‘Een lock­down­feestje is specta­culair: vijftig mensen in flagrante overtreding van de wet, dat haalt de pers. Maar in wezen zijn bedrijfs­refters die niet corona­proof zijn veel gevaar­lijker.’ Beeld WOUTER VAN VAERENBERGH / Humo
‘Een lock­down­feestje is specta­culair: vijftig mensen in flagrante overtreding van de wet, dat haalt de pers. Maar in wezen zijn bedrijfs­refters die niet corona­proof zijn veel gevaar­lijker.’Beeld WOUTER VAN VAERENBERGH / Humo

BiostatisticusGeert Molenberghs

‘De perceptie is: hoe negatiever de maatregel, hoe groter de kans dat ik ’m bedacht heb’

In het clubje van de corona-experts is hij Doctor No. De grenzen openhouden? Nee. De avondklok afschaffen? Nee. Stoppen met telewerken? Nee. Als het van biostatisticus Geert Molenberghs (55) afhangt, blijft onze bewegingsruimte beperkt, zeker nu de Britse en Zuid-Afrikaanse variant van het virus het Europese vasteland dreigen in te nemen. Al snakt hij zelf ook naar het oude leven: ‘In normale omstandigheden zou ik betogen tegen de avondklok.’

Een donkere ­winteravond in Leuven. Professor Geert Molenberghs heeft een hele dag examens ­statistiek afgenomen van studenten aan de universiteiten van Leuven en Hasselt, de twee plekken waar hij doceert. Hij heeft geen stap buiten de deur gezet. Alles is, zoals tegenwoordig gebruikelijk is, ­online verlopen.

GEERT MOLENBERGHS «Het ging prima: de master­studenten mochten telkens vijf minuten lang hun werk voorstellen, daarna ­volgde gedurende tien minuten vraag en antwoord.

»Mijn ervaring is dat je via elektronisch leren makkelijker contact maakt met studenten dan wanneer je in levenden lijve voor een ­volle aula staat. Als ik les geef aan de geneeskundestudenten van ­Leuven, sta ik voor een anonieme groep van vijf­honderd jonge mensen. Achter een computer kun je iemand bij zijn voornaam aanspreken: die zie je op je scherm staan. Studenten durven zelf ook meer vragen te stellen: ze voelen zich minder geremd. Maar natuurlijk missen ze het sociale contact, zoals wij allemaal.»

HUMO Vangt u het signaal op dat velen zich niet meer kunnen opladen voor de examens?

MOLENBERGHS «Dat signaal vang ik vooral op als corona-­expert: de gezondheids­crisis duurt heel lang. Op dit moment zitten we in de elfde maand. Ikzelf zit al in de twaalfde maand: ik had de epidemie vroeger zien aankomen.

»Mijn collega Niel Hens, die al twintig jaar lang epidemieën bestudeert, had me ingeseind. In februari was een besmette Chinese doctoraatsstudent in Hasselt aangekomen, met een waarschuwing van de Chinese ambassade: ‘Dit is ernstig.’ Het was duidelijk dat er geen griepje op komst was.»

HUMO U vergelijkt het doorgaans met een orkaan.

MOLENBERGHS «Ik heb drie keer in mijn leven een orkaan meegemaakt: in North Carolina, in Washington DC en in Havana. Eerst is er de stilte voor de storm: staal­blauwe lucht, stralende zon, geen zuchtje wind – je kunt je niet voorstellen dat het onheil zo dichtbij is. Toch staat het te gebeuren, al kan de orkaan zich op het allerlaatste moment nog verplaatsen. Dat geldt ook voor de Britse variant van covid-19: momenteel woedt de storm boven Groot-Brittannië. De eerste druppels vallen boven Europa. Maar zal het ook hier losbarsten?»

HUMO Wat denkt u?

