null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Oorlog in Oekraïne

De nachttrein naar Odessa blijft rijden, dwars door de bombardementen en Russische linies: ‘Pas als de treinen stoppen, is Oekraïne verslagen’

Het spoorwegnet in Oekraïne doet ook in oorlogstijd wat het kan, hoewel vele spoorverbindingen dwars door de Russische linies gaan. Zo weten burgers hun steden te ontvluchten en militairen en vrijwilligers hun bestemming te bereiken.

Michael Persson

Als de trein zich schokkend en schurend in gang heeft gezet, stapt een vrouw kordaat de coupé binnen. Afblijven, gebaart ze, dat rolgordijn moet omlaag blijven. Ze knipt het grote licht uit. Verduisterd gaan we straks door het donkere land. Mochten we toch beschoten of gebombardeerd worden, doe dan zo, zegt ze. Ze bukt en doet haar handen op haar achterhoofd, ellebogen naar beneden, en zoekt dekking onder het tafeltje.

Ze staat weer op en klopt dan nog even op het matras. Ze zegt iets in het Russisch, en schudt haar wijsvinger heen en weer: nee, dat gaat dus niet gebeuren vannacht.

Zo begint de nachttrein naar Odessa.

Het is oorlog in Oekraïne, maar de treinen rijden. De route deze nacht gaat vanuit Lviv, waar elke dag een paar keer het luchtalarm gaat, vlak langs het pro-Russische Transnistrië naar Odessa, dat zich al een paar weken opmaakt voor een mogelijke Russische aanval. En dat is nog niet eens de moeilijkste route. Elke dag vertrekken er treinen uit Kyiv over een spoorlijn die volgens de kaart toch echt dwars door de Russische linies voert. Zelfs in het oosten, in Russisch gebied, rijden nog treinen. Als er één ding is wat Oekraïne bij elkaar houdt, dan is dat het spoorwegnet.

Het is in vredestijd het zesde spoorwegnet van de wereld in aantallen passagiers en het zevende in tonnen vracht. Maar ook in oorlogstijd doet het wat het kan.

- Beeld -
-Beeld -

Odyssee

Zonder de treinen hadden honderdduizenden Oekraïners nog in steden als Kyiv en Charkiv vastgezeten, overgeleverd aan de willekeur van de Russische artillerie. Zonder de treinen hadden de premiers van Polen, Tsjechië en Slovenië deze week niet in Kyiv kunnen komen om daar hun steun te betuigen aan de Oekraïense president Volodomir Zelenski. En zonder de treinen zouden ook niet de tientallen Oekraïense militairen en buitenlandse vrijwilligers naar Odessa kunnen gaan die deze avond in Lviv instappen.

Ergens doet het aan Interrail denken, zo’n praatje op het perron onder de enorme overkapping van het station in afwachting van de trein. Waar kom je vandaan? Waar ga je heen? Hoe is het daar? Alleen zijn de antwoorden wat existentiëler. Een Japanse jongen heeft het front bij Mykolayiv als eindbestemming. Hij laat een filmpje zien waarop hij een vluchtelingenkind optilt. ‘Wil je dit op sociale media zetten als ik dood ben?’, vraagt hij. ‘Zodat mensen kunnen zien voor wie ik gevochten heb.’

Er stapt ook een dame uit de regio rond Donetsk in, de streek in het oosten, waar Russische separatisten al jaren tegen Oekraïne vechten. Ze vraagt hulp met haar tassen. Russische soldaten hebben haar arm gebroken, zegt ze, toen ze twee weken geleden op de vlucht sloeg. ‘En mijn telefoon hebben ze ook gestolen. Dit zijn boeven, geen soldaten.’

Tamara Simioneva heet ze, ze is zestig jaar oud en bezig met een Odyssee over de rails van Oekraïne. Ze heeft na haar vlucht een week in de Karpaten gezeten, de bergen in het westen van het land, maar heeft er genoeg van. ‘Er was niets te doen. Ik ga weer terug. Ik wil naar huis, naar mijn zoon.’

Tamara Simioneva wacht op het station in Lviv op de trein naar Odessa. Ze gaat terug naar haar zoon.  Beeld Giulio Piscitelli voor de Volkskrant
Tamara Simioneva wacht op het station in Lviv op de trein naar Odessa. Ze gaat terug naar haar zoon.Beeld Giulio Piscitelli voor de Volkskrant

Vannacht gaat ze van Lviv naar Odessa, van het noorden naar het zuiden, en dan van het westen naar het oosten, van Odessa naar Donetsk. Kriskras door het land, dwars door de linies. ‘Mijn zoon werkt bij de spoorwegen, hij repareert de rails’, zegt ze. ‘Hij zegt altijd: pas als de treinen stoppen met rijden, is Oekraïne verslagen.’

Onbestemde bestemming

Het is misschien daarom dat het Oekraïense leger een speciale divisie heeft van spoorwegmonteurs, mannen en vrouwen die snel opgeblazen rails kunnen herstellen, een bomkrater kunnen overbruggen. Op CNN was deze week een reportage te zien over Oleksandr Kamysjin, de baas van de spoorwegen, een man met een paardenstaart die in een eigen directietreintje met schermvesten, helmen en een geweer al drie weken door het land rijdt om tot op de kleinste stations te overleggen hoe de boel draaiende kan worden gehouden. ‘Hoe het systeem nog steeds werkt, verbaast het hele land, en zelfs de president’, zei Kamysjin.

De trein naar Odessa gaat niet zo hard als normaal. Iets meer dan 50 kilometer per uur – hij doet vijftien uur over de 800 kilometer. Op de bankjes spelen kinderen computerspelletjes tot ze omvallen; hun moeders wachten met uitzichtloze gezichten tot ze op hun onbestemde bestemming zijn aangekomen. De conducteur, geposteerd in een klein hokje met ijskast en magnetron, stapt de hele nacht uit op ijskoude verlaten stations, in haar stijve donkerblauwe jas met gouden tressen, om na zonsopgang voor de passagiers heet water te tappen uit een ketel die in een locomotief niet zou misstaan. Daarmee biedt ze tenminste nog iets van vastigheid: een kopje thee in de morgen.

Ze haalt ook het ongebruikte beddengoed weer op. Passagiers hebben geen lakens gebruikt, geen pyama’s aangetrokken – ze hebben geslapen met de kleren aan. In Oekraïne moet je altijd kunnen vluchten, zelfs uit de trein, zelfs uit de trein die altijd rijdt.

(VK)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234