De opmars van moslimfundamentalisme: socioloog Ruud Koopmans slaat alarm

Het Westen onderschat het gevaar van de radicale islam nog altijd. ‘Wereldwijd zijn 50 miljoen moslims bereid geweld te accepteren.’ De uitspraken van socioloog Ruud Koopmans in een interview met het Algemeen Dagblad zorgden voor grote opwinding in Nederland.

'Het Westen moet zich beter weren tegen de islam'

Ruud Koopmans (55) is hoogleraar sociologie en migratieonderzoek in Berlijn, de Duitse hoofdstad die vorige maand werd opgeschrikt door een bloedige aanslag op een kerstmarkt. De wetenschapper vindt dat de islamitische gemeenschap zich duidelijker moet uitspreken tegen terreur. ‘Het stoort mij dat er na dit soort aanslagen nooit een massale mobilisatie van moslims op gang komt. Als zoiets in naam van jouw religie gebeurt, heb je de verantwoordelijkheid om te handelen. Maar ook nu wordt weer gezegd dat dit niets met de islam te maken heeft.’

Koopmans is sinds 2007 directeur van de afdeling Migratie, Integratie en Transnationalisatie van het sociaalwetenschappelijke instituut WZB aan het Landwehrkanal. De Nederlander is auteur van enkele geruchtmakende onderzoeken, onder meer naar fundamentalisme onder Turkse en Marokkaanse moslims in zes Europese landen.

- U hekelt het gebrek aan vermogen tot zelfkritiek in de islamitische gemeenschappen.

RUUD KOOPMANS «Er bestaat een enorm gevoel van superioriteit binnen de islam. Kijk naar de misstanden in moslimlanden: het ligt altijd aan de buitenwereld. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer de helft van de moslims wereldwijd gelooft dat Israël en de VS achter Islamitische Staat en de aanslagen van 11 september 2001 zouden zitten. Als je zo’n kritiekloos zelfbeeld hebt, wordt een gesprek moeilijk. Niet-moslims steunen die gedachtegang bovendien door elke kritiek te smoren met het verwijt van ‘islamofobie’.»

- Een grote minderheid van de moslims in westerse landen leeft in parallelle samenlevingen, beweert u.

KOOPMANS «Van de moslims van Turkse en Marokkaanse komaf in Nederland moet 45 procent als ‘fundamentalistisch’ worden beschouwd. Zij tolereren maar één interpretatie van de Koran en stellen die boven onze wet. Bij deze groepen is er sprake van sterke segregatie: hun hele leven is ingericht op omgang met gelijkgezinden.»

- Veel van de radicaliserende Europese moslimjongeren groeien op in deze milieus. Hoe groot is het dreigingspotentieel?

KOOPMANS «Dat is wereldwijd aanzienlijk. Er woedt een oorlog tussen verschillende islamitische stromingen én tussen de radicale islam en het Westen. Je moet vaststellen dat van het miljard moslims bijna de helft een intolerante vorm van de islam aanhangt, waarbinnen haat jegens afvalligen en homoseksuelen en het schenden van vrouwenrechten normaal zijn. Van die 500 miljoen mensen, blijkt uit onderzoek, is 10 tot 20 procent bereid om geweld te accepteren – ook tegen burgers – om de islam te verdedigen. Dat zijn minstens 50 miljoen moslims. Dan weet je waar die ‘eenzame wolven’ die terreuraanslagen plegen, vandaan komen. Die zijn helemaal niet eenzaam.»

- Waar is die schatting precies op gebaseerd?

KOOPMANS «Op verschillende onderzoeken naar ondersteuning voor en bereidheid tot het gebruik van geweld. Voor Nederland is dat de studie ‘Salafisme in Nederland’ uit 2010. 11 procent van de moslims was het eens met de stelling: ‘Er zijn situaties waarin het vanuit mijn religie acceptabel is dat ik geweld gebruik.’ Uit de studie ‘Muslime in Deutschland’, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken, bleek dan weer dat 8 procent van de Duitse moslims het eens was met de stelling: ‘Als het de islamitische gemeenschap dient, ben ik bereid fysiek geweld tegen ongelovigen te gebruiken.’ Het Amerikaanse Pew Research heeft in Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië, de VS en islamitische landen wereldwijd de stelling voorgelegd: ‘Zelfmoordaanslagen en ander geweld tegen burgerdoelen zijn geoorloofd om de islam tegen zijn vijanden te verdedigen.’ Gemiddeld kon 14 procent van de moslims – 16 procent in Frankrijk en 15 procent in Groot-Brittannië – zich in deze stelling vinden.

