De psychiatrie-epidemie: waarom we alsmaar gekker worden

Als elke tijd zijn gekte heeft, dan zijn dit volgens psychiater Dirk De Wachter borderline times. Snel, hevig, oogverblindend en roekeloos is de norm, en 'normaal' dus inderdaad al gek genoeg. De statistieken over depressies en burn-outs bewijzen dat er niet veel nodig is om te knappen.

'We beleven het einde van de normaliteit,' noteert De Wachter in het boek 'Borderline Times'. 'Binnenkort moeten we zelfhulpgroepen oprichten voor mensen zonder diagnose.'

Ze zei niets. Ze keek hem alleen aan. Toen hij vroeg waarvoor ze kwam, stroopte ze langzaam haar mouwen op en toonde hem haar onderarmen. Bekrast, gehavend, dooraderd met littekens. Nog steeds zei ze niets. Ze hief haar ontblote bovenarmen op, draaide ze naar hem toe. 'Dit,' zei ze. 'Dit ben ik.'

Of er was die andere vrouw. 'Wat brengt u hier?' vroeg De Wachter haar. 'Dat weet u toch?' antwoordde ze enigszins verbaasd, alsof ze zich een seconde lang afvroeg of psychiaters nu ook al bevoegd zijn om grapjes te maken. 'Dat weet ik niet.' Ze haalde haar schouders op, bestudeerde haar nagels en zei toen alsof het de normaalste zaak van de wereld was: 'Borderline.'

'Wat bedoel je daarmee?' zei De Wachter. 'Ik heb gesurft,' schoot de vrouw overeind. 'Ik heb de lijst ingevuld. Ik voldoe aan alle criteria.' 'Dat doen we allemaal.'

Verlatingsangst, impulsiviteit, emotionele en relationele labiliteit, een chronisch gevoel van leegte, een onduidelijk zelfbeeld, agressie, zelfmoordneigingen en automutilatie: dat zijn de af te vinken symptomen op het lijstje met kenmerken van borderline.

Pas in 1980 werd dat opgenomen in de 'Diagnostic and Statistical Manual for Mental Disorders', kortweg DSM, het receptenboek van de psychiatrie. Twintig jaar geleden gaf De Wachter voor het eerst een lezing over borderline.

Het was iets nieuws, niemand die het kende. Wat begon als een klinisch discours over patiënten die zich sneden, van liefde chaos maakten of zich een schuldenberg bij elkaar kochten, evolueerde naar een kritisch omploegen van de maatschappij. Want, zo stelde De Wachter vast, wat zijn patiënten vertelden, ging in feite over elk van ons.

Ze hadden het over eenzaamheid, over de vluchtigheid van menselijk contact, over fundamentele onzekerheid, over wat er allemaal van hen verwacht werd en vooral over de diepe angst om niet aan die talrijke verwachtingen te kunnen voldoen.

Net zoals godsdienstwaan en hysterie typisch waren voor het begin van de twintigste eeuw, en neuroses symptomatisch zijn voor een samenleving waarin alle genoegens onderdrukt worden, is borderline geknipt voor een maatschappij waarin vrijheid, genot, succes en de kick van de ervaring het summum van geluk zijn.

'Psychologische aandoeningen weerspiegelen de tijdgeest,' stelt De Wachter.

Dirk De Wachter «Dat borderline op twintig jaar tijd van marginaal en onbekend naar de meest voorkomende diagnose in de psychiatrie is geëvolueerd, zegt evenveel over de samenleving waarin we leven als over de mensen die aan de aandoening lijden. Wij – de geslaagden, de niet-patiënten – doen graag alsof het niks met ons te maken heeft.

»'Dat hebt u goed gezegd. De wereld is verschrikkelijk,' kreeg ik ooit te horen na een lezing over borderline voor een club van gepensioneerde, hooggeschoolde mannen. 'Maar wat ik ook geleerd heb: ík ben kerngezond.' Ik denk dat twee types van mensen zich niet zullen herkennen in mijn boek: de psychotici die helemaal in hun waanwereld ingegraven zitten, en de psychopaten die boven op de lijken van anderen gaan staan en roepen dat ze er niets mee te maken hebben.»

HUMO In 'Borderline Times' kondigt u het einde van de normaliteit aan. Maakt de maatschappij ons gek?

De Wachter «Ja. De problemen worden groter en talrijker. Ik krijg dagelijks twintig oproepen van mensen die nu onmiddellijk op consultatie willen komen. Hetzelfde met mijn collega's: ze zijn pas afgestudeerd, hebben ternauwernood een praktijk geopend en na een halfjaar zitten ze al met een wachtlijst.

»De Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg (CGG) worden overrompeld door mensen die vragen hebben, niet weten wat te doen, zich niet goed voelen. En dat is snel gebeurd: je zit rap aan de andere kant. Ik zie veel succesvolle mensen die hun job, hun geliefde, hun gezondheid of – de meest schrijnende gevallen – hun kind kwijt zijn, en daardoor volkomen de pedalen verliezen. Ons enige houvast – en dat geldt ook voor mij – is ons succes, maar het haakje waaraan we ons vastklampen, is heel broos.

»We doen allemaal graag alsof het heerlijk leven is: we genieten met volle teugen en benutten alle mogelijkheden die voorbijflitsen. Maar hoe sneller alles gaat, hoe meer mensen uit de boot vallen. En dan is het natuurlijk aan de psychiater en de psychiatrie om de reddingssloepen te water te laten. Iemand die niet meekan, moet een pilletje gaan halen. Een kort gesprekje voeren, misschien, maar toch liefst een pil zodat-ie snel weer geweldig gelukkig is.

»Helaas werkt het niet zo: wij zijn de kneusjes van de gezondheidszorg, want we kúnnen niet iedereen op korte termijn heel gelukkig maken. En dus moeten er betere therapieën komen, meer psychiaters, meer onderzoeken, betere medicatie en betere diagnoses. Dat kan een stuk van de oplossing zijn, maar of het de verzuring en de ontevredenheid zal doen afnemen? De mens is malcontent.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234