De plasticsoep in onze oceanen

In de Stille Oceaan – tussen de 35ste en de 42ste graad noorderbreedte – draait een giganteske laag plastieken smeerlapperij rondjes. Een onsmakelijke plasticsoep in gindse uithoek van de oceaan, maar ook bij ons is plasticvervuiling een urgent probleem, blijkt uit onderzoek van de Universiteit Gent. ‘Laat er geen misverstand over bestaan,’ aldus de onderzoekers: ‘Wij hebben hoge concentraties gevonden.’

Op de Oosteroever van de Oostendse vaargeul heb ik vandaag een rendez-vous met Colin Janssen, gewoon hoogleraar ecotoxicologie aan de UGent, en zijn medewerkster Lisbeth Van Cauwenberghe. Zij publiceerden de voorbije jaren verschillende studies over zeeafval, vooral plastic, en de gevolgen ervan voor mens en milieu. Ze kamden de Belgische stranden uit, speurden de zeebodem af en visten allerhande rotzooi uit het zeewater. De resultaten behoren tot de slechtste ter wereld: per kilometer kustlijn verzamelden Janssen en Van Cauwenberghe gemiddeld 92,7 kilogram afval. Ik bied me bij het duo aan in het gezelschap van een fotograaf met macrolens; zij hebben een bruine kartonnen doos bij die tjokvol gecodeerde en geannoteerde diepvrieszakjes zit. De inhoud: het resultaat van één dag strandjutten, één van de vele stalen die ze de voorbije jaren aan onze kust genomen hebben. Net geen 4 kilogram rommel is het, in augustus 2010 bijeengesprokkeld op welgeteld 100 meter strand in Oostduinkerke, tussen dijk en laagwaterlijn. Iets om in het achterhoofd te houden wanneer u straks uw badlaken neervlijt en later op de avond uw voeten onder tafel schuift voor een met lauwe chardonnay overgoten mosselsouper.

'Iedere mens eet gemiddeld 2,3 kilogram schaaldieren, en dus 0,5 gram plastic en 0,085 nanogram pcb's per jaar'

We kiepen de kartonnen doos met een diepe zucht om, de inhoud glijdt op tafel. De fotograaf zoomt in.


Categorie #1: Plastic. Varia, ongeïdentificeerd

Colin Janssen «Gisteren vierden we de verjaardag van wijlen Jacques-Yves Cousteau, de Franse oceanograaf die in de jaren 60 en 70 pionierde met zijn onderwaterfilms. Cousteau klaagde tóén al aan dat we de fundamentele bouwstenen van het leven – lucht en water – als afvalcontainers gebruiken. De oceanen zijn gemiddeld nét geen 4 kilometer diep: daar krijg je wel wat in. In het Engels klonk het lang: ‘The solution to pollution is dillution.’ Als je maar genoeg verdunt, dacht men over vast en chemisch afval, dan kan het geen kwaad. Dat is niet waar, natuurlijk. En toch neemt het probleem van plasticvervuiling nog altijd toe, ongeveer parallel met de productie van plastic. In 1950 werd 1,5 miljoen ton plastic gemaakt, in 2012 288 miljoen ton. Moeilijk te bevatten getallen, maar stel je er het volgende bij voor: een file van vrachtwagens, volgeladen met plastic, die zes tot zeven keer rond de evenaar strekt. Zó veel plastic wordt er elk jaar gemaakt. Men gaat ervan uit dat 10 procent daarvan in de oceaan terechtkomt en dat 60 tot 80 procent van alle zeeafval plastic is.

»De term ‘plasticsoep’ is voor het eerst opgedoken in 1988, in een publicatie van het Amerikaanse NOAA, de National Oceanographic and Atmospheric Administration. Zij zijn nagegaan waar plastic afval naartoe gaat als het in de Stille Oceaan terechtkomt, en voorspelden dat alle afval van Japan en de Amerikaanse Westkust gevangen wordt in een gyre, een ringvormige zeestroming in het midden van de oceaan, vergelijkbaar met wat je ziet als je met een lepel in een glas water roert. In élke oceaan heb je patronen van oppervlakteen diepzeestromingen die in zo’n gyre uitmonden.