MOLENBERGHS «De kans is behoorlijk groot. Als er één transitland is in Europa, is het wel België: we bestaan uit niets anders dan grenzen en Groot-Brittannië is een buurland. In Nederland zegt viroloog Marion Koopmans: ‘1 tot 5 procent van het virus dat nu rondgaat, is de ­Britse variant.’ Dat is dus slecht nieuws. In vier weken tijd is de variant in Ierland van 9 naar 13 naar 25 naar 45 procent gegaan. Een exponentiële curve binnen de epidemie. In Londen is de Britse variant dominant. De gewone variant is naar de rand verdreven.»

HUMO De Britse variant is veel besmettelijker. Is hij ook gevaarlijker?

MOLENBERGHS «Als je door de Britse variant wordt besmet, zijn je kansen hetzelfde om zwaar ziek te worden of te sterven. Maar hij besmet wel meer mensen, waardoor meer mensen eraan overlijden.

»Een virus dat rondgaat, muteert. Dat is logisch. Alleen konden we niet voorspellen dat het hier zou gebeuren. Op slag zijn we weer op achtervolgen aangewezen. We ­hebben als virusbestrijders met twee onvoorspel­­bare factoren af te rekenen: het gedrag van het virus én het gedrag van de mens.

»Je hebt te maken met een vijfde colonne: mensen die de maatregelen weigeren te volgen. Voor een deel begrijp ik dat: de dreiging van een orkaan is concreet, een virus is onzichtbaar. Dan is het makkelijker te geloven in een samenzweringstheorie.»

HUMO Het lijkt een illusie dat we aan de Britse variant zullen ontsnappen. Ook de doorgedreven controle van reizigers die naar ons land terugkeren, iets waar de experts op hameren, zal daar weinig aan veranderen.

MOLENBERGHS «In ­Engeland heb je dramatische toestanden: mensen worden, bij gebrek aan vrije bedden in het ziekenhuis, in ambulances verzorgd. In Ierland is het nog erger, daar stevenen ze op een catastrofe af. En dan te bedenken dat Ierland één van de beste leerlingen in de Europese klas was. Tot de Britse variant daar rondging en de Ierse regering, als goede katholieken, toeliet om met drie gezinnen samen kerst te vieren. Daar betalen ze een hoge prijs voor.

»Gelukkig heeft onze re­­gering beslist kerst en Nieuwjaar in intieme kring te laten plaatsvinden. We hebben nog een kans: we zitten bovenop die gluiperd van een ­Britse variant. Ons zal niet overkomen wat in Londen is gebeurd: plotseling vaststellen dat 50 procent van de covidpatiënten aan de Britse variant lijdt.»

HUMO Klinkt goed, maar u kunt niet volhouden dat terug­kerende reizigers grondig worden getest.

MOLENBERGHS «Beter dan vroeger.»

HUMO Toen werden ze níét getest.

MOLENBERGHS (knikt) «De afgelopen dagen is 70 procent van de terugkerende reizigers getest. Men kijkt ook toe of ze de regels van de quarantaine wel respecteren. En er worden genetische sequenties genomen van zoveel mogelijk ­besmette mensen afkomstig uit verschillende landen, want de vijand kan uit alle hoeken komen. De Britse variant is ­opgedoken in Groot-­Brittannië, Portugal, Spanje, Roemenië, Denemarken, Nederland, Frankrijk, maar ook in Azië, de Verenigde Staten. Hij zit overal.

»In geval van ­community transmission, waarbij je niet meer weet wat de bron van besmetting van je gemeenschap is, bestaat nog altijd de mogelijkheid over te gaan tot strengere maatregelen, het zogenoemde Plan C. De grenzen sluiten is een optie, maar daarover beslist de politiek.»

HUMO U pleit ervoor om de grenzen te sluiten?

MOLENBERGHS «Ik zeg: de grenzen sluiten is vanuit epidemiologisch oogpunt een zinvolle maatregel.»

