Storm Gloria raasde in januari vorig jaar over Spanje en teisterde onder andere Torremolinos aan de Costa del Sol. Beeld AP
Storm Gloria raasde in januari vorig jaar over Spanje en teisterde onder andere Torremolinos aan de Costa del Sol.Beeld AP

ReportageSpanje

De oprukkende zee knabbelt aan de Spaanse costa: ‘Een groot deel van de stranden zal verdwijnen’

Spaanse badplaatsen zuchten onder het coronavirus. Maar nog groter is de worsteling met de stijgende zeespiegel.

Door een gapend gat dwars in de boulevard zien dagjesmensen de zee dreigend stukslaan op de rotsen. Het voetpad lijkt wel door een bom getroffen. Maar de ravage is in werkelijkheid veroorzaakt door Gloria, de uitzonderlijk hevige storm die in januari vorig jaar over Spanje raasde en onder meer op Mallorca een enorme ravage achterliet.

In het noord-oostelijk gelegen strandoord Cala Ratjada was toen nog een behoorlijke schare Duitse toeristen aanwezig waaraan de lokale horeca Frühstück en wafels met kersen serveerde. Maar het stormgeweld had direct een afschrikkende werking: bewoonster Cristina Garcia die vlak na het natuurgeweld met een zak brokjes rondzeult om een lokale kattenkolonie te voeden, had Gloria voorbij zien trekken en zag ook direct de gevolgen: ‘Het was verschrikkelijk. Vriendinnen van mij zitten nu al zonder werk omdat er minder toeristen komen. Voor hen lijkt Mallorca op tv een rampgebied,’ vertelde zij.

Op Mallorca en in andere delen van Spanje was Gloria de ramp vóór de ramp, want de coronapandemie moest toen nog om zich heen grijpen. Het was dan ook de zwaarste storm in decennia waarbij door de gevolgen van zeer heftige regenval en wind naast grote materiële schade ook dertien doden vielen.

Uithangbord

Door haar ongekende hevigheid en omvang was Gloria een duidelijk gevolg van klimaatverandering, zegt Isabel Cacho, geoloog aan de Universiteit van Barcelona. Dit soort stormen in combinatie met de zeespiegelstijging vormen op de lange termijn waarschijnlijk een groter gevaar voor het toerisme aan de Spaanse costas dan het wegblijven van bezoekers door de coronacrisis. ‘Een groot deel van de stranden zal verdwijnen. Dat is een kwestie van decennia,’ zegt Cacho.

De ruim 8.000 kilometer Spaanse kust is een belangrijk uithangbord waar vóór corona jaarlijks tientallen miljoenen vakantiegangers op afkwamen.

Maar vooral de lange Spaanse zanderige kuststranden, met een jaarlijkse zeespiegelstijging van 3 tot 4 millimeter rond het Iberisch Schiereiland, zijn volgens Cacho geen lang leven meer beschoren. De Spaanse regering gaat uit van een zeespiegelstijging van tussen de 17 en 25 centimeter tussen 2026 en 2045, in het ergste geval kan dit volgens experts zelfs oplopen tot 1,1 meter.

De schade op Mallorca. Beeld Alex Tieleman
De schade op Mallorca.Beeld Alex Tieleman

Het natuurgeweld dat een storm als Gloria veroorzaakt, draagt bij aan de verzwakking van de kust en het wegspoelen van stranden, zoals in Cala Millor. Een badplaats ten zuiden van Cala Ratjada waar de hotels tot aan de hemel rijzen. Met 37.000 hotelbedden is het een strand­oord van gemiddelde omvang: een klassieke trekpleister voor de massa waar Spanje als vakantiebestemming groot mee werd, vooral gericht op families die met een touroperator afreizen.