»Het probleem is pas echt in the picture gekomen toen Charles Moore – een avonturier die zich het lot van de zee aantrekt – op basis van de voorspellingen van de NOAA naar de North Pacific Gyre is gezeild. Hij heeft stalen genomen en vastgesteld dat de situatie inderdaad dramatisch was.»

HUMO Hoe groot is die plasticsoep nu écht? Je komt de meest uiteenlopende schattingen tegen.

Lisbeth Van Cauwenberghe «Volgens de meest bescheiden schatting: de oppervlakte van de staat Texas.»

Janssen «700.000 vierkante kilometer of 25 keer België. Maar de schattingen gaan tot 15 miljoen vierkante kilometer. Voor de noordelijke Stille Oceaan alleen: er zijn in onze oceanen in totaal vijf gyres waarvan bewezen is dat ze afval vangen en accumuleren. Die gyres zijn ook met mekaar verbonden door onderlinge zeestromingen, waardoor het afval overal in de wereld kan aanspoelen en zinken.»

Van Cauwenberghe «In 1992 kwam een schip, onderweg van Hongkong naar de States, in een tyfoon terecht: een container werd overboord geslagen en dertigduizend badeendjes belandden in het water. Wel, sindsdien spoelen die eendjes overal ter wereld aan. In 2007 zelfs op een Engels strand.»

HUMO Ik ben in mariene ecologie geen kraan, maar heb aan mijn Oostendse roots een cliché over de Noordzee overgehouden: relatief proper, want sterk stromend.

Van Cauwenberghe «Er is wel degelijk vervuiling, hoor, maar de stroming voert die af naar het Kattegat. Als iemand iets in zee gooit in Engeland, spoelt dat later aan op een strand in Scandinavië.»

Janssen «Laat er geen misverstand over bestaan: wij hebben hoge concentraties gemeten, vergelijkbaar met veel andere plekken in de wereld.»


Categorie #2: speelgoed, van 8 tot 88

Janssen «Wij hebben dit onderzoek in 2010 en 2011 gevoerd. Zowel op het strand, op de zeebodem als in het water. We hebben zowel naar macroplastics gezocht als naar microplastics: alles kleiner dan 5 millimeter.»

HUMO Deze doos bevat alles wat jullie op het strand van Oostduinkerke vonden.

Van Cauwenberghe «Ja, maar het is significant voor wat we elders vinden.

»Veel is onherkenbaar: losse fragmenten van gebroken en halfvergane plastic voorwerpen. Maar ook speelgoedsoldaatjes. Plastic bestek. Diepvrieszakjes. Wikkels. Stokjes van lolly’s.»

Janssen «Condooms, ook. Daar kan je wel een zomers verhaal bij verzinnen, natuurlijk.»

Van Cauwenberghe «Maar het strandtoerisme is lang niet de enige bron van afval, vaak wordt het via rivieren en rioleringen naar zee gevoerd.»

Janssen «Globaal gezien wordt 80 procent van de vervuiling op het land veroorzaakt, en 20 procent op zee. Maar in de Noordzee is dat 40 procent, omdat we hier veel scheepsverkeer hebben. Toen ik in de jaren 80 als jonge onderzoeker meevoer met, euh, bepaalde commerciële vaartuigen, was er werkelijk géén gêne: alles ging overboord. Dat is een pak verbeterd. Bij zeevaarders is het respect voor de zee – bron van leven in alle betekenissen van het woord – erg toegenomen.»

Van Cauwenberghe «Er bestaat wetgeving tegen dat dumpen, maar ik kan me voorstellen dat afval nog altijd gemakkelijk overboord gaat als je 100 kilometer op zee bent.»


Categorie #3: wattenstaafjes

Van Cauwenberghe «Een klassieker. Die vinden we altijd terug, met hopen. We hebben er ons het hoofd over gebroken: geen idéé waar ze vandaan komen.»