'Het is simpel: ofwel lopen we met open ogen in de derde golf, ofwel nemen we maatregelen  die gelden tot we ver genoeg zijn opgeschoten met de vaccinaties.' Beeld WOUTER VAN VAERENBERGH / Humo
'Het is simpel: ofwel lopen we met open ogen in de derde golf, ofwel nemen we maatregelen die gelden tot we ver genoeg zijn opgeschoten met de vaccinaties.'Beeld WOUTER VAN VAERENBERGH / Humo

HUMO Dat is hetzelfde.

MOLENBERGHS «Je hebt ook een sociaal, economisch, juridisch oogpunt. Juristen beweren dat het níét kan: grenzen sluiten zou ingaan tegen de regels van de Europese Unie. Terwijl EU-lidstaat Denemarken zijn grenzen wel sluit. Je kunt Denemarken trouwens nog altijd binnen, met een negatieve coronatest. Een absolute sluiting is het dus niet. En voor grensarbeiders zou je een creatieve oplossing moeten verzinnen. Maar het is simpel: ofwel loop je met open ogen in de derde golf, ofwel neem je maatregelen die gelden tot je ver genoeg bent opgeschoten met je vaccinatie­programma.»

HUMO Als het van u had afgehangen, had u ons dan met kerst nog laten reizen?

MOLENBERGHS «Nee. Als het van mij had afgehangen, had ik véél vroeger ingegrepen: in juli vorig jaar. Of nee, eind juni. Toen zaten we op een plateau van 85 besmettingen per dag. Dat was gevaarlijk. Een plateau is een slang die zich vroeg of laat zal oprichten: als jij haar niet beetpakt, zal zij het wel met jou doen. Maar de regering-Wilmès besliste te versoepelen: alles wat niet verboden was, was toegelaten.»

HUMO We mochten opeens vijftien mensen zien.

MOLENBERGHS «Je kreeg daar stress van, zoveel mensen ontmoeten (lacht). Tegelijk keerden reizigers terug uit landen buiten de EU: ­Israël, Turkije – mensen die hun vakantie dicht bij de familie hadden doorgebracht. In Antwerpen is de toestand snel uit de hand ge­­lopen. In geen tijd stonden de volkswijken in brand. Toen heb ik gezegd: ‘We moeten weer naar nul besmettingen per dag.’ Daar ben ik zwaar op aangevallen.»

De collaboratie

HUMO U houdt van de harde aanpak: avondklok, peri­­meter, sluiting van grenzen.

MOLENBERGHS «Antwerps gouverneur Cathy Berx heeft de avondklok afgekondigd. Dat was niet mijn voorstel. Maar het is stilaan wel de perceptie: hoe negatiever een maatregel, hoe groter de kans dat ik ’m heb bedacht.

»Het hele pakket aan maatregelen heeft gewerkt: in Antwerpen hebben we de top van de Mount Everest gekapt en er een Tafelberg van gemaakt. Dat blijft een verwezenlijking waar we trots op mogen zijn. Maar daarna was het draagvlak bij de bevolking wel verdwenen. Mensen hadden het gevoel dat hun zomer werd afgepakt. Toen zijn we gaan hameren op het gevaar van de terugkerende reizigers.»

HUMO Er was ook openlijke tweedracht onder de experts: sommigen wilden nog altijd de curve ‘platslaan’, anderen vonden dat je ermee moest leren leven.


MOLENBERGHS «Het ligt gevoelig om een ­vergelijking met de Eerste en ­Tweede Wereldoorlog te maken, maar het gaat erom hoe je leert te leven met de bezetter. Er zijn twee opties: of je sluit je aan bij de collaboratie, of je gaat in het verzet. Ik kies voor het laatste: ik heb geen zin om met de vijand samen te werken. Ik wil de vijand buiten.

»Ik snapte de andere ­partij wel: de zomergolf had geen ramp veroorzaakt. Het is logisch dat ze zich achteraf afvroegen: ‘Waar zijn de doden?’ Zo ontstond het verhaal dat covid maar een griepje was.»

