null Beeld

De moeders van Molenbeek: 'Ik zou willen dat men hier de avondklok instelt'

‘De moeder van Brahim, Salah en Mohamed is mijn buurvrouw,’ zegt Malika Saissi, die zich met haar vzw Caleidoscoop al achttien jaar inzet voor de vrouwenemancipatie in Molenbeek.

Malika «Drie jaar geleden is het begonnen. Op een dag kreeg ik de ene ontroostbare moeder na de andere op mijn bureau. Ze vertelden dat hun zoons plots naar Syrië waren vertrokken. Net als de moeder van de Abdeslams waren het open, moderne vrouwen die hier lessen volgden en wilden emanciperen. Ik weet nog dat ik bij mijn thuiskomst meteen mijn zoons van 18 en 20 bij me heb geroepen: ‘Kijk uit. Er lopen hier in Molenbeek mensen rond die een soort sekte leiden en jongens proberen te overhalen om in Syrië te gaan vechten. Die lui vertegenwoordigen absoluut niet de God waar wij in geloven.’ ‘Maar mama,’ zei mijn oudste zoon toen, ‘je bent wel een beetje laat. Die mannen hebben me al een hele tijd geleden gevraagd om me bij hen aan te sluiten. Maar ik heb meteen gezegd dat ik aan die onzin niet meedoe.’

»Ik stond paf! Hij had me daar niets over verteld omdat hij jongens die wél vertrekken, gewoon gestoord vindt. Hij is in Gent op internaat geweest, studeert hard en wil slagen in het leven. Gisteren kwam hij me ongerust vragen: ‘Mama, als ik op mijn cv zet dat ik 1080 Brussel woon, gaan ze me dan nog wel ergens aannemen?’ Wat moet ik daarop antwoorden? Toen hij dat vroeg, realiseerde ik me dat ik, toen in 1990 de oorlog in Irak uitbrak en mijn vader zich zorgen zat te maken voor de televisie, buiten aan het breakdancen was. Ik zat in mijn eigen, onbezorgde wereld. Maar vandaag zijn de jongeren niet meer onbezorgd. Het zijn zíj die ons komen vertellen over de gevaren op straat, die ons komen vragen: ‘Hoe moet het nu verder met ons als de wereld zo slecht denkt over mensen uit Molenbeek? Wat hebben wij voor toekomst?’ Ik heb horen zeggen dat ze Mohamed Abdeslam, die al jaren bij de gemeente werkt, gaan ontslaan. Hij zal van nu af altijd de broer van die kamikaze zijn.»

undefined

'De broers Salah, Brahim en Mohamed Abdeslam. Malika: 'Ik heb horen zeggen dat ze Mohamed, die al jaren bij de gemeente werkt, gaan ontslaan. Hij zal van nu af altijd de broer van die kamikaze zijn.'

undefined

null Beeld
null Beeld

undefined

Iedereen bang?

Er komen steeds meer moeders die bij Caleidoscoop Franse les volgen, bij ons aan tafel zitten.

Atifa «Mijn dochter van 15 wil niet meer uitstappen bij het metrostation van Molenbeek. Ze schaamt zich zo erg dat ze een halte eerder uitstapt.»

Farida «Mijn 8-jarige dochter heeft vannacht geen oog dichtgedaan. Ze denkt dat er elk moment een man met een bom haar kamer kan binnenkomen.»

Malika «Wat er gebeurt, is funest voor de ontwikkeling van onze gemeenschap. Al die huilende moeders die in mijn kantoor zijn komen vertellen dat ze hun zoon in Syrië hebben verloren, waren vrouwen die actief waren in de beweging hier, die zich wilden ontwikkelen. Maar nu zie ik ze niet meer. Ze hebben het opgegeven omdat ze psychologisch kapot zijn. We gaan op alle niveaus achteruit.»

De lerares Frans «Normaal heb ik dubbel zoveel leerlingen in de klas. Iedereen is bang.»

Alle moeders die zich bij het gesprek voegen, hebben – zo blijkt meteen – wel een nicht of een buurvrouw met een zoon die opeens naar Syrië is vertrokken.

undefined

null Beeld

undefined

'Hawa: 'Mijn zoon Yoni is in januari 2014 samen met Abdelhamid Abaaoud naar Turkije gevlogen. Ik heb gesméékt bij de politie om hem tegen te houden, maar blijkbaar maakt het geen verschil of je meewerkt of niet.'

