De opvolgers: hoe de politieke partijen de kiezer bedriegen

De kans is héél groot dat Egbert Lachaert (Open VLD), Koen Van den Heuvel (CD&V) en Else De Wachter (SP.A) op 7 juni een zetel in het Vlaams parlement versieren. Maar dat zal dan niet per se komen doordat ze stemmenkanonnen zijn. Want opvolgers schoppen het desnoods met welgeteld nul stemmen tot in het parlement, als de effectieve kandidaat maar minister wordt, of voor een ander parlement kiest.

Als Kris Peeters na 7 juni bijvoorbeeld in de regering stapt, zal hij opgevolgd worden door dorpsgenoot Koen Van den Heuvel. Egbert Lachaert - zoon van de Oost-Vlaamse stamliberaal Patrick Lachaert - moet hopen dat Jean-Jacques De Gucht minister wordt of gewoon senator blijft. Annick De Ridder zit ook gebeiteld: ze verzilvert haar positie als eerste opvolger wanneer Bart Somers in de Kamer blijft, Dirk Van Mechelen minister wordt of Dirk Sterckx voor Europa kiest. Bij Lijst Dedecker moet en zal Derk-Jan Eppink verkozen worden in het Europees parlement. Als het niet op eigen kracht lukt, dan wel als opvolger van lijsttrekker Jean-Marie Dedecker. Bij de N-VA eenzelfde scenario: Frieda Brepoels staat bovenaan de normale lijst én de lijst van opvolgers. Ook aan Franstalige kant kunnen redelijk wat opvolgers nu al op beide oren slapen. Wie voor Elio Di Rupo kiest stuurt in feite Camille Dieu naar het Waals Parlement. PS-Minister van Leefmilieu Paul Magnette is lijsttrekker in Charleroi, maar zal nu al zeker vervangen worden door Ingrid Colicis. Ook Joëlle Milquet blijft na 7 juni gewoon federaal minister, haar plaats is voor opvolgster Julie De Groote.

''Antidemocratisch misschien niet, wel ronduit dom''

Bart Tommelein, Jo Van Deurzen en Freya Van den Bossche zitten nu in het federale parlement, maar komen op voor de Vlaamse verkiezingen en hebben al laten weten dat ze hun Vlaams mandaat ook effectief zullen opnemen. Hun federale zitjes worden ingenomen door opvolgers van wie de kiezer het bestaan niet eens meer vermoedt - opvolgers die tijdens de federale verkiezingen van 2007 op de lijsten stonden.

Kiezersbedrog of een manier om talenten die er niet in slagen de kiezers aan te spreken een duw in de rug te geven? Politicoloog Carl Devos hakt de knoop door.


Carl Devos «Anti-democratisch is een sterk woord, want het speelt zich perfect af binnen de regels van de democratie, maar op een moment dat het vertrouwen in de politiek niet erg groot is, is het ronduit dom.

»Maar ik vrees dat we eraan zullen moeten wennen. Het is een bijverschijnsel van gescheiden verkiezingen. In 2004 had je de eerste afzonderlijke Vlaamse verkiezing. Men had zo lang gevochten voor een eigen Vlaams parlement en gescheiden verkiezingen dat er toen wat schroom bestond om truken uit te halen. Die schroom bestaat niet langer. En ons politieke landschap is zo versnipperd dat veel partijen dicht bijeen zitten: een procent winst of verlies kan beslissend zijn. Dus is het motto: 'Alle hens aan dek!' Zet de grote kanonnen, maar in, ook al zijn die niet van plan hun mandaat op te nemen als ze verkozen worden.»


HUMO Is dat kiezersbedrog?

Devos «Veel kandidaten zeggen heel eerlijk: 'Ik ga niet zetelen, ik stuur een opvolger.' Bedrieg je dan de kiezer? Natuurlijk wel. Want welke kiezer weet nog wat een politicus vier maanden eerder in een kranteninterview heeft gezegd? Niemand, op 50 Wetstraatjournalisten na.

»Vraag is of het iemand wat kan schelen, want voor veel mensen is een stem een blijk van sympathie. Maar ikzelf ben vlakaf tegen die praktijk van opvolgers. Er is een veel simpeler systeem, met een enkele lijst. Als iemand aan zijn zetel verzaakt gaat die gewoon naar de volgende op de lijst met de meeste stemmen.»


HUMO Voorstanders zeggen dat het systeem van opvolging kansen biedt voor hardwerkende, maar weinig mediatieke figuren.

Devos «Klopt. Regionale kandidaten, of technici zonder aanhang. Daar valt iets voor te zeggen, maar waarom laat je die dan niet groot worden van onderen uit?»

EU Profiler en ander stemadvies
De opvolgers: hoe de politieke partijen de kiezer bedriegen (2)

HUMO Nog een argument pro: met het systeem van de opvolging kan je nieuw bloed in het parlement pompen, onbekende jonge honden een kans geven.

Devos «Terwijl we eigenlijk nood hebben aan routine: het is bewezen dat parlementsleden pas beginnen te renderen na drie, vier, vijf of zes jaar. Daarom is het spijtig dat mensen als Freya Van den Bossche en Bart Tommelein al na twee jaar vertrekken uit de Kamer.

»Het systeem van opvolgers dient vooral het personeelsbeleid van de partij, het is een instrument om mensen te belonen en manoeuvres te doen. Eerste opvolger is de veiligste plaats: die wordt bijna altijd verkozen. Zonder stemmen, desnoods. En je moet er ook geen fluit voor doen: opvolgers worden toch nooit uitgenodigd voor debatten. Het is jammer dat zulke mensen wél in het parlement komen en effectieven die keihard hun best hebben gedaan niét.»


HUMO Anderzijds staan er zes opvolgers in de top tien van De Standaard van Beste Vlaamse Parlementsleden.

Devos «Oké, maar als ze zo goed zijn: waarom staan ze dan niet gewoon op de lijst? Het gebeurt dat mensen na een mandaat van vier of vijf jaar weer als opvolger opkomen: dat is toch onbegrijpelijk? Je zou denken dat die ondertussen op eigen benen kunnen staan.»


HUMO Mogen we aannemen dat opvolgers minder onafhankelijk stemmen zodra ze in het parlement zitten?

Devos «Ja, en dat geldt dan vooral voor mensen die een minister vervangen. In het Vlaams Parlement zitten elf mensen die één zorg hebben: voorkomen dat de regering valt, want anders zijn ze hun job kwijt. Dat zijn niet de meest kritische parlementsleden, nee.»


HUMO Nog een opmerkelijk fenomeen: kandidaten die op twee lijsten tegelijk staan. Dirk Sterckx, Bart De Wever en Jean-Marie Dedecker doen het in Europa én in Vlaanderen.

Devos «De kampioen is Karel De Gucht: die kon ooit kiezen uit drie mandaten. Hij was Vlaams Parlementslid toen hij in 2003 verkozen werd in Kamer én in de Senaat.»


HUMO En wat te denken van kandidaten die twee keer op één lijst staan - als effectieve kandidaat én opvolger? Frieda Brepoels en Derk-Jan Eppink, bijvoorbeeld.

Devos «Daar is maar één conclusie mogelijk: Brepoels en Eppink moéten verkozen worden, ongeacht wat de kiezer zegt. Dat is onfatsoenlijk en het bewijst de enige bestaansreden van het systeem: het personeelsbeleid van de partijen ondersteunen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234