HUMO U bent eind augustus uit Celeval gezet, het advies­orgaan van de regering.

MOLENBERGHS «Het werd bon ton om het over een griepje te hebben. Ook minister van Volksgezondheid Maggie De Block vond dat we met het virus moesten leren leven. Zo snel als Pierre Van Damme en ik bij Celeval waren ge­komen, zo snel vlogen we er ook weer uit: overnight. Gelukseconoom Lieven Annemans kwam in onze plaats.»

HUMO Was u boos?

MOLENBERGHS «Ik was bezorgd. Niemand heeft in deze crisis de wijsheid in pacht: de experts die het al een jaar lang volhouden, zijn ­teamspelers. Onder elkaar discussiëren we hard om een wetenschappelijk discours op te bouwen. Mensen die menen vanuit hun standpunt de hele pandemie te kunnen overschouwen, zijn intussen met het hoofd tegen de muur ge­­lopen. De ­rassuristen (van het Franse rassurer, geruststellen, red.) van de strekking: ‘Het komt wel goed.’ Met name in Wallonië waren ze talrijk, in Vlaanderen was Annemans hun vertegenwoordiger. In die periode verschenen in Gent affiches aan de muur: ‘­Wanted’, met daaronder de namen van Marc Van Ranst, ­Erika Vlieghe en mezelf. De bedreigingen zijn niet meer gestopt.»

HUMO Heeft het rassurisme veel schade aangericht?

MOLENBERGHS (knikt) «Het heeft geduurd tot het aan­treden van de regering-De Croo, begin oktober, voor er weer maatregelen werden genomen. De regering-­Wilmès was op het einde helemaal uitgeleefd.»

HUMO Is Frank Vanden­broucke als minister van Volksgezondheid een geschenk uit de hemel?

MOLENBERGHS «Hij én De Croo zijn een verademing. Maar in dit land is geen enkele regering oppermachtig, ook niet de fede­rale. ­Gelukkig roept vandaag niemand in de cockpit van de verschillende overheden nog om ver­soepelingen, zelfs niet aan Frans­talige kant.»

HUMO Vorige week maakte Sciensano bekend dat 40 procent van de besmettingen op het werk gebeurt.

MOLENBERGHS «Nuance: 40 procent van de clusters (twee of meer besmettingen, red.). We moeten telewerken weer ernstig nemen.»

HUMO Rijdt u soms op de snelweg?

MOLENBERGHS «Deze week ben ik vanuit Leuven naar Antwerpen gereden: het was druk op de Brusselse Ring, de Antwerpse Ring en in de binnen­stad. Er is een ­drive om aan telewerken te ont­komen. Dat was in de eerste golf niet zo.»

HUMO Deelnemers aan lock­downfeestjes worden streng gestraft. Waarom blijven bedrijven buiten schot?

MOLENBERGHS «Een lockdownfeestje is spectaculair: vijftig mensen in flagrante overtreding van de wet, dat haalt de pers. Maar in wezen zijn bedrijfs- of overheids­refters die niet coronaproof zijn veel gevaarlijker, omdat het om zoveel meer mensen gaat. Daar moeten we op in­zetten, daar valt nog winst te halen, net als op onze contacten thuis.»

Geen politieagent

HUMO U hebt op uw Facebook-­pagina het bericht gepost van de Nederlandse premier Mark Rutte die zijn doodzieke moeder niet meer heeft bezocht in het ziekenhuis. Ze is zonder haar zoon gestorven. Is Rutte een held of heeft hij geen hart?

MOLENBERGHS «Het is in­­gewikkeld: Mark Rutte heeft een voorbeeldfunctie. Als hij zijn moeder in het ziekenhuis bezoekt, zal de kritiek niet uitblijven: ‘De premier mag wat de man in de straat niet mag.’ Rutte volgde de regels, dat apprecieer ik. Maar daarom is Rutte nog geen held: soms is de geest van de wet belangrijker dan de letter.

