null Beeld

De opstand van de vernederden: 'Het belang van emoties in de politiek wordt zwaar onderschat'

Wat bezielt ultraconservatieve Amerikanen? De vernederden zien in miljardair Trump de man die hen optilt, ontdekte sociologe Arlie Hochschild. Dat moet wel leiden tot teleurstelling, en daarin schuilt een groot gevaar. ‘Zij kijken op naar die paar miljardairs die hen de weg wijzen, maar die miljardairs zullen hun leven niet beter maken.’

'Het belang van emoties in de politiek wordt zwaar onderschat. Trump snapte dat als enige'

Het eerste wat Arlie Hochschild deed toen eerder dit jaar haar boek ‘Strangers in Their Own Land: Anger and Mourning on the American Right’ uitkwam, was een exemplaar sturen naar alle twintig Tea Party-aanhangers (de Tea Party is een conservatieve Amerikaanse protestbeweging, red.) in Louisiana die ze door de jaren heen zo vaak had gesproken en die haar gastvrij hadden ontvangen. Daarna gaf ze in Baton Rouge en Lake Charles een dineetje voor hen. Ze denkt dat hun gastvrijheid mede te verklaren is doordat zij als oude, blanke dame uit het progressieve Californië (‘Lopen de hippies daar nog naakt rond?’) niet bedreigend overkomt.

Maar het is natuurlijk ook een wisselwerking. Hochschild is oprecht geïnteresseerd in het leven en lijden van deze groep Amerikanen die door elitair links zo vaak wordt weggezet als rednecks, stommelingen en hillbillies, of zoals Hillary Clinton zei: ‘Deplorables’, betreurenswaardigen. Hochschild schetst de groep met veel respect en nuance. Zelfs als ze keer op keer haar eigen onbegrip over de zoveelste paradox moet bedwingen. ‘Ik ben het niet eens met je verklaringen. Maar je hebt me goed afgebeeld,’ was de overheersende reactie van de geïnterviewden op het boek. ‘Een vrouw kwam zelfs naar het dineetje in een T-shirt met de opdruk ‘Adorable deplorable’. Ze voelen zich doorgaans onzichtbaar, en zijn tevreden dat ze nu wel gezien worden.’

- Vertel eens over uw Tea Party-vrienden.

Arlie Hochschild «Eén van mijn favorieten is Mike Schaff, met wie ik het boek begin en eindig. Louisiana is zwaar vervuild door de petrochemische industrie. De leefomgeving van deze mensen is verpest, de eens zo mooie bayous (moerassige rivierarmen, red.) borrelen van het gif, hun huizen zijn onverkoopbaar, maar een schadevergoeding is nooit uitgekeerd. Als één van de weinigen bekeerde Mike zich tot milieuactivist, maar hij blijft fel tegen Hillary. Met hem heb ik een warme band, hij is gul en zo goed bezig.

»Inwoners van Republikeinsgezinde staten als Louisiana leven gemiddeld vijf jaar korter dan wij in Democratisch bestuurde staten aan de kust. Maar wij profiteren net zo goed als zij van alle producten die daar gemaakt worden. Ik beschrijf hoe Mike hartverscheurend huilt als weer eens iemand aan kanker sterft. Maar dan zie ik op zijn Facebookpagina dat president Obama moet worden opgesloten. Op zo’n moment krijg ik een hartverzakking.

»Toen ik merkte hoe degenen die zoveel verloren hadden aan de industrie, toch stemden op politieke kandidaten die het bedrijfsleven vrij spel willen geven en het milieubeschermingsagentschap (EPA) willen afschaffen, noemde ik dat de Grote Paradox. Zij menen – onterecht, vind ik – dat milieuregels tot banenverlies leiden. Toen ik op het gras knielde, kreeg ik direct uitslag, zo goor is het daar. Maar de bewoners halen zelf de waarschuwingsbordjes weg waarop staat dat je niet mag zwemmen of vissen in het water, want die zijn van de gehate overheid. Dan moest ik vanuit mijn progressieve visie op de VS weer proberen uit te komen bij hun uiteinde van het spectrum. Er staat echt een muur tussen links en rechts. Steeds weer probeerde ik over die muur te klimmen, maar soms was die heel glibberig.»

undefined

null Beeld

'Donald Trump is een antidepressivum voor de oude, blanke man'

- Wat leerde u aan hun kant van de muur?