Categorie #4: ballonnen

Van Cauwenberghe «Die vinden we ook vaak terug. Ze worden met honderden tegelijk in de lucht gelaten op manifestaties, men hangt er kaartjes aan en organiseert er wedstrijden mee. Mensen schijnen te vergeten dat ze ook van plastic zijn en dat ze uiteindelijk in de natuur terechtkomen. Op het internet vind je foto’s van vogels die met hun pootjes of hun nek in zo’n ballon met touwtje verstrengeld geraakt zijn.»

HUMO Bekend zijn ook de beelden van zeeschildpadden die misgroeid zijn doordat ze in zo’n plastic blikhoudertje verstrikt raakten.

Van Cauwenberghe «Een goed jaar geleden is er een dwergvinvis aangespoeld in Nieuwpoort, een jong dier dat extreem vermagerd was. In zijn maag zaten plasticzakken, zo’n 400 gram. Dat beest was uitgehongerd doordat zijn spijsverteringsstelsel geblokkeerd was.»

Janssen «Op de zakken stond – de ironie is treffend: recycle with carrier bags.

»In 2012 is in Heist een dode potvis gestrand met een halve plastieken jerrycan in zijn maag-darmkanaal! Een collega van het Instituut voor Natuuren Bosbouw heeft tijdens zijn leven erg veel maaganalyses van de noordse stormvogel, de Europese variant van de albatros, gedaan. Ik herinner me één studie waarvoor hij tweehonderd magen analyseerde: in 95 procent zat plastic. Je kunt dus wel stellen dat alle vogels plastic in hun maag hebben, met een lichte voorkeur voor róód plastic. De helft van alle vogels had zelfs méér plastic in de maag dan de norm toestaat. Gevaarlijk: het hongergevoel wordt zo onderdrukt.

»Het is een groot probleem. Volgens schattingen sterven elk jaar 100.000 hogere organismen – haaien, walvissen, zeehonden – door plastic.»

Van Cauwenberghe «1 miljoen, als je de zeevogels meerekent.»

HUMO De mens is strikt biologisch gezien ook een hogere diersoort: kan zeeafval ook gevaarlijk zijn voor badgasten?

Van Cauwenberghe «Wij hebben er geen gevonden, maar soms spoelen er ook injectienaalden aan op het strand. En aan scherpe stukken plastic kun je je ook kwetsen.»

Janssen «Het is niet plezant, maar voor de mens is de plasticvervuiling in de eerste plaats een esthetisch probleem. Tijdens het toeristische seizoen wordt veel van de rommel opgekuist. Dat kost veel geld, gemiddeld 32.000 euro per kustgemeente, en je mag ook niet onderschatten welke schade een bulldozer aanricht. Een strand is geen berg dood zand, maar een microcosmos die wemelt van kleine en grotere beestjes en aangespoeld zeewier.»

HUMO Ik pleit niet voor meer plastic in zee, maar de natuur is veerkrachtig: kan plastic op den duur geen deel gaan uitmaken van ecosystemen?


Categorie #5: Pellets. Basisgrondstof voor fabrikanten van plastic alaam

Van Cauwenberghe «Ja. In de North Pacific Gyre heeft men ontdekt dat schaatsenrijders – mariene varianten van de beestjes die je bij ons op vijvers ziet lopen – hun eitjes niet alleen meer op wier en drijfhout afzetten, maar ook op plastic. Ze planten zich sneller voort dan vroeger.»

Janssen «Plastic fungeert ook als transportmiddel – als bootjes, zeg maar – voor exoten. Een collega van ons heeft voor onze kust al een twintigtal invasieve soorten waargenomen – kleine kreeftachtigen en weekdieren. Die soorten bedreigen de biodiversiteit: omdat ze hier geen natuurlijke vijanden hebben, kunnen ze de lokale soorten verdrijven en zo de structuur van het ecosysteem beïnvloeden.