»Een epidemie is een crowd disease, een ziekte van het volk. Je gedrag heeft gevolgen voor anderen. Daarom zijn er ook zulke strikte regels. Regels waar ik het in normale omstandigheden van op mijn heupen krijg. Een avondklok, bijvoorbeeld, vind ik géén goed idee. Ik zou daartegen betogen. Maar nu denk ik: ‘Dit moeten we volhouden tot we ons vaccin hebben gekregen of genoeg antivirale middelen hebben ontwikkeld.’»

HUMO U hebt twee kinderen, twintigers, in huis. Mochten zij van u oudjaar buitenshuis vieren?

MOLENBERGHS «Zij ­hebben zelf beslist het in gezins­verband te vieren, dat hoefde ik echt niet voor hen te doen. Ik lever als expert mijn bij­drage aan de bestrijding van de crisis, ik ben geen politie­agent. Ik leg mijn argumenten op tafel in de hoop mensen te laten na­­denken en tot een weloverwogen besluit te laten komen. Dat is sterker dan ze te verplichten. Het is ook aan de overheid om regels uit te vaardigen.

»In sommige landen, zoals Zweden, huldigt de overheid het principe comply or explain: volg de voorstellen van de experts of leg uit waarom je het niet doet. Dat noem ik goed bestuur.»

HUMO Heeft Zweden, dat als enige land groepsimmuniteit nastreefde, het slecht gedaan?

MOLENBERGHS «In vergelijking met de andere Scandinavische landen wel: in Zweden zijn meer slachtoffers gevallen.»

‘De ontwikkeling van de covidvaccins heeft meer studietijd gekregen dan die van gelijk welk ander vaccin. Weinig vaccins hebben zoveel proefpersonen ter beschikking. Ze zijn veilig.’ Beeld Eric de Mildt
‘De ontwikkeling van de covidvaccins heeft meer studietijd gekregen dan die van gelijk welk ander vaccin. Weinig vaccins hebben zoveel proefpersonen ter beschikking. Ze zijn veilig.’Beeld Eric de Mildt

HUMO In vergelijking met België niet.

MOLENBERGHS «Die vergelijking gaat niet op. Het internationale contact in het Hoge Noorden is minder groot. De bevolkingsdichtheid is er lager. Wij hebben, na Nederland, de hoogste bevolkingsdichtheid in Europa: als het virus rondgaat, loopt het snel fout. In België hebben we een aantal problemen gehad: de woonzorgcentra waren onvoldoende beschermd, de verbranding van mondmaskers was niet bepaald een goed idee. Maar de vergelijking met Zweden gaat niet op.

»Groepsimmuniteit na­­streven werkt niet, ook niet in Zweden. We proberen het al honderden jaren met de gewone coronavirussen, verkoudheden, en we hebben nog elk jaar een valling. Onze strategie is: met vaccinaties de kwetsbaarsten beschermen, waardoor covid op den duur geen dode­lijke ziekte meer is, maar een verkoudheid zoals de vier andere coronavirussen. Dit is gewoon de geboorte van een verkoudheid die met een knal de wereld in komt.»

HUMO Onze dodentol is de hoogste ter wereld, na San Marino.

MOLENBERGHS (zucht) «Dat heb ik al zo vaak ­weerlegd: wij registreren onze covid­overlijdens beter dan andere landen. In de eerste golf deden Italië, Spanje, Frankrijk en Groot-Brittannië het slechter dan wij. Wat niet betekent dat wij het goed hebben gedaan.»

HUMO Intussen hebben we de kaap van de twintigduizend overlijdens gerond, met meer slachtoffers in de tweede golf dan in de eerste.

