De nacht dat Kris Peeters zijn eigen arm afzaagde

Officieel offerde Kris Peeters uit eigen beweging het premierschap op om zijn vroegere mentor Marianne Thyssen haar zo begeerde Europese promotie te bezorgen. In werkelijkheid blijkt de CD&V-top hopeloos zijn hand te hebben overspeeld. Kris Peeters, van martelaar tot kamikaze: ‘Het is een typische tjevenstreek: Wouter Beke en Kris Peeters spreken met dubbele tong.’ Een reconstructie.

Bart was het kotsbeu en toen heeft hij ingegrepen. Ik kan je verzekeren, het heeft er zwáár gestoven. Het was een historische nacht. En een historische uitbrander.’

De nacht van woensdag op donderdag, vorige week. Het is even voorbij middernacht. In de Wetstraat 16 vergaderen N-VA, CD&V, Open VLD en MR, maar de ontreddering is compleet. En dan wordt het Bart De Wever allemaal te veel.

Uiterlijk donderdagmorgen, over een uur of acht dus, moet de Zweedse coalitie met een begroting én met een eurocommissaris op de proppen komen. Het is een deadline die coformateur Kris Peeters zichzelf verbazend genoeg enkele dagen eerder heeft opgelegd. En toch zitten de onderhandelingen muurvast. Weliswaar om een heel andere reden dan tot dusver werd aangenomen.

CD&V had immers aan verschillende journalisten laten weten dat het premierschap voor hen niet meer per se hoefde; dat zij voluit voor de kandidatuur van eurocommissaris Marianne Thyssen gingen. Het leek bij de start van de onderhandelingen nochtans in beton gegoten: de Waalse liberalen mochten de eurocommissaris leveren, de christendemocraten de premier. Meer nog: dat was het losgeld dat de N-VA diende te betalen om de liberalen en de christendemocraten los te weken van hun tripartite met de Waalse socialisten.

Maar zó overtuigend als CD&V-voorzitter Wouter Beke plots aan de buitenwereld liet weten dat het premierschap voor hen geen must meer was, zó hard klampt hij zich er in het vergaderlokaal van de 16 aan vast.

Onderhandelaar 1 «Op woensdagmorgen is dat bericht over CD&V dat afstand deed van het premierschap, voor het eerst in La Libre Belgique verschenen. Iedereen rond de onderhandelingstafel was stomverbaasd. Want aan tafel blééf CD&V zowel het premierschap als het eurocommissariaat opeisen. Dat was één van de meest onwezenlijke vergaderingen die ik ooit heb meegemaakt.»

Zelfs Bart De Wever is op dat moment nog altijd niet op de hoogte van een mogelijke koerswijziging bij CD&V.

N-VA-bron «Bart heeft woensdagmiddag op de website van De Tijd moeten lezen dat Peeters zogezegd afstand deed van het premierschap. Beke heeft achteraf verklaard dat hij al het weekend voordien de N-VA ingelicht zou hebben dat het premierschap voor CD&V niet meer hoefde. Dat is een grove leugen, pure bullshit. Een typische tjevenstreek, ze liegen dat ze zwart zien.»

Voor de onderhandelaars is het dan al, en meer dan ooit, duidelijk dat CD&V alles of niets speelt.

N-VA-bron «Het was de CVP van de jaren 80 die aan die tafel zat. Beke heeft aan Bart voorgesteld om tijdelijk en voor de vorm afstand te doen van het premierschap. Zodra Marianne Thyssen Europees commissaris zou zijn, zou het premierschap vanzelf naar Peeters terugkeren, redeneerde hij. Nooit of te nimmer heeft Beke écht afstand gedaan van het premierschap voor Peeters.»

De hele communicatiestrategie van CD&V blijkt minutieus te zijn voorbereid. Dat wordt duidelijk als woensdag in de late namiddag plots alle gsm-toestellen rond de vergadertafel gelijktijdig beginnen te rinkelen of te zoemen. ‘De ene journalist na de andere,’ zegt een onderhandelaar. ‘Het was overduidelijk dat de communicatiedienst van CD&V aan het spinnen was. De journalisten moesten geloven dat Peeters de barmhartige samaritaan was die bereid was om het premierschap op te offeren voor Marianne Thyssen. Zo is het ’s anderendaags ook in bijna alle kranten verschenen. Iedereen is erin getuind.’