»Ecosystemen zíjn veerkrachtig, dat is waar, maar de snelheid waarmee alles verandert is enorm. Je kunt maar aan het elastiekje trekken tot het knapt.»

Janssen «Als je op de hoogwaterlijn enkele millimeters zand wegveegt met je hand, zie je ze liggen, met honderden tegelijk: pellets.»

Van Cauwenberghe «Een ruw industriëel product, gemaakt van petroleum, dat als grondstof fungeert voor iedereen die plastic voorwerpen maakt. Pellets zijn geld waard en worden dus niet gedumpt, maar ze komen accidenteel in het water terecht: tijdens het transport scheuren de zakken soms. Twee jaar geleden is tijdens een tyfoon in Hongkong een container pellets van een schip gevallen: vrijwilligers hebben weken aan een stuk honderden kilo’s pellets van de stranden geschept. De omvang van dit soort vervuiling is gigantisch.»

Het bewijs ligt voor ons op tafel, netjes geteld en gesorteerd, als zakjes rode, bruine en gele diepvrieserwten. Een indrukwekkende hoeveelheid voor zo’n smalle strook strand: je kunt je amper voorstellen hoe hoog de berg pellets dan wel moet zijn die wereldwijd rondgestrooid ligt.

Van Cauwenberghe «In het Zwin hebben we op 100 meter bijna 20.000 pellets gevonden. In de Leie vinden we ze ook terug: waarschijnlijk zijn ze daar afkomstig van fabrieken die pellets gebruiken. Ze komen op de grond terecht en dan via de riolering in het water.»


Categorie #6: Plastic zakje, tandenborstel en petfles

Van Cauwenberghe «Het duurt 400 jaar voor een plastic fles afgebroken is en 600 jaar voor de harde nylondraad van bijvoorbeeld visnetten weg is.»

Janssen «Eigenlijk weten we dat niet echt zeker: we produceren nog maar 60 à 70 jaar plastic. De vraag is ook: wat versta je onder afbreken? Eigenlijk is iets pas afgebroken als het uiteengevallen is in de primaire bouwstenen: koolstof vooral, maar ook zuurstof, zwavel en stikstof. Plastic bestaat uit polymeren die uiteenvallen in kortere polymeren, en soms in monomeren. Dat geldt ook voor zogeheten bioplastic. Of een plasticpolymeer nu gemaakt is van petroleum of van suikerriet: op moleculair vlak is dat bijna hetzelfde. Voor mij breekt plastic nooit af: het valt gewoon uiteen in steeds kleinere stukjes.»


Categorie #7: microplastics

Janssen «Wat ik net zei: als plastic in zee terechtkomt, wordt het afgebroken, het verkruimelt – soms snel, soms traag – onder invloed van uvstralen, de golfslag en stroming tot stukjes van micrometers groot: duizendsten van een millimeter. Soms zelfs kleiner. Dat noemen we secundaire microplastics. Er bestaan ook primaire microplastics: die zijn klein omdat ze klein gemaakt zijn. Pellets, bijvoorbeeld. Maar ook de microbeads die je in cosmetica vindt: de harde korreltjes in tandpasta, scrubs en handzeep. Je hebt er een bril voor nodig, maar in de ingrediëntenlijst wijst elke afkorting met een ‘p’ mogelijk op plastic.»

Van Cauwenberghe «Polyethyleen. Poly-propyleen.»

Janssen «Telkens als je je handen wast, verdwijnen er 2.000 bolletjes door het afvoerputje.»

HUMO Die microbeads zijn wel een eindigend verhaal, lees ik.

Van Cauwenberghe «Unilever wil tegen 2015 stoppen met microplastics. Andere producenten zeggen dat ze zullen volgen.

»Synthetisch textiel is ook een bron van microplastics: bij elke wasbeurt van een fleece komen er 2.000 vezeltjes los. Die komen ook allemaal in zee terecht: waterzuiveringsstations houden ze niet tegen.»