Fatima «Mijn twee neven zijn naar ginder getrokken. Het was hun moeder wel opgevallen dat de oudste zijn baard had laten groeien, maar ja, dat doen wel meer jongens. Het had haar in elk geval niet gealarmeerd. Van de jongste had ze het helemáál niet verwacht. Hij was een brave jongen, had een vriendinnetje en werkte bij de Colruyt, waar hij ook de sterkedrank prijsde die de islam zo nadrukkelijk verbiedt. Maar hij is toch vertrokken. In het begin liet hij nog wel van zich horen, maar nu al een hele tijd niet meer.»

Asana «De zonen van mijn buurvrouw zijn ook allebei naar Syrië gegaan. Eerst de oudste. Die is omgekomen. Zijn moeder heeft daar een foto van opgestuurd gekregen, met de tekst: ‘Gefeliciteerd, uw zoon is gestorven als een martelaar.’ Toen ze merkte dat haar tweede zoon ook wilde gaan, heeft ze de Belgische autoriteiten op de hoogte gebracht, maar die hebben niets gedaan. Ze heeft dan zelf geprobeerd om hem tegen te houden door zijn bankrekening te blokkeren en zijn paspoort af te nemen. Maar een week later was hij toch weg. Hoe is dat mogelijk? Hij is 17 – minderjarig, dus – en is zonder paspoort de douane gepasseerd.»


Rattenvanger

‘De politie laat ze allemaal door hun vingers glippen,’ zegt Hawa Keita boos. Haar zoon, Yoni Mayne, vertrok twéé keer naar Syrië. De tweede keer werd hem fataal.

Hawa «Eind vorig jaar kreeg ik de politie op bezoek. Ze hadden goed en slecht nieuws voor me. Het slechte nieuws was dat mijn zoon dood was; het goede dat ze de lui op het spoor waren die mijn zoon naar Syrië hadden gelokt.

undefined

'Mijn dochter van 15 wil niet meer uitstappen bij het metrostation van Molenbeek. Ze schaamt zich zo erg dat ze een halte eerder uitstapt' Atifa

»Het ging allemaal zo snel. Ik heb Yoni zien veranderen, in vier maanden tijd was het een compleet andere jongen geworden. Vroeger liep hij in Armani-kleren rond en draaide hij elke ochtend loeiharde metalmuziek van Icon. Maar ineens liet hij zijn baard staan, trok hij lange gewaden aan en noemde hij me ‘une mécréante’, een ongelovige, omdat ik de leer van de islam volgens hem niet streng genoeg beleed. En plots is hij naar Syrië getrokken.

undefined

null Beeld

»Het was niet dat hij hier geen kansen had gekregen. Hij baatte een nachtwinkel uit in Molenbeek, had er een tijdje zijn eigen videotheek en werkte in een snackbar. De eigenaars van de snackbar hebben me na zijn dood nog verteld hoe vriendelijk en gedienstig Yoni was. Ze konden er niet bij dat hij een jihadi geworden was. Ik ben gelovig, ik vind de islam een prachtige godsdienst, maar ik beleef hem op een heel open, persoonlijke manier, niet volgens strikte regeltjes. En zo heb ik Yoni en zijn twee jongere zussen ook opgevoed. Maar via nieuwe vrienden is hij in de ban geraakt van een imam, een zekere Mamoud. Ik verloor alle grip op mijn zoon. Zijn vrienden van vroeger, góéde vrienden, had hij allemaal afgestoten en vervangen door moskeegangers. Hij vond ook dat ik een onbetamelijk leven leidde. Ik mocht geen vriend hebben; ik moest trouwen. En uitgaan was al helemaal verboden.

»Yoni ging helemaal mee in het discours van die imam. Ik ben zó kwaad op die man. Ik was erg close met Yoni: ik sliep met hem in hetzelfde bed, want zijn vader en ik zijn al jaren gescheiden. En opeens was hij weg. Disparu. Gehersenspoeld.»

De imam was niet de enige die Yoni beïnvloedde. Er was ook Khalid Zerkani (41), een oudere Molenbekenaar die altijd in de buurt van de moskee rondhing en als een soort rattenvanger verschillende Molenbeekse jongeren zou hebben aangezet om bij IS te gaan vechten. Hij nodigde jongeren uit om in zijn huis in de Vanderstichelenstraat te komen logeren, stuurde hen erop uit om te gaan zakkenrollen en inbreken, en gaf de opbrengst aan jonge rekruten die naar Syrië wilden vertrekken. Die vrijgevigheid bezorgde hem de bijnaam ‘de kerstman van de jihad’.

