest vaak denken aan mijn vrouw en mijn zoontje. Het is toch ook hun lichamelijkheid die maakt dat ik hen zo graag zie. Als je je geest loskoppelt van je lichaam, ben je dan nog wel jezelf? In hoeverre ben je dan zelfs nog een mens?»

HUMO Zij vinden het blijkbaar geen probleem.

O’Connell «In hun visie is een mens niet meer dan een verzameling data. In die zin sluit transhumanisme vreemd genoeg aan bij een maatschappelijke trend. Het verhaal van iemands leven kan perfect verteld worden aan de hand van zijn zoekgeschiedenis op Google. We worden meer en meer gereduceerd tot data, tot cijfers en nullen en algoritmes.»

HUMO Eén van de mensen die u niet te spreken hebt gekregen, is Ray Kurzweil, uitvinder, zakenman, computerwetenschapper en één van de belangrijkste denkers van het transhumanisme.

O’Connell «Zijn waanzinnige maar fascinerende boek ‘The Singularity Is Near’ uit 2005 heeft mijn interesse in het onderwerp gewekt. De singulariteit is het punt waarop artificiële intelligentie de menselijke intelligentie zal overstijgen, een punt waar we volgens sommigen niet meer zo ver vandaan zitten. Dat moment ziet Kurzweil als een kantelpunt voor de mensheid: de artificiële intelligentie zal vanaf dat punt razendsnel toenemen, onder andere omdat intelligente machines zelf steeds slimmere machines zullen ontwerpen. Omdat de mens méé zou kunnen, zal hij computers in zijn lichaam moeten integreren, bijvoorbeeld in de vorm van microscopisch kleine nanobots die zijn intelligentie een boost kunnen geven. De grens tussen mens en computer zal steeds meer vervagen en uiteindelijk zullen we ons van ons nutteloze vlees ontdoen en alleen nog als intelligentie bestaan. Daarna wordt het overigens nóg gekker: de steeds straffere superintelligentie die de mens ondertussen heeft opgeslokt, zal tot in alle materie en energie doordringen en zich ten slotte tot in de verste uithoeken van het universum uitspreiden. Waarna het universum een soort gigantische supercomputer wordt.»

undefined

'Sommige experts vrezen dat de mensheid nú al in gevaar is door de ontwikkeling van artificiële intelligentie'

HUMO Ray Kurzweil is sinds een paar jaar hoofd van de afdeling artificiële intelligentie bij het machtige Google. Hoe verontrustend moeten we het vinden dat iemand met zulke bizarre ideeën daar zit?

O’Connell «Ik zou er toch niet te veel van wakker liggen (lacht). Ik weet ook niet of hij zoveel macht heeft bij Google, maar hij is daar natuurlijk niet voor niets binnengehaald. Kurzweil is een denker, een visionair, en bij Google vinden ze het wellicht interessant om zo iemand in het bedrijf te hebben. Je weet maar nooit wat het oplevert.»

HUMO Als we het goed hebben begrepen, zijn er binnen het transhumanisme twee strekkingen: sommigen vinden het een goed idee om in de verre toekomst met superintelligente computers te versmelten, anderen zien artificiële intelligentie als een bedreiging en vrezen dat de mensheid zal worden weggevaagd als we niet ingrijpen. Maken die laatsten zich terecht zorgen?

O’Connell «Ik heb met een paar mensen gesproken, absolute experts in het veld, die er stellig van overtuigd zijn dat de mensheid in gevaar is. Sommigen vrezen zelfs dat het nu al te laat is, en hebben zich al bij de nakende ondergang van de wereld neergelegd. Ze zijn alvast in goed gezelschap: mensen als Stephen Hawking, Elon Musk en Bill Gates – toch niet de eersten de besten – hebben de voorbije jaren ook al gewaarschuwd voor de gevaren van artificiële intelligentie.

»Zelf denk ik niet dat artificiële intelligentie het einde van de mensheid zal betekenen. Maar ik weet wel zeker dat het op economisch vlak een enorme, bijna existentiële catastrofe zal veroorzaken. Het kapitalisme heeft zich altijd proberen te ontdoen van de werknemers – die zijn duur en kunnen ziek worden – en artificiële intelligentie lijkt het toverstokje waarmee het dat eindelijk voor elkaar zal krijgen. Op dat vlak staan we, vrees ik, voor een omwenteling zonder weerga.

»Wat mij verder vooral intrigeert, is dat veel miljardairs miljoenen dollars pompen in allerlei stichtingen die waarschuwen voor de ondergang van de mensheid of onderzoeken hoe die kan worden afgewend. Al dat geld zou toch ook besteed kunnen worden aan de bestrijding van échte problemen zoals de honger in de wereld of de schrijnende ongelijkheid? In plaats van het te vergooien aan het hypothetische gevaar van een nog niet bestaande technologie.»