Kip met de gouden eieren

‘Die willen zon, zee en strand. Zo simpel is het,’ vertelt José Marcial Rodríguez, voorzitter van de lokale hotelvereniging als hij grote vellen papier op zijn tafel uitrolt waarop de kustlijn van de baai gedetailleerd is uitgetekend, want dat is de kip met de gouden eieren. ‘Zonder strand komt hier niemand meer,’ zegt Rodríguez beslist. Dan zal het een beetje zijn zoals dit jaar. Of zoals zestig jaar geleden toen er in Cala Millor helemaal niks was, weet Rodríguez. Toen kwam reisorganisatie TUI die lokale landeigenaren overhaalde hotels te laten bouwen. De Duitse touroperator zou de toeristen wel brengen. En zo geschiedde. Maar de nieuwe toerist moest wel zo dicht mogelijk bij het strand worden gehuisvest. Maar ook dat was geen enkel probleem door gebrek aan strenge bouweisen.

Vorig jaar bleef vanwege de coronacrisis meer dan 90 procent van de toeristen weg uit Calla Millor, een aderlating van ongekende omvang: want maar liefst een derde van de economie op de Balearen leunt op het toerisme. En in 2019 ging ook al de belangrijke touroperator Thomas Cook failliet. Maar al gloort er nu ook in Spanje hoop door de vaccinatiecampagne en is de stukgeslagen boulevard inmiddels gerepareerd, een deugdelijk kustplan om de stranden te behoeden voor klimaatverandering is er nog niet.

Ieder jaar is het volgens Rodríguez dan ook een getouwtrek van jewelste om het opspuiten van zand en ander kustherstel betaald te krijgen. Hoewel Spanje sterk gedecentraliseerd is, vallen de kustlijnen onder het gezag van Madrid. ‘Misschien kunnen we onze kust laten beschermen door dijken zoals in Nederland. De toeristeninkomsten leveren enorm veel belasting op dus ik begrijp niet waarom er niet een aanzienlijk deel terugvloeit naar bescherming van de kusten,’ stelt Rodríguez.

Mobiele dijken

Maar dijken bouwen langs 8.000 kilometer Spaanse kust is niet te betalen, stelt geologe Cacho. Zij bewondert vooral de mobiele dijken die in Venetië worden ingezet tegen hoog water, maar ook die zijn volgens haar veel te kostbaar om grootschalig in Spanje in te zetten. Was het natuurlijke Spaanse kustsysteem in stand gebleven dan had nieuwe duinvorming nog enigszins helend kunnen werken. Maar sinds de jaren zestig is er ongebreideld gebouwd aan grote delen van de kust: wegen, spoorlijnen en volop beton zo dicht mogelijk bij zee.

Cacho maakt zich boos over nieuwe bouwplannen met vergelijkbare ambities. Die moeten volgens haar direct de prullenbak in: ‘Grote delen van de bouw langs de kustlijn, inclusief het toerisme, zullen naar het binnenland moeten ‘verhuizen’ of zij zullen in zee verdwijnen.’ In eerste instantie zullen volgens haar laaggelegen gebieden zoals de Ebro Delta of de Mar Menor ten prooi vallen.

Hotels als fabriek

Een pandemie. Klimaatverandering. Is het geen goed moment om het vaak bekritiseerde Spaanse toerismemodel eens tegen het licht te houden? Rodríguez wil best, zegt hij, maar pogingen om zijn bezoekers te paaien met cultuur en sporttoernooien mislukten vooralsnog. En uiteindelijk gaat het ook om het brood van al die Spanjaarden die hier in de toerismesector werken. ‘Hier was niets, alleen de zon en het strand,’ vertelt Rodríguez over Cala Millor. ‘De hotels functioneerden als een soort ‘fabriek’ waar werk was en daarom kwam personeel hier ook in deze omgeving wonen.’

De hoop dat de toerist dit jaar al massaal zal terugkeren heeft Rodríguez opgegeven. Op z’n vroegst in 2022, denkt hij. Maar dan moet er volgens hem ook echt werk gemaakt worden van de kustbescherming.

(Trouw)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234