»Ik ben uitgegaan van een volwassen moslimbevolking van 1 miljard wereldwijd. Om op 50 miljoen moslims te komen die geweld ondersteunen, heb ik een uiterst voorzichtige schatting van 5 procent gehanteerd. Maar zoals je aan de zojuist genoemde cijfers kunt zien, moeten we eerder in de orde van grootte van 10 tot 15 procent rekenen. En dan moet je nog bedenken dat we het hier hebben over de mensen die bereid zijn in een enquête een sociaal onwenselijk antwoord te geven. Niet iedereen wil of durft toe te geven dat hij geweld accepteert, dus het echte cijfer zal wellicht hoger liggen. Kortom: mijn schatting van 50 miljoen is geenszins overdreven. Het kunnen er ook best 100 of 150 miljoen zijn.»

'De wereld van de laagopgeleiden staat mijlenver af van die van de hoogopgeleide 'veelvliegers', voor wie de geglobaliseerde wereld een prachtige speeltuin is'

- Uw onderzoeksresultaten zouden ‘twijfelachtig’ zijn. U zou ‘stemming maken tegen moslims’. Een groep ‘antifascistische’ Berlijnse studenten voerde afgelopen najaar campagne tegen u.

KOOPMANS «Linkse kranten als de Taz en Neues Deutschland noemden mij zonder wederhoor ‘die racistische professor’. Uiteindelijk moest ik mij voor een volle zaal studenten verantwoorden. Ik dacht hen met onderzoeksresultaten te kunnen overtuigen. Maar alles wat ik zei, stuitte op hoongelach, terwijl mijn tegenstanders luid applaus kregen voor beweringen zonder enige feitelijke onderbouwing. Het was een soort showproces, waar nota bene ook enkele collega’s vrolijk aan meededen.

»Die ervaring heeft me gehard. Mensen die mij aanvallen, deinzen er niet voor terug mijn onderzoeksresultaten te verdraaien en ronduit te liegen. Die spreek ik daarop aan. Ik geef ze zelfs geen hand meer.»

- Waar komt die weerstand vandaan?

KOOPMANS «In de denkwereld van mijn tegenstanders ben je ‘fout’ als je kritisch kijkt naar de islam en naar de wenselijkheid van immigratie omdat je daarmee rechtse populisten als Wilders in Nederland en de AfD in Duitsland in de kaart zou spelen. Er zit ook een klassenaspect aan: als je niet meedoet aan die lofzang op de islam, op diversiteit en de multiculturele samenleving ben je een tokkie: kwaadwillend en dom.»

- Tot aan de recente aanslagen ging islamistische terreur aan de Bondsrepubliek voorbij.

KOOPMANS «Dat heeft ook te maken met de moslimpopulaties in Duitsland. In meerderheid zijn dit Turken en mensen van de Balkan, relatief weinig Arabieren. Maar dat laatste voordeel heeft Angela Merkel met haar ‘Wir schaffen das’ en de komst van meer dan een miljoen mensen uit het Midden-Oosten met één gebaar tenietgedaan.

»Het moet mogelijk zijn om vragen te stellen over ingrijpende beslissingen als Merkels politiek van open grenzen zonder van islamofobie en racisme te worden beschuldigd. Het is smakeloos om te stellen dat aan Merkels handen bloed zou kleven, maar je moet niet doen alsof massa-immigratie iets is wat een land zomaar overkomt. Het is een keuze. Merkel mag zeker worden verweten dat zij de grenzen van Europa heeft opengezet zonder de andere landen iets te vragen.»

'Merkel heeft de grenzen van Europa opengezet zonder de andere landen iets te vragen'

- Hoe is uw contact met de politiek?

KOOPMANS «Door partijen als de CDU/CSU (de christendemocraten) word ik geregeld geconsulteerd. In de nieuwe Duitse integratiewet zijn ook enkele adviezen van mij terug te vinden.»