MOLENBERGHS «Het ­aantal besmettingen in de tweede golf was aanzienlijk hoger, maar goed, daar koop je niets voor: slachtoffers blijven slachtoffers. In de eerste golf zijn naar schatting één miljoen mensen besmet, in de tweede golf anderhalf miljoen. Tweeënhalf miljoen in totaal. Met als gevolg: twintig­duizend doden. Als je op die manier groepsimmuniteit nastreeft, weet je wat je te wachten staat.»

Afrikaans mirakel

HUMO Inmiddels zijn, in minder dan één jaar tijd, drie werk­­zame vaccins ontwikkeld. Normaal duurt zoiets tien keer langer. Is dat geruststellend?

MOLENBERGHS «De ontwikkeling van de vaccins heeft meer tijd gekregen dan die van gelijk welk ander vaccin. Studietijd, bedoel ik. Weinig vaccins hebben zoveel proefpersonen ter beschikking: l’embarras du choix. Nee, die vaccins zijn veilig.»

HUMO Hoeveel weten we van de vaccins?

MOLENBERGHS «Ze voor­komen zware ziekte en overlijden. Dat staat vast. Maar we weten niet of ingeënte mensen later nog besmet kunnen worden of het zelf overdragen. Waarschijnlijk wel. Ik geloof zelf dat de kans op besmetting of overdracht na verloop van tijd wel zal afnemen. Maar dat is natuurlijk geen argument om je vaccinatiestrategie op af te stemmen.

»Je kunt het niet maken om jongeren als eersten in te enten. Als jongeren, de ­motoren van de ­epidemie, even besmettelijk ­blijven, boek je geen winst. Bij 65-plussers, 94 procent van de overlijdens, is de winst wél duidelijk: als je die groep over enkele maanden hebt ingeënt, val je terug op een twintigste van je overlijdens. Dan leef je in een andere wereld en kun je versoepelen.

»Pas op, ik zeg niet dat we moeten wachten met versoepelen tot alle 65-plussers hun vaccin hebben gehad. Als we onder de 800 besmettingen per dag gaan, onder de 75 ­ziekenhuisopnames, met 3 procent positiviteit, ja, dan bereiken we stilaan de veilige haven. Hopelijk kunnen we de Britse variant onder controle houden.»

HUMO Hoeveel procent van de bevolking moet worden ingeënt?

MOLENBERGHS «Veiligheidshalve zegt men altijd: 70 procent. Dat geldt voor een infectie­ziekte met een basaal reproductiegetal (het gemiddeld aantal besmettingen dat één besmet persoon veroorzaakt, red.) van 2,5, wat covid-19 was. De Britse variant heeft wel een basaal re­­productiegetal van 5. (Zwijgt) De bedoeling is het re­productiegetal onder 1 te brengen. Dan neem je het virus de wind uit de zeilen en sterft het uit. Meestal lukt het met een vaccinatie­graad van 60 of 70 procent van de bevolking. Maar ­nieuwe inzichten, ge­baseerd op het fenomeen van de superverspreiders, wijzen erop dat minder kan volstaan. Laten we voorzichtig zijn: het zal nog moeten blijken of de effectiviteit van de vaccins even hoog is op het terrein als in het lab.»

HUMO Minister Vanden­broucke heeft duidelijk gemaakt dat we de komende maanden over genoeg vaccin zullen beschikken: 12,5 miljoen doses.

MOLENBERGHS (knikt) «We moeten de campagne wel zo snel mogelijk uitrollen.»

HUMO Kan dat?

MOLENBERGHS «Dat is een vraag voor de taskforce ­Vaccinatie. De evenementensector kan daarin een belangrijke rol spelen. Als hardloper weet ik dat de Antwerp Ten Miles, met veertigduizend deelnemers, elk jaar opnieuw vlekkeloos verloopt. Die sector snakt ernaar om weer iets omhanden te hebben. En als de vaccinatiecampagne voorbij is, mogen ze weer festivals organiseren. En de Ten Miles (lacht).»