Janssen «Microplastics zijn het échte probleem: in totale massa zijn ze omvangrijker dan groot plastic afval. In de Noordzee, maar ook in de gyres: hoogst uitzonderlijk zie je daar weleens een fles dobberen, maar meestal zie je het plastic alleen als je stalen neemt. Op satellietbeelden zie je de plasticsoep dus helemaal niet.»

Van Cauwenberghe «Ik las vorige week nog een artikel over plasticsoep: er was sprake van ‘een afvallaag van enkele meters dik’. Mensen stellen zich dan een eiland voor waar je op kunt wandelen.»

Janssen «Wij hebben al microplastics aangetroffen op 4.800 meter diepte, maar vaak blijven die partikels in de bovenste 10 meter zweven: alles hangt af van de dichtheid van het plastic en het water. Daarom lopen de schattingen ook zo uiteen. Het is zoals een olievlek: waar begint en eindigt die?»


Categorie #8: Mossel, zoals gecapteerd in een micro-ct-scan, inclusief stukje plastic

HUMO Jullie werk, die scan. Met als enige mogelijke conclusie: mosselen en oesters bevatten plastic. Ze slikken ze niet alleen in, het zit in hun weefsel ingekapseld.

Van Cauwenberghe «We hebben onderzoek gedaan naar de opname van de allerkleinste microplastics: 10 micrometer en kleiner. We weten nog niet hóé het precies gebeurt, maar die stukjes – ze worden misschien aanzien voor een voedselpartikel – worden door de darmwand in het bloed opgenomen en zo naar lichaamscellen getransporteerd.»

Janssen «In de discussie over plasticvervuiling wordt met getallen gegoocheld. Duizenden. Miljoenen. Miljarden. We weten dat microplastics in de natuur voorkomen – tot in mosselen toe – en dat ze op moleculair vlak giftig kunnen zijn, maar de vraag blijft: hoe schádelijk zijn ze voor de mens? Wij hebben een risico-evaluatie gemaakt. Plastic kan fysieke schade aanrichten – het kan verstoppingen veroorzaken – en bevat weekmakende ftalaten en brandvertragers waarvan we weten dat ze giftig zijn. Bovendien zijn deze plastics een soort sponsjes: ze absorberen de pcb’s, paks en dioxines die in lage concentraties in het water aanwezig zijn.»

Van Cauwenberghe «Uit proeven op ratten weten we dat plastic partikels ook in onze darmen opgenomen kunnen worden: onze darmwand bevat speciale cellen die, bijvoorbeeld, bacteriën kunnen opnemen, om ze te ‘tonen’ aan de witte bloedcellen die hen moeten bestrijden. Het precieze gezondheidseffect van microplastics kennen we nog niet, maar zelfs als we uitgaan van het worstcasescenario – we weten hoeveel mosselen er in één portie zitten, hoeveel plastic er in één mossel zit en hoeveel pcb’s in één stukje plastic – blijkt het wel mee te vallen. Elke mens eet gemiddeld 2,3 kilogram schaaldieren per jaar: dat komt neer op 1.000 stukjes microplastic – 0,5 gram – en 0,085 nanogram geabsorbeerde pcb’s. Dan zit je 10.000 keer onder de daily tolerable intake. Dat zijn natuurlijk gemiddelde berekeningen: oudere Belgen zijn bijvoorbeeld de grootste consumenten van schaaldieren in heel Europa, zij krijgen 11.000 partikels binnen per jaar. Maar dat is nog altijd 1.000 keer minder dan de norm.»

Janssen «Schaaldieren zijn natuurlijk maar één bron van pcb’s. Van een pot mosselen word je niet ziek, maar het komt wel boven op de rest. En het gaat ook alléén over de pcb’s: naar de effecten van ftalaten in plastic is bijvoorbeeld weinig onderzoek gebeurd.

»Overigens: wij hebben in eerste instantie de mosselen onderzocht die we hier op de golfbrekers hebben gevonden. Nadien hebben we bakken kritiek gekregen van de mosselboeren: ‘Wij spoelen en behandelen onze mosselen, die zijn proper.’ Daarom hebben we ons onderzoek overgedaan met mosselen en oesters uit de winkel: die bevatten precies evenveel plastic.»


