null Beeld Beowulf Sheehan
Beeld Beowulf Sheehan

Boek★★★★☆

‘De passagier’ en ‘Stella Maris’ blijken van het somberste en verstikkendste dat Cormac McCarthy ooit heeft geschreven

Koen Van Baelen

De passagier
★★★★☆

Stella Maris
★★★★☆

Cormac McCarthy (°1933) heeft nooit een boek geschreven waarin de meeste mensen deugen. In romans als ‘Blood Meridian’, ‘No Country for Old Men’ en ‘The Road’ krijgt u de boodschap dat u uw medemens maar beter omlegt voor hij dat met u kan doen. Het lijkt dan ook een verademing dat van geweld nauwelijks sprake is in de twee boeken die McCarthy nu op zijn 89ste heeft uitgebracht. Maar ‘De passagier’ en ‘Stella Maris’ blijken van het somberste en verstikkendste dat hij ooit heeft geschreven. Zijn duistere mens- en wereldbeeld kreeg in zijn eerdere romans vorm in de daden van zijn personages, in dit tweeluik wordt op een filosofisch niveau een pessimistische wereldvisie ontwikkeld die de hoofdpersonen de lethargie, de waanzin of de dood in drijft.

Vooral in ‘Stella Maris’ gaan abstracte ideeën en prangende existentiële kwesties hand in hand. Het boek bestaat uit gesprekken die de 20-jarige wiskundige Alicia met haar psychiater voert in een instelling voor geesteszieken. De geniale Alicia probeert al sinds haar jonge jaren via wiskunde en wetenschap vat te krijgen op de werkelijkheid, maar raakt verstrikt in haar eigen geest. Contact met de buitenwereld wordt moeilijk, ze krijgt de vreemdste hallucinaties en wordt suïcidaal. De enige verbinding die haar uit haar solipsistische wereld lijkt te kunnen redden, is die met haar bijna even schrandere oudere broer Bobby. De twee blijken niet alleen geestverwanten, ze zijn verliefd op elkaar en voelen zich ook seksueel tot elkaar aangetrokken. Alicia heeft hem zowaar ten huwelijk gevraagd, vertrouwt ze haar psychiater toe: ‘We konden ons houden aan de overtuigingen en gewoonten van de miljoenen doden onder onze voeten, of we konden opnieuw beginnen.’ Maar Bobby gaat het avontuur niet aan. Hij schrikt terug voor de radicaliteit van Alicia, die zowel in de wetenschap als in het leven tegen de heersende opvattingen durft in te gaan.

In ‘De passagier’ vernemen we al op de eerste pagina dat Alicia zelfmoord heeft gepleegd. De roman vertelt het verhaal van Bobby, die na de dood van zijn zus door spijt wordt verteerd en apathisch door het leven gaat. Die gelaten doelloosheid weerspiegelt zich, al dan niet met opzet, in de structuur van de roman. Hoewel ‘De passagier’ veel rijker is aan thema’s en personages en stilistisch gevarieerder dan ‘Stella Maris’, is het verhaal ook weinig coherent en mist het vaak emotionele en intellectuele intensiteit. Weliswaar zijn veel passages meesterwerkjes van beschrijvingskunst, maar evengoed zijn banaliteiten te lang uitgesponnen en is een aantal scènes irrelevant. Wetenschap en filosofie worden vaak oppervlakkig ingezet: je waant je als lezer soms op een receptie van aangeschoten wetenschappers die pochen met hun kennis, zonder dat je daar inhoudelijk veel verder mee raakt.

Alleen al daarom is het twee maanden na ‘De passagier’ verschenen ‘Stella Maris’ geen extraatje, maar een noodzakelijke aanvulling. Ideeën die in de eerste roman alleen aangeraakt worden of gratuit in een verhaallijn ingewerkt, krijgen in het tweede boek de focus en de ruimte die ze nodig hebben. Ook het liefdesverhaal van broer en zus komt pas tot zijn recht als je het hele tweeluik leest. Bobby en Alicia waren tegen alle conventies in wellicht beter samengebleven, omdat alleen hun liefde bescherming had kunnen bieden tegen de onherbergzame wereld waar de wetenschapper onvermijdelijk op stuit. Zo zijn ook deze boeken onafscheidelijk en versterken ze elkaar. Zijn ‘De passagier’ en ‘Stella Maris’ elk apart drie sterren waard, dan verdienen ze er samen vier.

null Beeld rv
Beeld rv
null Beeld rv
Beeld rv

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234