Hochschild «Dat ze woest zijn omdat de media hen als domkoppen wegzetten. Zij verwachten niets anders dan vernederd te worden. En toen kwam Trump, die hen juist verheft. Donald Trump is voor hen een antidepressivum. Het belang van emoties in de politiek wordt zwaar onderschat. Trump snapte dat als enige. Hij riep: ‘Weg met die politieke correctheid.’ Hij was de identiteitskandidaat voor de blanke mannen. Trump gaf hun iets unieks: dat ze zich weer trots voelen. ‘Kijk naar al die passie,’ sprak hij hun toe.

»Neem Mike. Opgegroeid in een gezin met zeven kinderen, arm, hij deed het niet goed op school. Zwaar werk, met één week vakantie per jaar. Twintig jaar lang geen opslag gehad, zijn vrouw verdient meer dan hij. De rechtervleugel van de Republikeinen heeft net zo goed gevoel voor rechtvaardigheid, maar past het anders toe. Zij worden niet boos op de fabriekseigenaren die hen ontslaan en zich het openbare water toe-eigenen om het in chemische bagger te veranderen. Zij worden boos op degenen die nu meer kansen krijgen dan vroeger.

»Gaandeweg mijn bezoeken en gesprekken bedacht ik wat hun ‘onderliggende verhaal’ is. Dat gaat niet om feiten of oordelen, maar puur om emoties: al zo lang doen de blanke, oudere, meestal mannelijke christenen hun best, maar het gaat maar niet vooruit. Ze staan in een lange rij te wachten op hun beurt. Maar ze staan stil. En kijk wat er gebeurt: er zijn anderen die voorkruipen, vrouwen, minderheden, immigranten, uitkeringstrekkers. En daar heb je die president Obama. Wat doet hij? Hij staat te juichen voor de voorkruipers!

»Blanke arbeiders sterven veel eerder dan anderen, door zelfmoord, alcohol en drugs. Zij zijn in het Westen de enige bevolkingsgroep van wie de levensverwachting achteruit is gegaan. Ze zijn wanhopig. Iedereen ziet hun woede en verbittering. Maar wat je niet kunt zien is hun depressie, zij zijn in diepe rouw over het verlies van het leven zoals zij dat vroeger kenden. Wie zegt dat dit racisten zijn, mist de kern.

»Hun zorgen om het verlies van hun banen en hun racisme zijn verweven met het gevoel een bedreigde minderheid te zijn. Deze groep verarmde blanke Amerikanen voelt zich cultureel gekoloniseerd, de identiteitspolitiek van de Democratische Partij zegt hun niets. Gelijkheid van vrouwen en homo’s? Belastingen betalen? Je zorgen maken om het klimaat? Zij ervaren het als linkse hobby’s die hun vanuit Washington D.C. worden opgedrongen.

»De Democraten hebben gekozen voor de neoliberale aanpak en geen moeite gedaan de arbeiders voor zich te behouden. Trumps achterban voelt zich bovendien als religieuze groep bedreigd door een oprukkende seculiere cultuur, hun regio wordt niet hoog aangeschreven, en demografisch zitten ze in de knel want er zijn steeds minder blanken. Kortom: zij voelen zich vreemden in hun eigen land.»

undefined

'Blanke arbeiders sterven veel eerder dan anderen. Zij zijn de enige bevolkingsgroep van wie de levensverwachting achteruit is gegaan'


Geen medelijden

- In uw boek vertelt u hoe de Republikeinse gouverneur Bobby Jindal in acht jaar tijd het straatarme Louisiana laat afglijden. Hij geeft de vervuilende industrie vrij spel én fikse kortingen: geld dat hij weghaalt bij onderwijs en gezondheidszorg. Een rechtszaak wegens milieuschandalen strandt mede dankzij hem.