HUMO De beschikbare vaccins zijn voor de helft opgekocht door de rijke landen. De derde wereld mag nog een jaartje wachten. Hoe kijkt u aan tegen die vorm van geneeskundige apartheid?

MOLENBERGHS «Ik ben voor één mens, één vaccin. Iedereen heeft er evenveel recht op. Maar zo werkt het niet in de praktijk. Gelukkig zijn we getuige van het Afrikaanse mirakel: Afrika is het continent dat het minste lijdt in deze crisis. Daar zijn verschillende redenen voor: de bevolking is jong, leeft grotendeels buiten, maakt weinig gebruik van airco. Wellicht is het Afrikaanse vaccinatieprofiel ook een factor: het tbc-­vaccin lijkt beter tegen covid te beschermen, al is dat nog niet bewezen.»

New York, New York

HUMO U bent, als biostatisticus, een man van de cijfers en de modellen. Is het lastig dat u dingen ziet aankomen waar de meeste mensen geen benul van hebben?

MOLENBERGHS «Het is een zegen en een vloek, een bron van energie die je vooruitstuwt. Dan heb ik het niet alleen over de voorspellingen die ik, op grond van onze modellen, doe. Ik houd ook overal de cijfers in de gaten. In de zomer heb ik bijvoorbeeld de curves gevolgd van de vijftig Amerikaanse staten, waar ze een tweede golf meemaakten. Veel waarnemers waren er toen nog vast van overtuigd dat er geen ­heuse tweede golf zou komen. Ik heb dat nooit geloofd.»

HUMO In Gazet van Antwerpen hebt u verteld dat u als kind bezeten was van de nummerplaten van auto’s. Wat zocht u in die cijfers: poëzie of een verborgen code?

MOLENBERGHS «Poëzie, vermoed ik. Ik heb ook jarenlang, drie keer per dag, de temperatuur in een schriftje genoteerd. Gewoon, voor het plezier van het bij te houden. Later heb ik ontdekt dat ik met die data ook discussies kon beslechten. ‘Het heeft drie jaar na elkaar gesneeuwd.’ – ‘Sorry, maar daar klopt niets van.’ (lacht)

»Misschien was ik als kind een beetje nerdy. Hoewel, ik had een brede interesse, ik las graag. En het openbaar vervoer heeft me ook altijd geboeid, met zijn wiskundige patronen. Zijn logica. Zijn uurrooster. Zijn regelmaat.»

HUMO U zou het metronetwerk van New York uit het hoofd kennen. En de tramlijnen in Antwerpen.

MOLENBERGHS «Dat laatste is niet moeilijk: ik ben in Antwerpen geboren. Ik kan u het netwerk van nu geven, maar ook dat van 1975 – dat zit in mijn hoofd. Een tramnetwerk is de ruggengraat van een stad. In de ontstaansgeschiedenis komt zoveel samen: politiek, geld, industrie, corruptie. Het metronetwerk van New York, bijvoorbeeld, is dertig jaar te laat opgeleverd omdat het één corrupte boel was. Het stadsbestuur had belangen in de paardentram. Het wilde ook niet dat mensen zich zomaar van de ene wijk naar de andere zouden verplaatsen.»

HUMO Wat hebt u met New York?

MOLENBERGHS «Kent u het ras van New Yorkers die nooit in New York hebben gewoond? Ik ben één van hen. In ­normale omstandigheden verblijf ik er minstens drie keer per jaar. Als ik een congres in San Francisco heb, koppel ik er enkele dagen New York aan.»

HUMO Hoe bent u als wis­­­kundige bij geneeskunde uitgekomen?

MOLENBERGHS «Na mijn studie ben ik aan een ­doctoraat in de zuivere ­wiskunde begonnen, terwijl ik als ­ge­­wetensbezwaarde mijn burger­dienst in het AZ van Leuven volbracht, op de af­­deling Biostatistiek. Dat heeft me de ogen geopend: ik kon patiënten helpen met mijn wiskundige modellen. Mijn doctoraat is gekanteld naar de biostatistiek en de rest is geschiedenis.»

