De ramadan op school: hoe kom je de examens door met een lege maag?

Nijpende kwestie: hoe overleeft de schoolgaande jeugd de examenperiode tijdens de ramadan? Humo ging luisteren hoe Vlaamse scholen de islamitische vasten beleven. ‘Soms willen Vlamingen te veel empathie tonen.’

'Het is niet de bedoeling om jezelf nodeloos te pijnigen'

Exacte cijfers over het aantal moslimleerlingen in Vlaamse scholen zijn er niet, maar volgens een rapport van het Vlaams Ministerie van Onderwijs uit 2016 volgen 60.000 kinderen het vak islamitische godsdienst in het basis- en het secundair onderwijs. Daarin leren ze onder meer dat de ramadan één van de vijf zuilen van de islam is, en dus verplicht. Het gevolg: nog tot half juni zitten er tienduizenden vermoeide en hongerige leerlingen in de schoolbanken. De onderwijsnetten hebben vooraf een omzendbrief verstuurd om directies en leerkrachten voor te bereiden.

Raymonda Verdyck (hoofd GO!-onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap) «De ramadan valt dit jaar in de examenperiode. Het Suikerfeest, de viering van het einde van de vasten, is een erkende feestdag. Dat betekent dat schoolgaande moslims die dag afwezig mogen zijn. Om problemen met afwezigheden te vermijden, zijn er scholen die op die dag geen examens plannen.

»Wij raden de scholen ook aan om de leerlingen na het examen zo snel mogelijk naar huis te sturen, zodat ze meer tijd hebben om te rusten. Veel kinderen staan in die periode immers ’s nachts op om te eten en te drinken.»

Mehmet Üstün (voorzitter van Centrum Islamonderwijs Vlaanderen) «Het belangrijkste is nog altijd dat leerlingen slagen voor hun examens. Als ze merken dat ze het moeilijk hebben om de ramadan met hun examens te combineren, dan kunnen ze de dagen waarop ze niet gevast hebben nog altijd ná het Suikerfeest inhalen. Het gebeurt vaak dat kinderen voor een examen lichamelijke opvoeding toch eten, en die dag later goedmaken.»

Onderwijstijdschrift Klasse geeft de Vlaamse scholen tips om de ramadan voor te bereiden: ‘Organiseer tijdens het middagmaal een apart pauzelokaal voor moslims waar ze spelletjes kunnen spelen, nodig een imam uit die iets kan vertellen over de vasten, verstuur met de klas ramadanwenskaartjes naar moslimvriendjes of naar andere scholen...’

Ahmed Azzouz (Islaminspecteur op Vlaamse scholen) «Op zich is het lovenswaardig dat scholen verdraagzaamheid willen uitdragen, maar voor mij zijn zulke ingrepen niet nodig. Neem nu zo’n aparte pauzeruimte: kinderen die zich tijdens het middagmaal moeten afzonderen, kunnen zich gestigmatiseerd voelen. Toen ik vroeger naar school ging, maakte ik mij ook niet druk over het feit dat de andere leerlingen wel aten. Ik koos er immers zélf voor om te vasten.

»Soms willen Vlamingen te veel empathie tonen. Tijdens een vergadering beslisten mijn collega’s eens om uit solidariteit ook geen koffie of water te drinken. Goedbedoeld uiteraard, maar ik vond het eigenlijk een beetje storend (lacht).»


Zonder brooddoos

Elk jaar duiken er verhalen op van kinderen uit het basisonderwijs die tijdens de ramadan zonder brooddoos naar school komen. Nochtans zijn kinderen van die leeftijd volgens de islamitische leer niet verplicht om mee te vasten.

Verdyck «Wij raden onze leerkrachten aan om een oogje in het zeil te houden. Zien we jonge leerlingen zonder brooddoos op school verschijnen? Dan gaan we praten met de ouders, om te zien of we dat kunnen veranderen.»

Azzouz «Het is normaal dat directeurs zich bekommeren om de gezondheid van kinderen van 8 of 9 jaar die nog niet in staat zijn om te vasten, maar toch al meedoen. Het is tenslotte warm weer en de dagen zijn lang.

Üstün «Ik zie soms kinderen uit het zesde leerjaar meedoen, maar dan alleen tijdens de weekends en niet op schooldagen. De reden waarom ze zo graag willen deelnemen, is de beloning op het eind: het Suikerfeest. Dat is de dag waarop ze al die lekkere dingen mogen eten.»