Ook Yoni was vaak in het huis van Zerkani te vinden.

Hawa «Het was een malloot met een lange baard en lange haren, die twintig jaar ouder was dan die jongeren. Hij maakte eten voor hen, liet hen op de playstation spelen en op matrassen en fauteuils slapen. Vierentwintig uur per dag waren er op verschillende schermen oorlogsfilms uit Syrië te zien.

»In april 2013 vertrok Yoni de eerste keer. We waren samen aan het eten, en opeens zei hij: ‘Mama, morgen ga ik naar het trouwfeest van één van mijn vrienden in het buitenland.’ Een week later belde hij me op: hij zat in Syrië. Ik ben onmiddellijk naar de politie gestapt en ik heb hun alles verteld wat ik wist. Ik ben zelfs met een politieman in burger naar de moskee gegaan.

»Drie maanden later was Yoni terug. Waarom? Ik denk omdat hij me miste – il aime trop sa maman. Ik zei tegen hem dat ik niet boos was, ook al stormde het in mijn hart. Hij beweerde dat hij niet verder dan Turkije was geweest. Maar toen ik zijn kleren waste, wist ik genoeg: ze zaten helemaal onder de modder. Hij kwam terug van een trainingskamp, een kamp in Syrië. Mijn grootste zorg was dat hij opnieuw zou vertrekken. Ik smeekte de politie om mijn zoon in de gaten te houden. Eén keer hebben ze hem ondervraagd. Eén keer. Tijdens die ondervraging hield hij de politie voor de gek, op een bepaald moment begon hij zelfs luid te bidden. Daarna hebben ze hem gewoon laten gaan, zomaar. ‘We houden hem in het vizier,’ zei de politie. Ik moest me geen zorgen maken. Maar in januari 2014 was hij opeens weer weg.»

null Beeld

Op 20 januari 2014 stapte Yoni Mayne in Düsseldorf op het vliegtuig naar Turkije, in het gezelschap van Abdelhamid Abaaoud, het vermeende brein achter de aanslagen in Parijs, en diens 13-jarige broertje Younes, die later bekend zou worden als ‘de jongste jihadstrijder van Syrië’.

Hawa «Mijn zoon had niets te maken met Abaaoud. Ze waren geen vrienden. Ze hebben alleen die reis naar Syrië samen gemaakt. Onder de ogen van de politie! Ik heb gedaan wat ik kon om Yoni tegen te houden. Ik heb gesméékt bij de politie, ik heb hen álles verteld wat ik wist, maar blijkbaar maakt het geen verschil of je nu meewerkt of helemaal niks doet.

»Die Zerkani heeft intussen twaalf jaar cel gekregen. Maar daarmee heb ik mijn zoon niet terug. Ik heb zijn lichaam nooit te zien gekregen, ook niet op foto. Ik weet niet eens waar hij begraven is – óf hij wel begraven is.»


Gehersenspoeld

Malika «Dat is ook iets wat ik niet begrijp: waarom de autoriteiten niet méér proberen te voorkomen dat die jongens vertrekken. De inlichtingendienst heeft een hele lijst met verdachten, hebben ze al vaak in de media gezegd. Waarom grijpen ze niet in? Waar wachten ze op? Tot al die jongens naar Syrië zijn vertrokken? Na de aanslag in Parijs wisten ze meteen waar in Molenbeek ze moesten zijn. Hadden ze dat hele drama dan niet kunnen voorkomen?»

Farida «Maar hoe kan het dat de ouders helemaal niet zien aankomen dat hun zonen het verkeerde pad opgaan? Ik ben altijd in de buurt van mijn zoon als hij gaat sporten, als hij van school komt. Ik hou altijd in het oog met wie hij omgaat.»

Malika «Maar jouw kinderen zijn nog klein. Als ze 20 zijn, kun je onmogelijk altijd weten wat ze buitenshuis doen. Dan weet je niet meer wie hun vrienden zijn. Dat ronselen en radicaliseren gebeurt allemaal in het geheim. Had jij iets aan Salah gemerkt? Zag hij eruit alsof hij aan het radicaliseren was? Had hij een baard? Hij zag er keurig uit. Een week geleden ging hij nog gewoon uit met zijn vrienden, hij deed wat alle jongens op die leeftijd doen.»

undefined

'De oudste zoon van mijn buurvrouw is omgekomen in Syrië. Ze heeft daar een foto van opgestuurd gekregen, met de tekst: 'Gefeliciteerd, uw zoon is gestorven als een martelaar'' Asana

Farida «Maar Salah wilde al eens naar Syrië gaan, stond er in de krant.»