HUMO Was u voorbestemd?

MOLENBERGHS «Wie zal het zeggen?»

HUMO U hebt uw zus verloren aan een infectieziekte.

MOLENBERGHS «Misschien was dat een onbewuste impuls. Drie jaar voor mijn geboorte is ze, op 9-jarige leeftijd, gestorven aan een keelontsteking. Ik heb mijn zus nooit gekend, maar ze was wel erg aanwezig in ons gezin. In het weekend gingen mijn ouders en ik steevast naar het kerkhof: het graf onderhouden, bloemen zetten, die routine. Op de terugweg reden we met de tram terug naar het Centraal Station om een glas te drinken in café Paon Royal, naast de Zoo. We praatten vaak over mijn zus. Ook voor de mensen rondom me was ik ‘de broer van’.»

HUMO Heeft dat u gevormd?

MOLENBERGHS «De thema’s ziekte, gezondheid en dood zijn me bekend. Daar ben ik mee opgegroeid. Maar in mijn top drie van mogelijke studies stond wiskunde op één, ­Germaanse filologie op twee en geneeskunde pas op drie.»

HUMO Germaanse filologie? Daarom bent u lid van het Hubert Lampo Genootschap.

MOLENBERGHS «Ik heb hem persoonlijk gekend, op het einde van zijn leven. Vóór de pandemie hadden we met het Genootschap het plan opgevat om van 2020 het Lampo-jaar te maken. Dan zou hij 100 zijn geworden.

»Zijn zoon Jan Lampo schrijft ook erg goed. Als hij het over het Antwerpen van de 16de eeuw heeft, zie je de pelgrims door de steegjes naar Santiago de ­Compostela vertrekken en voorbij de Sint-Jacobskapel schuifelen. Waarschijnlijk raakt hij mij zo diep omdat hij het verleden van ’t stad oproept.

»Antwerpen heeft ook te maken met mijn ­fascinatie voor New York. Voor mij is Antwerpen de grootvader van New York.»

HUMO Nu zijn we er.

MOLENBERGHS «Vóór de Val van Antwerpen (in 1585, red.) zijn de intelligentsia naar Amsterdam vertrokken. Twee generaties later zaten ze aan de overkant van de plas, Antwerpenaars die zich onder de calvinisten nooit helemaal thuis hadden gevoeld en het ruime sop hadden gekozen.»

HUMO Kortom, Antwerpen heeft New York gesticht?

MOLENBERGHS «Met een zekere zin voor overdrijving kun je dat zeggen, als je enkele generaties overslaat (lacht).»

HUMO U woont al 25 jaar lang in Leuven. Bent u verbannen?

MOLENBERGHS «Voor het werk van mijn vrouw (­gereputeerd sterren­kundige Conny Aerts, red.) en me­zelf. Maar ­eerlijk gezegd zou ik Leuven niet meer kunnen missen. Antwerpen heeft alles, behalve heuvels. De heuvels van Leuven creëren een extra dimensie. Je kunt hier prachtig lopen. Ik heb een vast parcours van 16 of 24 kilometer.»

HUMO U loopt behoorlijk hard: de Ten Miles in 65 minuten.

MOLENBERGHS «Subtop. Maar daar is het mij niet om te doen. Voor een 55-jarige tikt de biologische klok. Beter wordt het niet meer. Daarom ga ik er ook niet te ver in: ik wil het zo lang mogelijk blijven doen.

»Weet u: soms, als ik aan het lopen ben, komt het visioen bij me op dat ik weer op Linkeroever sta, ­omgeven door duizenden mensen, en aan de Ten Miles begin. Die sfeer en gezelligheid, daar kan ik echt naar terug­verlangen. Maar dat komt wel terug, daar ben ik van overtuigd.» 

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234