‘Didier van slag’

Tegen middernacht duikt de temperatuur rond de vergadertafel pas echt onder het vriespunt. Vooral Didier Reynders, die zijn verhoopte exit naar Europa aan zijn neus ziet voorbijgaan, is zwaar aangeslagen: ‘Zijn kin hing bijna letterlijk nog een paar centimeter boven de grond. Ik heb Didier nog nooit zó van slag gezien.’

Kris Peeters en Wouter Beke doen intussen nog altijd alsof hun neus bloedt en blijven de post van eurocommissaris claimen, zonder met zoveel woorden afstand te doen van het premierschap. Van enig overleg over een begroting is allang geen sprake meer, er wordt enkel nog druk over en weer gebeld.

N-VA-bron «De sfeer aan tafel was onwezenlijk. Op zeker ogenblik vroeg Bart aan Kris Peeters: ‘Kris, zijn we hier eigenlijk nog aan het onderhandelen, of hoe zit dat? Waar zijn jullie in godsnaam mee bezig?’»

Als Peeters niet op de vraag reageert, banjert De Wever de vergaderzaal uit. Een kwartier later roept hij de twee coformateurs Kris Peeters en Charles Michel bij zich. Het gesprek galmt door de 16.

Onderhandelaar 1 «Het was eigenlijk geen gesprek, maar een bolwassing. Bart heeft hen gewoon uitgekleed.»

Onderhandelaar 2 «De Wever was boos omdat CD&V zich gedroeg alsof zij aan het stuur zat, alsof zij de verkiezingen had gewonnen. Bart heeft hen redelijk overtuigend duidelijk gemaakt dat het zijn coalitie en zijn onderhandelingen waren.»

Na de bolwassing stapt De Wever terug naar zijn N-VA-delegatie met Jan Jambon, Johan Van Overtveldt, Steven Vandeput en partijwoordvoerder Joachim Pohlman. De Wever doet er het relaas van zijn gesprekken, net luid genoeg, zodat ook de andere onderhandelaars hem kunnen horen. Letterlijk: ‘Dat ze nog eens durven te zeggen dat wij federaal niets voorstellen. Chance dat ik dat hier heb opgelost.’

De vergadering wordt opgeschort en vervangen door zogenaamde unilaterales op de gang: De Wever overlegt eerst met partijgenoot Jan Jambon, en daarna – elk afzonderlijk – met de MR-kopstukken Charles Michel en Didier Reynders en met Open VLD-voorzitter Gwendolyn Rutten.

Het CD&V-duo blijft al die tijd bijna verweesd in het vergaderlokaal achter. Zowel Jambon, Michel, Reynders als Rutten stemmen intussen in met het drastische voorstel van Bart De Wever: CD&V krijgt het eurocommissariaat, maar als compensatie gaat het premierschap onherroepelijk naar de liberalen. Met de goedkeuring van MR en Open VLD op zak stapt De Wever opnieuw de vergaderzaal binnen, waar hij zijn voorstel ook aan Kris Peeters en Wouter Beke doet.

Onderhandelaar 2 «Het was eigenlijk geen voorstel. Het was te nemen of te laten. Als CD&V dat voorstel had afgewezen, was dat meteen het einde van de Zweedse coalitie geweest.»

Peeters en Beke reageren niet of nauwelijks op het voorstel van De Wever en verlaten prompt de vergaderruimte, om pas een kwartier later op hun stappen terug te keren. Ze kunnen zich vinden in het voorstel van De Wever, klinkt het.

‘Een groot politicus’

N-VA-bron «Het is hallucinant dat CD&V vandaag Kris Peeters portretteert als de grote martelaar die zogezegd uit eigen beweging zijn premierschap afstaat om Marianne Thyssen de Europese topjob te bezorgen. Het hele plan komt uit de koker van Bart De Wever, het is Peeters en Beke door de strot geduwd, omdat zij per se alles wilden binnenhalen.»