Malika «Ja, in 2013. Maar tegen zijn moeder heeft hij toen gezegd dat hij naar Turkije op vakantie wou. Dat is wat ze allemaal zeggen. Ik denk echt dat de autoriteiten beter dan de ouders op de hoogte zijn van welke jongens gerekruteerd zijn. Thuis praten ze en eten ze en gedragen ze zich alsof er niets aan de hand is.»

Asana «Dat is waar: jongens die zich aansluiten bij IS, verzwijgen dat tegenover anderen. In hun gewone leven zijn ze er eigenlijk niet meer. Ze zitten in een andere realiteit. Ze zijn echt gehersenspoeld, net als mensen die bij een sekte gaan.»

Mounia «Ik zou willen dat ze in Molenbeek de avondklok instellen, zodat mijn zonen na tien uur niet meer buiten mogen.»

Malika «Dat is geen oplossing. Ze moeten in de jongeren hier investeren, zorgen voor opvang, zorgen dat ze weer in een toekomst geloven. De jongens die bereid zijn zichzelf de dood in te jagen, zijn psychologisch gezien eigenlijk al dood. Ze hebben geen hoop meer. De Franse journalist en schrijver Eric Zemmour roept nu op om Molenbeek plat te bombarderen. Is dat geen oproep tot terrorisme? Waarom wordt dat niet veroordeeld? Als er openlijk zo over jou wordt gesproken op radio en televisie, hoe kun je dan in godsnaam nog trots zijn op jezelf? Dan kun je je toch onmogelijk goed in je vel voelen?»

undefined

null Beeld

undefined

'Malika voert actie op het gemeenteplein. 'We moesten toch íéts doen om te tonen dat Molenbeek 'neen' zegt tegen het terrorisme en de haat.'

Nora «Iedereen zoekt in een bepaalde periode in zijn leven naar zijn identiteit, zijn rol in het leven, naar hoe je een persoonlijkheid moet worden. Voor die jongens hier is het heel moeilijk zich een rol in deze samenleving voor te stellen. Je voelt je slecht en weet echt niet hoe je hier iemand moet worden, en dan stapt er iemand op je af die zegt: ‘Ik begrijp je. Ik weet waar je behoefte aan hebt. Ik weet wat jouw rol in deze maatschappij is. Ik ga je helpen de persoon te worden die je wil zijn.’ Dat is precies waar die jongens naar op zoek zijn. Dus denken ze op den duur: ‘Waarom niet?’»

Asana «Ze zeggen: ‘Kijk, in Syrië zul jij een man zijn. Je zult verantwoordelijkheid hebben in de naam van ik weet niet wat voor God. Je zult er geld verdienen.»

Malika «En dat geld komt niet uit Molenbeek. Daesh (de naam van IS die Malika liever gebruikt omdat het de associatie met de islam verkleint, red.) wordt gefinancierd door veertig landen.»

Nora «Ja, ze krijgen geld, een mooie auto en vrouwen. Ze zijn hier nu meisjes van 16, 17 jaar aan het ronselen om naar te Syrië gaan en zich in naam van de islam aan de strijders aan te bieden voor hun amusement. Die mannen krijgen daar dus nog vrouwen ook, elke dag nieuwe – en dan durven ze te zeggen dat ze moslim zijn (schudt haar hoofd).»


Kusjes en knuffels

Malika moet weg. Ze is de spil van de wake die Molenbeek vanavond op het gemeenteplein organiseert. We zien haar even later met een heleboel collega’s de letters Molenbeek op de grond krijten en langs de lijnen overal theelichtjes ontsteken. Ze rent heen en weer, en wordt door iedereen gekust en geknuffeld. ‘Mooi, hè,’ zegt ze als alle lichtjes branden en het plein vol Molenbekenaars staat. ‘We moesten toch íéts doen om te tonen dat Molenbeek ‘neen’ zegt tegen het terrorisme en de haat. Als eerbetoon aan de slachtoffers ook.’

null Beeld

Dan kijkt ze op naar het huis van de familie Abdeslam aan het gemeenteplein, waar op het terras ook een paar kaarsjes branden. ‘En het is ook een steunbetuiging aan mijn vriendin. Brahim blijft ondanks alles de zoon van zijn moeder.’

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234