HUMO Er is vreemd genoeg ook een link tussen de transhumanistische beweging, Silicon Valley en het Pentagon.

O’Connell «Dat is niet nieuw. Het internet zelf is een uitvinding van DARPA (Defense Advanced Research Projects Agency), een afdeling van het Pentagon die zich bezighoudt met militaire toepassingen op basis van de nieuwste technologieën. Gps is ook een uitvinding van DARPA. In Amerika is het altijd de overheid geweest die achter de grootste technologische vernieuwingen zat: het internet, de wedren naar de maan…

»Transhumanisten zijn bezig met het versmelten van mens en machine, een terrein dat het Pentagon ook interesseert. Niet omdat ze de dood willen verslaan, maar om robotsoldaten te ontwikkelen. Of technologisch verbeterde supersoldaten die geen slaap nodig hebben of kunnen communiceren met hun gedachten. Ze vinden robotsoldaten ook interessant omdat het minder doden in oorlogsgebied zou betekenen. Bij de militairen dan. Van burgerslachtoffers liggen ze minder wakker.

»DARPA organiseert zelfs een wedstrijd voor robotontwikkelaars met een cheque van 1 miljoen dollar voor de winnaar. Op die manier is het Pentagon de grootste investeerder in transhumanistische technologie. Wat toch een beetje pijnlijk is voor iemand als Peter Thiel, een multimiljardair met ultraliberale opvattingen die radicaal tegen de overheid is, maar door zijn vele investeringen in transhumanistisch onderzoek toch weer zaken doet met de overheid. Die Thiel is één van de meest sinistere figuren van Silicon Valley. Hij vergaarde zijn fortuin als medeoprichter van PayPal en als één van de eerste investeerders van Facebook, en is nu één van de belangrijkste durfkapitalisten van Silicon Valley. Hij is het boosaardige genie dat altijd op de achtergrond aanwezig is. ’s Mans visie op de toekomst van de mensheid vind ik – en gelukkig veel mensen met mij – extreem gevaarlijk en verontrustend. Zo maakt Thiel er geen geheim van dat volgens hem de democratie moet verdwijnen zodat het kapitalisme kan overleven. Nog zorgwekkender is dat Thiel dicht tegen het centrum van de politieke macht zit in Washington. Hij is een prominente geldschieter en adviseur van Donald Trump

undefined

null Beeld

HUMO Waarom is men in Silicon Valley zo geobsedeerd door het eeuwige leven?

O’Connell «Door het bijna religieuze geloof in de oneindige mogelijkheden van technologie. We hebben met technologie al zoveel voor elkaar gekregen: de dood moeten we toch óók kunnen oplossen, denken ze.

»Al is er nog een heel andere reden: in Silicon Valley lopen veel mensen rond, vaak nog dertigers, die dankzij Google of Facebook multimiljonair zijn geworden en hun geld nooit op zullen krijgen. Waarom zouden ze dan niet proberen om uit te zoeken – of te laten uitzoeken – hoe ze hun leven zo lang mogelijk kunnen rekken?»

HUMO De vraag van één miljoen: denk je, na alles wat je in die twee jaar hebt gehoord en gezien, dat we ooit eeuwig zullen leven?

O’Connell «Ik heb veel vooraanstaande wetenschappers gesproken en die waren allemaal zeer sceptisch: veel meer dan een bescheiden verlenging van het leven zat er volgens hen niet in.

»Maar er wordt ook gigantisch veel geld geïnvesteerd in research door mensen als Peter Thiel. Ik denk niet dat hij er zoveel geld in zou steken als hij er zelf niet van overtuigd was dat het mogelijk is. En hij is zeker niet de enige die zo denkt.

»Maar ik blijf sceptisch: mocht men ooit de Heilige Graal vinden, dan vrees ik dat ze, zeker in het beginstadium, alleen maar beschikbaar zou worden voor de ultrarijken. Het zou tot een nog grotere ongelijkheid leiden dan degene die we nu al kennen.»

HUMO Je zei dat je het boek begonnen bent omdat je over sterfelijkheid en de dood begon na te denken. Hebben je omzwervingen in het milieu van de transhumanisten je idee daarover veranderd?

O’Connell «Goeie vraag. Ik weet het niet zeker. Maar je kunt geen twee jaar in die wereld vertoeven zonder dat het op de één of andere manier een deel van je wordt. Ik ben op geen enkel moment in de verleiding gekomen om me te bekeren, maar het heeft wel een psychologisch effect op mij gehad. Op bepaalde momenten was ik me zeer bewust van het feit dat ik een machine ben, een constructie van chemische elementen die vroeg of laat ophoudt te bestaan, en niets meer. Dat idee sluimert nog altijd in de achtergrond. En dat is best raar.»

‘De mensmachine’ van Mark O’Connell verschijnt midden januari bij uitgeverij Podium.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234