Categorie #9: sigarettenpeuken

Een sigarettenfilter bestaat uit 12.000 plastic vezeltjes. Vrijwilligers van International Coastal Cleanup rapen elk jaar naar schatting 53 miljoen peuken op van de stranden. Het is de meest voorkomende vorm van vast afval.

Janssen «Klopt: ook wij hebben die peuken in grote hoeveelheden aangetroffen. In dit staal zitten er 45, een goed gemiddelde. Voor de hele kust zijn dat 30.000 peuken. Terwijl je deze vervuiling nochtans makkelijk kunt oplossen: neem een stukje zilverpapier mee naar het strand, deponeer je peuken daarin en gooi alles ’s avonds de vuilnisbak in. Met een klein beetje respect voor de natuur kom je een heel eind.»


Categorie #10: kluwen van touw

Janssen «Stukken visnet, in verschillende lengtes en diktes, losgekomen van de grote netten en gaandeweg uitgerafeld.»

Van Cauwenberghe «Ze worden niet per se bewust gedumpt, maar breken af door slijtage. En die touwen zijn ook niet allemaal afkomstig van de visserij: dit stukje hier zou van de pleziervaart kunnen komen. Visnetten zijn altijd slecht nieuws. Omdat ze traag afbreken. Een paar losse draadjes kunnen geen kwaad, maar als stukken net beginnen te zweven, krijg je ghost nets die blijven doen waarvoor ze gemaakt zijn: vissen vangen en doden. Dat lokt dan weer aaseters, die op hun beurt verstrikt kunnen raken. Ze blijven ook vaak haperen aan scheepswrakken, wat het nog erger maakt, want dat zijn de kraamklinieken van de zee.»

Janssen «Gelukkig zijn er initiatieven als Duik de Noordzee schoon, specifiek georganiseerd om wrakken vrij te maken van netten.»

HUMO Sinds enige tijd wordt ook de visserij ingeschakeld om zeeafval te collecteren.

Janssen «Ik ken twee dergelijke projecten. Wastefree Oceans wil vissers die tijdelijk werkloos zijn ten gevolge van verlaagde visquota naar plastic laten vissen. Dat is goed voor de sensibilisering, maar weinig efficiënt. Per vierkante kilometer vinden wij 5 kilogram macroplastics: een visser moet daarvoor een strook van 1 kilometer ongeveer honderd keer open afvaren. Wij hebben het berekend: dat kost enkele honderden euro’s aan diesel. Voor die paar kilo plastic is dat dus niet rendabel, en al helemaal niet als we de CO2-uitstoot mee in de milieubalans leggen. Windowdressing, dus.

»Fishing For Litter is een ander project. Waardevol, maar ook vooral als sensibilisering. Daar vraagt men aan vissers om hun plastic bijvangst bij te houden in plaats van die weer in zee te kieperen. In ruil krijgen ze een vergoeding. Maar toen het project van start ging, doken er verhalen op over massale plastic bijvangsten. Nader bekeken bleek dat sommige stukken plastic nooit in het zeewater hadden gelegen en gewoon vanop land werden aangevoerd (glimlacht). Dergelijke initiatieven lossen het probleem hoe dan ook niet op, maar ze brengen het wel onder de aandacht, en dat is op zich al veel.»

HUMO Er is nog een mogelijke oplossing: The Ocean Cleanup. Een project van de 19-jarige Nederlander Boyan Slat, die furore maakt op televisie, in kranten en bij regeringsleiders. Hij staat in bepaalde kringen te boek als wonderkind.

Janssen (zucht) «Vertel jij maar, Lisbeth. Ik raak al opgewonden als ik er nog maar aan denk.»

Van Cauwenberghe «Het is een erg verbale jongeman, en zijn idee is goed en nobel, maar er schort van alles aan de wetenschappelijke onderbouw en de praktische uitvoering.