- In uw voorstellen ligt de nadruk op verplichte inburgeringscursussen, het stellen van duidelijke eisen voor het verlenen van permanente verblijfsvergunningen en bij naturalisatie, en het handhaven van de principes van de rechtsstaat.

KOOPMANS «We moeten veel duidelijker definiëren wat de kern van de rechtsstaat is. Nu is het enorm moeilijk om migranten die zonder papieren of met valse identiteitsbewijzen zijn binnengekomen, uit te zetten. En wanneer afgewezen asielzoekers worden teruggestuurd, schreeuwen critici moord en brand over ‘nazipraktijken’. Dit soort verwrongen gedrag ondermijnt juist de rechtsstaat. Het is een gevolg van verkeerde politieke beslissingen als hier zo veel kwaadwillenden kunnen rondlopen, die niet uitgezet kunnen worden. Dat zijn misstanden die doden kunnen kosten. Het is ook niet rechtsstatelijk om iedereen maar binnen te laten en daarmee gewetenloze mensensmokkelaars in de kaart te spelen. Hoe kan dat een ‘Europese waarde’ zijn?»

- Onlangs waarschuwde u: vertegenwoordigers van de ‘elite’ moeten hun ivoren torens verlaten als zij het populisme de wind uit de zeilen willen nemen. Volgens u zetten ‘kosmopolieten’, die culturele en religieuze minderheden met hand en tand verdedigen, de dominante nationale cultuur – bij ons gesymboliseerd door Zwarte Piet – veel te gemakkelijk weg als ‘achterlijk’ en ‘racistisch’.

KOOPMANS «Ik vind de minachting waarmee zij de meerderheid van de burgers bejegenen schaamteloos en onbegrijpelijk. Die constante krenking zit veel mensen dwars. Die kosmopolieten – politici, intellectuelen, journalisten – hebben geen idee hoezeer zij andersdenkenden krenken omdat ze geen enkele voeling met die mensen hebben.»

- U komt zelf uit een laagopgeleid milieu, u was de eerste uit uw familie die ging studeren. Scheelt dat?

KOOPMANS «Ik weet drommels goed hoe die leefwereld eruitziet. Voor die mensen is Nederland het referentiekader en een baken van identiteit, houvast en bescherming. In het buitenland ga je af en toe eens op vakantie. Die wereld staat mijlenver af van die van de hoogopgeleide ‘veelvliegers’, voor wie de geglobaliseerde wereld een prachtige speeltuin is. Dat is de kloof tussen de elite en de gewone burgers waar de populisten helaas van profiteren.»

- ‘Helaas,’ zegt u: u ziet zichzelf als een ouderwetse sociaaldemocraat en wilt niet in het rechts-populistische kamp worden getrokken?

KOOPMANS «De AfD vraagt me een enkele keer om te komen spreken, maar daar ga ik niet op in. Toen Wilders mij eens fout citeerde, heb ik dat ook direct rechtgezet. Het is tragisch: als thema’s zo beladen zijn als de islam, immigratie en integratie, is het nauwelijks meer mogelijk om je in het midden staande te houden.»

- Denkt u wegens de tegenstand die u in Duitsland ontmoet nooit aan weggaan?

KOOPMANS «Nee, als je hier een rolletje kunt spelen in het debat en eventueel bakens kunt verzetten, bereik je zoveel meer.»

- Toch lijkt u niet erg hoopvol.

KOOPMANS «Je ziet dat de onbuigzamen aan het langste eind trekken. Radicalen stappen naar de rechter als ze hun zin niet krijgen, wij ergeren ons alleen. Mijn zoon wilde voor zijn middelbare school stage lopen bij een artsenpraktijk in de multiculturele wijk Kreuzberg in Berlijn. We kregen te horen dat er voor hem geen plaats is wegens het grote aantal islamitische patiënten dat bezwaar heeft tegen jonge mannelijke stagiairs. Een vriend van mij werd met hetzelfde argument meermaals geweigerd als sollicitant bij kinderdagverblijven in Berlijn. Dat is een subtiele vorm van islamisering. Hoe gaan onze ‘zachte’ samenlevingen het conflict winnen met die hardere cultuur? Dat lukt alleen als de westerse democratieën zich veel weerbaarder gaan opstellen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234