Azzouz «In tegenstelling tot wat je zou denken, zijn het niet altijd de ouders die hun kinderen verplichten. Het zijn evengoed de kinderen zelf die zich willen bewijzen. Ze durven elkaar ook onder druk te zetten: ‘Je móét vasten om een goede moslim te zijn!’ Als kind wilde ik ook bewijzen dat ik sterk genoeg was om die uitdaging aan te gaan. Nu leg ik uit dat ze ook kunnen meedoen door zich voorbeeldig te gedragen of door solidair te zijn met arme mensen. De ramadan draait niet alleen om vasten, het gaat ook over respect.

»Als meisjes op 9-jarige leeftijd al menstrueren, interpreteren sommige ouders dat als een teken dat het kind klaar is. Maar een 9-jarige is nog te jong. Sommige islamgeleerden leggen eerder de nadruk op de mentale volwassenheid dan op de lichamelijke rijpheid.»

HUMO Aanvaarden ouders dat buitenstaanders zich bemoeien met hun religieuze opvoeding?

Azzouz «Dat ligt bij sommige ouders heel gevoelig. Het is vooral belangrijk dat een school aantoont dat ze het beste wil voor het kind. Een overlegmoment tussen ouders en de school kan heel nuttig zijn. Het vraagt tijd en moeite, maar het loont. Als een school agressief communiceert, krijgen de ouders het gevoel dat ze de opvoeding wil overnemen.»


Zwemmen en drinken

De ramadan wordt de ‘karakterkwekende’ maand genoemd. Onderzoekers van de KU Leuven bevestigden in 2014 wat eerdere studies al hadden aangegeven: de ramadan heeft niet noodzakelijk een negatief effect. Ze kwamen zelfs tot de vaststelling dat moslims tijdens de vasten beter scoorden op proefjes met het kortetermijngeheugen, het concentratievermogen en de oog-handcoördinatie. Andere studies toonden aan dat studenten met een sterke religieuze overtuiging minder last hadden van angst of depressie.

Azzouz «Verstokte rokers of koffiedrinkers zullen het wel moeilijker hebben dan anderen om de maand door te komen. Maar wie onbeleefd is of lastig doet, is verkeerd bezig. Dan kun je maar beter stoppen met vasten. De ramadan is net een oefening om jezelf te versterken op ethisch en spiritueel vlak: je moet de waarheid spreken, beleefd en solidair zijn.»

HUMO Elk jaar duiken er verhalen op van kinderen die weigeren te zwemmen uit angst om een slokje water binnen te krijgen of niet aan de muziekles willen deelnemen, omdat muziek haram is.

Üstün «Uiteraard mag je zwemmen, zolang je maar geen water inslikt. En als dat toch gebeurt, is dat niet het einde van de wereld. Die dag kun je na de ramadan gerust inhalen. Je moet de ramadan op een persoonlijke en vrije manier kunnen beleven, het is niet de bedoeling om jezelf nodeloos te pijnigen.»

Azzouz «Tijdens de ramadan mogen kinderen zich uiteraard wassen, douchen of een bad nemen. Angst om water binnen te krijgen, is geen reden om niet te gaan zwemmen. Wie een beetje water binnenkrijgt, doet dat niet opzettelijk.

»Wat wel eens durft op te spelen, zijn meisjes die niet gemengd willen zwemmen. Tijdens de ramadan zijn ze daar vaak gevoeliger voor.»

HUMO Tijdens de ramadan worden vele niet-moslimleerlingen met de gebruiken van de islam geconfronteerd. Wekt dat tegenwoordig meer argwaan of tegenkanting op?

Azzouz «Ik heb echt de indruk dat de Vlaamse scholen de laatste jaren in een positieve dynamiek zitten: er is de wil om bij te leren over de ander. Op sociale media zie je een enorme polarisatie, maar in de echte wereld gaat het er genuanceerder aan toe. Steeds meer scholen nodigen mij uit voor een trialoog: een dialoog tussen een moslim, een christen en een jood. Soms doen er ook vrijzinnigen en boeddhisten mee. Er zijn veel leerkrachten die hun best doen om leerlingen klaar te stomen voor een leven in een heel diverse maatschappij. In tegenstelling tot wat men weleens beweert, vind ik de Vlaming net héél verdraagzaam. Hij heeft misschien het imago gesloten te zijn, maar mijn ervaring leert dat hij zijn best doet om de ander te leren kennen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234