Otto en Charlotte Wächter in 1944 met hun kinderen Horst en Traute in Zell am See.Beeld Horst Wächter

Tweede Wereldoorlog

De ‘Rattenlijn’: hoe nazikopstuk Otto Wächter stierf tijdens zijn vlucht naar Zuid-Amerika

Nazikopstukken vluchtten na de Tweede Wereldoorlog via de zogeheten Rattenlijn naar Zuid-Amerika. SS-generaal Otto Wächter overlijdt onderweg, in Rome. De reconstructie van zijn leven en dood geeft een beklemmend beeld van een nazifamilie en hun vrienden.

Met hulp van het Vaticaan ontkomen duizenden nazi's na de Tweede Wereldoorlog naar Zuid-Amerika. Ze doen dat via de Rattenlijn, een route waarbij oorlogsmisdadigers met valse papieren via Italië Europa ontvluchten. Onder hen kopstukken als Adolf Eichmann (architect van de Holocaust), Franz Stangl (commandant van de vernietigingskampen Sobibor en Treblinka) en Josef Mengele (de 'engel des doods' van Auschwitz). Vooral Argentinië, waar president Juan Peron en zijn vrouw Eva grote sympathie koesteren voor Hitlers nationaal-socialisme, is een populaire eindbestemming.

Ook Otto Wächter probeert via deze Rattenlijn zijn straf te ontlopen. De Oostenrijkse SS-generaal wordt gezocht voor de dood van honderdduizenden joden in Polen en Oekraïne waar hij gouverneur was. Wächter zal Argentinië nooit bereiken. Op 13 juli 1949 overlijdt hij in Rome, in de armen van zijn landgenoot, bisschop Alois Hudal.

Peetvader

Dit moment is voor Philippe Sands (59) het vertrekpunt voor een reconstructie van Wächters leven. Samen met diens zoon, Horst, zoekt de Britse mensenrechtenadvocaat naar antwoord op de vraag hoe Otto Wächter in het leven stond en waaraan hij is gestorven. De zoektocht brengt Sands ook naar Nederland, want Arthur Seiss-Inquart, Hitlers Rijkscommissaris in de jaren 40, is een goede vriend van Wächter. 

,,De eerste keer dat ik Horst ontmoette, in 2012, hing er op de slaapkamer een schilderij van zijn vader aan de muur. In een hoekje ervan zat een foto. Toen ik hem vroeg wie dat was, zei hij: 'Dat is mijn peetvader, Arthur Seiss-Inquart'. Ik kende die naam omdat hij een van de aangeklaagden was op het proces van Neurenberg'', zegt Philippe Sands.”

Wächters zoon Horst heeft thuis een schilderij van zijn vader, met in de hoek een foto van zijn peetvader, Arthur Seyss-Inquart.Beeld Unieboekspectrum

In zijn boek De Rattenlijn smeedt Sands geschiedenis, liefde, spionage en spanning aaneen. ,,Ik heb een goede leermeester. Mijn buurman is David Cornwell, beter bekend als John le Carré (vermaard schrijver van spionageromans, red). De afgelopen twintig jaar stond hij vaak aan mijn deur met een manuscript. Daar komen altijd juristen in voor. Dan moest ik controleren of zij op de juiste manier werden weergegeven. Kennelijk heb ik zo geleerd een pageturner te schrijven'', zegt Sands vanuit Londen met de hulp van Zoom.

Otto Gustav Wächter, geboren op 8 juli 1901, is een zoon van een vurig monarchist en antisemiet. Vader Josef schopt het tot generaal in het Oostenrijks-Hongaarse rijk, is na de Eerste Wereldoorlog minister van Defensie. In 1929 trouwt zijn zoon Otto met Charlotte Bleckmann. Zij omarmen Hitlers idealen. In 1933 vlucht Otto naar Duitsland na een mislukte staatsgreep. Hij leert er nazikopstukken als Heinrich Himmler kennen, klimt op in de rangen van de SS. In 1938 keert hij na de 'Anschluss' (de inlijving van Oostenrijk door Duitsland) terug in Wenen als overwinnaar. Dankzij Arthur Seiss-Inquart wordt Wächter gouverneur van Krakau. Hij laat er het getto bouwen, woont executies bij. 'Ik moet morgen vijftig Polen laten doodschieten', schrijft hij in een brief aan Charlotte.