»Hij wil een constructie bouwen, een gigantische drijvende fuik, met armen van 100 kilometer lang die alle plastic bijeendrijven naar één punt. Daar kan het dan door schepen gecollecteerd worden. Op 5 jaar tijd – zegt hij – kan een volledige gyre zo proper gemaakt worden.»

Janssen «Het is een fantastisch verhaal en we hebben zulke mensen-met-ideeën nodig, maar wetenschappers hebben vanaf het begin vraagtekens bij The Ocean Cleanup gezet.»

Van Cauwenberghe «Begin juni heeft Slat een haalbaarheidsstudie gepubliceerd, een lijvig rapport van wel 500 pagina’s. Wij hebben dat onder de loep genomen: het zit vol gaten. Wat doet zijn machine bijvoorbeeld met het fytoen zooöplankton dat tussen het plastic leeft?»

Janssen «Hij beweert dat levend materiaal gesorteerd wordt, maar hij zegt niet hóé zijn tuig dat onderscheid tussen plastic van 100 micrometer en een beestje van 100 micrometer maakt.»

Van Cauwenberghe «Alles wat kleiner is dan 2 centimeter wordt níét gecollecteerd: dat is een deel van zijn oplossing. Maar dan heeft het natuurlijk niet veel zin meer: 80 procent van het plastic in zo’n gyre ís kleiner dan 2 centimeter en een deel van de organismen die er leven is groter. En hoe komt kleiner zooöplankton uit zijn machine? Niet ongehavend, stel ik me voor, want het is erg fragiel.»

Janssen «Burgerlijk ingenieurs zullen waarschijnlijk ook hun bedenkingen hebben: hoe hou je die armen drijvend en op hun plaats, bij golven van 10 à 15 meter hoog? Hoe veranker je zo’n constructie duizenden meters diep?»

HUMO Mijn naam is niet Boyan Slat, ik ben ingenieur noch bioloog, maar mij lijkt het evident dat we het probleem bij de bron aanpakken. In mijn hoofd is sorteren de allerevidentste zaak ter wereld, maar laatst zag ik een groepje teenagers doodgemoedereerd allerlei troep in mijn geliefde Schelde mikken.

Janssen «Onbegrijpelijk, maar ik zie het ook nog altijd gebeuren, terwijl 100 meter verder een afvalcontainer staat.

»We moeten blijven sensibiliseren. De productie van plastic zal morgen niet vanzelf ophouden, dus moeten we inspelen op het gebruik. Minder gebruiken, meer hergebruiken.»

HUMO Als het goed is, mag het ook ’ns gezegd worden: Europa wil het gebruik van plastic zakjes ver terugdringen.

Janssen «De gemiddelde Europeaan gebruikt 200 zakjes per jaar. Portugal, Polen en Slovenië doen het, met meer dan 450 zakjes, nog slechter. In de helft van de gevallen wordt zo’n zakje ook maar één keer gebruikt, korter dan 15 minuten. België is met 100 zakjes één van de betere leerlingen van de klas. Dat heeft te maken met een belasting op wegwerpzakjes en het vrijwillige engagement van de retailsector om het gebruik van plastic te beperken. Europa wil het gebruik met 80 procent terugdringen tegen 2019. Moet kunnen, want in Denemarken, waar ook een taks bestaat, gebruikt elke inwoner 4 zakjes per jaar.»

HUMO Nederland heft statiegeld op plastic flessen: ik begrijp die Hollanders al langer niet meer, maar uitgerekend nu staat dat systeem ter discussie.

Van Cauwenberghe «In de metro van Peking staan automaten: wie een plastic fles deponeert, krijgt een gratis kaartje.»

Janssen «Elke maatregel die ervoor zorgt dat mensen bewuster met plastic omspringen, is belangrijk. Je moet het voelen. Ik zeg altijd: de schoolgaande jeugd reageert op punten, grote mensen op centen. Statiegeld is een manier om een gedragsverandering te forceren. En die moet er snel komen, want de groei van de afvalberg in onze zeeën en oceanen moet dringend stoppen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234