null Beeld

De oorlog op Wikipedia: bericht uit de loopgraven

De papieren Encyclopaedia Britannica is voorgoed begraven, stond recent in de krant. We zijn allemáál encyclopedisten geworden, kijk maar naar het immense succes van de gratis online-encyclopedie Wikipedia, die om ons aller medewerking verzoekt.

Wikipedia is de grootste encyclopedie van de wereld, en ze wordt zo vaak geraadpleegd dat ze steeds meer de definitie gaat bepalen van al wat en wie erin terechtkomt – een wereldmacht dus. Wat niet in Wikipedia staat, bestaat niet: die kant gaat het op. Elf jaar nadat de Amerikaanse internetondernemer Jimmy Wales het initiatief nam om in zo veel mogelijk talen een vrije internetencyclopedie te creëren, bestaan er Wikipedia’s in 269 talen (waaronder een West-Vlamsche).

Met meer dan een miljoen artikelen is de Nederlandstalige Wikipedia qua omvang wereldwijd de vierde belangrijkste, en volgens Alexa Ranking Service wordt ze in België alleen door Google, Facebook, YouTube en Windows Live voorafgegaan als populairste bestemming op het net.

Wikipedia profileert zich duidelijk als een encyclopedie, maar ze rekt het begrip wel op qua keuze en behandeling van onderwerpen. Zo kun je in de Engelstalige versie onder het lemma ‘Jimmy Wales’ ook lezen dat hij van de zomer voor de derde keer gaat trouwen, en wel met een ex-secretaresse van Tony Blair, die hij in Davos heeft ontmoet.

Wikipedia werkt zo veel mogelijk met vrijwilligers en financiert zichzelf niet met reclame, maar met donaties. De encyclopedie stoelt op vijf pijlers – de artikelen moeten bijvoorbeeld neutraal zijn, en de gebruikers moeten onder elkaar beleefd blijven – maar voorts werkt ze met zo weinig mogelijk regels: ‘Wees vrij in het bewerken, verplaatsen en wijzigen van artikelen, omdat het om de lol van het bewerken gaat, en hoewel ernaar gestreefd wordt, is perfectie niet vereist. Wees ook niet bang om iets te verpesten. Alle vorige versies van artikelen worden bewaard, zodat je nooit per ongeluk schade aan Wikipedia kunt toebrengen.’

Iedereen, van 9 tot 99 laten we maar zeggen, is welkom om aan het schrijven, bewerken of verpesten te gaan. Velen weten immers meer dan één, dat is de basisfilosofie van Jimmy Wales. Zeker in de beginfase werden experts eerder ontmoedigd dan aangetrokken.

Dat ging ook medeoprichter Larry Sanger tegenstaan. Hij verliet het project omdat het zoveel lastigaards bleek aan te trekken dat het schrijven voor Wikipedia een bezoeking werd: ‘Bijna iedereen met veel expertise en weinig geduld zal het wel laten voor Wikipedia te schrijven.’

De anti-elitaire reflex, vond hij, leidde tot een te onbetrouwbare Wikipedia. Zeker als het over wat meer controversiële onderwerpen gaat, signaleren veel gebruikers - zoals de Wikipedia-schrijvers zich noemen - het probleem van ‘het gezeur, gezeik en gestalk’.

Lieven Scheire is nog altijd even enthousiast als in die begindagen, waarin hij Wikipedia als ‘een schitterend en sociaal initiatief’ ontdekte: ‘Die hele filosofie van Wikipedia dat iedereen met internettoegang gratis toegang kan hebben tot zoveel kennis, is toch prachtig?’

Lang voor hij bekend raakte als één der Neveneffecten en als tv-wetenschapper, rolde Scheire Wikipedia binnen: het begon met het verbeteren van een paar foutjes, daarna schreef hij langere toevoegingen, en later ook eigen stukken.

Lieven Scheire «Wikipedia is één van de meest geslaagde voorbeelden van crowd sourcing. Ik heb er nu met m’n nieuwe programma (‘Scheire en de schepping’, red.) nauwelijks tijd voor, maar mijn handen blijven jeuken. Ik ben nu een lijstje van stukken aan het maken die ik ga schrijven als ik over drie maanden vakantie heb.

»Je kan er echt gebeten door raken, voor een grote groep is het bijna een roeping, en sommige mensen zijn zó actief dat je je afvraagt: wérken die ook nog? Wikipedia heeft dan ook alles om verslavend te zijn. Je houdt er een gevoel van vervollediging aan over: je voegt aan het systeem iets toe dat nog niet bestond. Vergelijk het met de voldoening van een verzamelaar als eindelijk die éne postzegel opduikt die hij nog niet had.

»Dikwijls zijn de actieve schrijvers jonge mensen. Ik stel ze me weleens voor als een studentenclub met veel jongens die iets nerd- of geekachtigs hebben. Dikwijls komen ze uit de richtingen wiskunde, informatica of natuurkunde. Soms hebben ze iets wijsneuzerigs, en bij Wikipedia belanden sowieso het eerst de mensen die geen fout kunnen zien staan zonder ze te verbeteren.»

Een hamvraag tussendoor: vindt hij Wikipedia betrouwbaar genoeg?

Scheire «Het is zoals met alles op het internet: je vindt er massaal veel informatie, waardevolle naast waardeloze. Je moet zelf leren selecteren.»

Maar was de encyclopedie nu net niet uitgevonden om je met het nodige gezag voor te lichten, zodat je zelf niet selecteren moest?

Scheire «Na een tijd weet je welke soort artikelen je direct kunt vertrouwen, en welke niet. Voor alles wat met computers en het internet te maken heeft, is Wikipedia zeer betrouwbaar. En ook voor exacte wetenschappen: dagelijks passeren er doctoren en professoren die eventuele fouten verbeteren. Maar als iemand ergens een artikel schrijft over ‘één van de mooiste deelgemeenten van Groot-Brittannië’, geloof ik dat niet meteen: dat soort stukken wordt niet genoeg gelezen en dus niet genoeg gecontroleerd.

»Wikipedia is toegankelijk voor iedereen die erop wil schrijven, maar de encyclopedie wordt ook gecontroleerd door wie zich al bewezen heeft. Dat systeem heeft een democratische toetsing: je kunt je maar kandidaat stellen voor de functie van moderator als je een actieve gebruiker bent, en een moderator die zich misdraagt en tegen de objectiviteit zondigt, maakt geen kans bij de volgende verkiezingen.

»Ik heb alleen maar goeie ervaringen met de mensen van ‘het systeem’. Ja, er zitten enkele negelreven bij die stukken weggooien omdat ze nog niet de juiste lay-out hebben, wat ik dan jammer vind. Ik begrijp wel dat een beetje regulering broodnodig is, want hoe groter Wikipedia wordt, hoe interessanter het is om er aan zelfpromotie te doen, of voor pr-mensen en lobbyisten om er actief te zijn. Ik ben zelf al eens op iemand gestoten die systematisch negatieve dingen toevoegde aan lemma's van politici die hij te kritisch ten opzichte van Israël vond.

»Op de overlegpagina’s is er, anders dan op krantenfora, geen moderator die als een verlichte dictator de mensen kan wegjagen, en je krijgt dan weleens een flame war; dat is eigen aan het internet als mensen zich anoniem voelen, maar ik merk een groeiende volwassenheid. Ik geloof dat frustraties typisch zijn voor beginners onder de Wikipedianen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234