Onderhandelaar 1 «Wat CD&V vandaag ook beweert, de partij is aan de onderhandelingstafel altijd beide functies blijven claimen: ze wilden het premierschap voor Peeters én het eurocommissariaat voor Thyssen.»

Ook op de persconferentie die CD&V nog diezelfde donderdagmorgen belegt, lijkt er geen vuiltje aan de lucht. Peeters, Beke en Thyssen glimlachen kamerbreed de camera’s tegemoet. CD&V kiest niet voor de postjes, heet het, maar gaat altijd voor de inhoud. En wie er op welke post zit, dát is voor CD&V al helemaal van ondergeschikt belang. Ter afronding roemt de voorzitter zijn formateur als ‘een groot politicus met een grote toekomst’.

Waar en hoe die toekomst zich zal afspelen, daar heeft iedereen voorlopig het raden naar. Als het van een aantal onderhandelaars afhangt, is dat bij voorkeur niet in de rol van coformateur.

Onderhandelaar 1 «Ik vermoed dat Kris niet de hele rit gaat uitzitten. Dat zou puur masochisme zijn. Hij heeft aan die tafel nog maar weinig te zoeken. Trouwens, als hij eerlijk is met zichzelf, weet hij dat hij fout is gecast in de rol van formateur. Kris is een bestuurder, geen onderhandelaar. Er was al wekenlang wrevel over zijn functioneren als formateur. Hij kan dat gewoon niet.»

Onderhandelaar 2 «Peeters vergadert zoals hij jarenlang de Vlaamse regering heeft geleid. Hij is de baas en al de rest moet naar hem luisteren. Maar tijdens een federale onderhandeling moet je net wheelen en dealen. Peeters heeft het debat nooit gestimuleerd. Zodra er iemand met een afwijkende mening op de proppen komt, zegt hij: ‘Maak daar een rapportje over.’ Het is de voorbije weken vaak gebeurd, meer wél dan niet, dat Charles Michel de onderhandelingen moest overnemen zodra er naar een compromis moest worden gezocht.»

Onderhandelaar 1 «Kris heeft zijn eigen graf gegraven met dat ultimatum over de leefbaarheid van de Zweedse coalitie. Toen hij dat zei, viel iedereen zijn mond open. Als er iemand voor verantwoordelijk is dat de onderhandelingen zo moeilijk verlopen, is hij het wel. Ik heb in de politiek al veel meegemaakt, maar nog nooit dat iemand zichzelf een ultimatum oplegde.»

Onderhandelaar 2 «Ik vraag mij vooral af of het ooit nog goed komt tussen Beke en Peeters. Ik zou Beke nooit durven te onderschatten. Zelfs met dít scenario heeft hij rekening gehouden. Ik denk dat ook Peeters dat intussen beseft.»

Het SP.A-scenario

De cruciale toekomstvraag is wellicht in hoeverre de Vlaamse christendemocraten straks nog heil zien in een Zweedse coalitie. In theorie kan niets of niemand voorzitter Wouter Beke beletten om over enkele weken de onderhandelingen met liberalen en nationalisten op te blazen om vervolgens, met de Europese portefeuille voor Thyssen definitief op zak, het premierschap voor Kris Peeters te gaan losweken bij de socialisten.

Zo absurd als dat scenario hier en nu in de oren klinkt, zo snel was er in elk geval donderdag al, meteen na afloop van de persconferentie met Beke, Peeters en Thyssen, contact tussen de top van CD&V en die van de... SP.A. Zelfs het ‘absurde scenario’ kwam daar met zoveel woorden ter sprake.

SP.A-bron «CD&V heeft ons verzekerd dat ze echt niet aan het proberen zijn om deze regering te doen mislukken.»

HUMO Gelooft u hen?

SP.A-bron «Ik probeer heel hard om hen te geloven. Maar ik kan mij niet baseren op hun duidelijkheid, noch op hun eerlijkheid.»

HUMO Dat er over dat soort dingen al contact is tussen jullie, is op zijn zachtst gezegd verbazingwekkend.

SP.A-bron «Ga er maar van uit dat we klappen als we elkaar tegenkomen. Wat wel vaker gebeurt.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234