Hochschild «Er lijkt sprake van collectief geheugenverlies wat betreft de vervuiling door falend of opzettelijk Republikeins vrijemarktbeleid. De Tea Party-stemmers die er rechtstreeks onder lijden, accepteren dat het erbij hoort. ‘De olieindustrie is goed voor ons geweest’, ‘gevaar hoort bij het leven’, of ‘dit is het offer dat we moeten brengen’. God zal hen door het ergste lijden heen helpen. Trouwens, voor conservatief rechts is de ‘vervuiling’ van de Amerikaanse cultuur een veel groter probleem. Iedereen is Godvrezend en gaat er naar de kerk. God helpt hen de blik naar voren gericht te houden, naar het begin van de rij, waar voorspoed wacht.

»Dat is een groot verschil met de progressieve zijde. Rechts vindt het juist goed om hoog te reiken, en niet om te kijken. Wij willen altijd zorgen voor minderheden en groepen die achterblijven. Wij willen dat iedereen meedeelt in de welvaart. Maar orthodox rechts identificeert zich omhoog. Zij hebben geen medelijden, niet met zichzelf als het tegenzit en niet met wie het minder heeft. Integendeel: zij willen zo ver mogelijk wég van die armoede. Het is in feite een nooit afgekondigde oorlog van de middenklasse en de arbeiders tegen de armen.

»Een verklaring daarvoor is de zuidelijke plantagementaliteit. De arme blanke arbeiders van destijds keken niet omlaag naar de massa lijdende slaven. Zij vonden het stimulerend om zich te spiegelen aan de paar rijke plantage-eigenaars. Net zoals ze nu opkijken naar die paar miljardairs die hen de weg wijzen maar die hun leven niet beter zullen maken. Net als Trump willen zij regels voor Wall Street en de grote bedrijven minimaliseren. Dat is voor mij weer zo’n onbegrijpelijke paradox. Voor hen is het de logica ten top.»

- Waar komt toch die haat tegen de overheid vandaan? Wij begrijpen dat niet.

Hochschild «Een waarlijk eervol persoon heeft geen steun, geen overheid nodig. Ik sprak mensen een beetje hulp hard nodig hebben, maar principieel weigeren die aan te nemen. De belastingdienst vraagt slechts geld van werkenden om het aan bedriegers te geven, is het idee. En de overheid probeert religie van de christenen af te pakken. Geloof, eer en afkeer van belastingen brengen de Tea Party-aanhangers tot hun haat tegen de nationale overheid. Ze zijn tegen een overheid die de armen helpt, ook als ze zélf arm zijn. Dat het budget van Louisiana draait op 44 procent steun van Washington is weer zo’n paradox die gemakshalve onder het geheugenverlies van de Tea Party valt. Armoede en vervuiling zwijgen ze dood.»

- Mede dankzij u kunnen we nu proberen de Tea Party-aanhangers en andere rechtse Amerikanen te begrijpen. Maar hoe moet het verder? Kan die enorme kloof ooit gedicht worden?

null Beeld

Hochschild «Er zijn best veel overeenkomsten. Zo vond Mike Bernie Sanders, de rivaal van de door hem zo gehate Clinton, best een sympathieke gast. Toen ik hem vertelde over oliestaat Noorwegen, waar iedereen deelt in de welvaart én veel belastingen betaalt, moest hij even nadenken. In dat geval zou het weleens de moeite waard kunnen zijn, zei hij hardop.

»Het is mogelijk elkaar de hand te reiken. Maar dan moet je het wel respectvol doen, bijvoorbeeld via de kerken, de vakbonden. Ooit was Louisiana een Democratische staat, met in de jaren 30 een bijna socialistische gouverneur. Dat was zeker geen racist, maar hij kon de blanke mannen wel bereiken.»

- En wat gebeurt er als Trump zijn fans teleurstelt?

Hochschild «Daarover maak ik mij het meest zorgen. Hij speelt in op hun haat, maar zal die niet verlichten. Links denkt dat hun de schellen wel van de ogen zullen vallen, ik denk dat de fans hem zullen blijven aanbidden. Bovendien zweept Trump een bepaald soort potentieel agressieve mannen op. Als hun teleurstelling verandert in verwijten, levert dat een gevaarlijke toestand op. En de nieuwe president is er heel goed in om de schuld in de schoenen van anderen te schuiven...»

© Trouw

Arlie Russell Hochschild, ‘Strangers in Their Own Land: Anger and Mourning on the American Right’, New Press

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234