Joden

In 1941 vertrekt Wächter met zijn gezin naar Lemberg, de Duitse naam voor Lviv in Oekraïne, om gouverneur van Galicië te worden. Een jaar later ziet hij er toe op de vernietiging van honderdduizenden joden, onder wie familieleden van Philippe Sands. ,,Ik heb hen tot leven gebracht in mijn eerste boek, Oost-Weststraat", zegt de auteur.

SS-generaal Otto Wächter (l) in overleg met nazitopman Heinrich Himmler (m).Beeld Horst Wachter

Het leven van de Wächters kantelt met Hitlers ondergang. Op 10 mei 1945 verdwijnt Otto. Zijn vrouw Charlotte en hun zes kinderen bouwen in Oostenrijk een nieuwe toekomst op. Charlotte geeft les, laat zich aanspreken als barones. Ze heet weer 'von' Wächter. De adelstand, aan Otto's vader verleend, hadden ze geschrapt omdat Hitler er wars van was. Otto houdt zich schuil in de bergen. Stiekem voorziet Charlotte haar man van voedsel, kleding, valse papieren. In de winter van 1949 trekt Otto via de Dolomieten naar Italië.

Vrienden helpen hem aan onderdak in de Vigna Pia, een klooster in een voorstad van Rome. Hij zoekt contacten voor de 'Rattenlijn', bezoekt een adres aan het Meer van Albano en raakt na terugkeer snel ziek. In een door het Vaticaan gesteund ziekenhuis sterft hij op 13 juli in de armen van de Oostenrijkse bisschop Alois Hudal. Het lukt Charlotte zijn stoffelijke resten stiekem naar Oostenrijk te halen, om die in de tuin van haar woning te begraven. Uiteindelijk zal hij in 1985, samen met Charlotte worden begraven.

Otto Wächter met zijn familie in 1948.Beeld Horst Wächter

Philippe Sands kan deze reconstructie alleen schrijven met de hulp van Otto's zoon, Horst, die het familiearchief met brieven en dagboeken voor hem op een usb-stick zet. Sands ontmoet hem in 2012, in Schloss Hagenberg. Sands wil op basis van feiten Otto's leven inkleuren, Horst zoekt naar een vader die meer slachtoffer is, geen massamoordenaar. De melding van bisschop Hudal in een brief dat zijn vader vergiftigd zou zijn, helpt hem daarbij. Een bewering die voor Horst genoeg reden is om geen genoegen te nemen met de doodsoorzaak die Sands uiteindelijk vaststelt: leptospirose, een bacteriële infectieziekte die leidt tot lever- en nierfalen.

Sands noemt Horst een goed mens die enorm beschadigd is door zijn jeugd en probeert met zijn verleden om te gaan. ,,Hij is geen nazi, geen racist, geen antisemiet. Hij is niet verantwoordelijk voor wat zijn vader en moeder hebben gedaan, maar hij slaapt wel naast een foto waarop Seiss-Inquart staat, in de wetenschap waar deze man voor is veroordeeld.''

Moeder

Volgens de Britse jurist gaat het Horst eigenlijk ook meer om zijn moeder. ,,Zij leeft in hem voort. Omdat zijn moeder van zijn vader hield, wil hij dat ook kunnen. Dat is zijn manier om zijn moeder te eren. Het probleem is dat zij net zo'n bedenkelijk verleden heeft. Uit alles blijkt dat zij Otto aanmoedigde. Na de oorlog toont ze geen enkel berouw.‘’

Heeft Sands nog contact met Horst? ,,Jazeker. Eerst stuurde hij e-mails waarin hij het boek schandelijk noemt. Maar we zijn weer in gesprek. Hij wil nu een debat organiseren in Wenen.'' Sands onderhoudt ook contact met de dochter van Horst, Magdalena. Zij is het wel met Sands eens dat haar opa een massamoordenaar is. Over de relatie tussen vader en dochter wil de auteur weinig zeggen: ,,Dat is een zaak tussen hen. Maar ze denken er heel anders over.''

Beeld Wikipedia Commons

Sands werkt nu aan zijn derde boek, waarin Walter Rauff, de rechterhand van Adolf Eichmann en Otto Wächter een hoofdrol speelt. Met Rauff, die werd gezocht voor de dood van honderdduizend mensen en in 1984 overleed, volgt Sands het traject van de Rattenlijn tot in Chili, waar Rauff werkte voor dictator Pinochet en voor de West-Duitse geheime dienst. ,,Als Otto niet in Rome was gestorven was hij waarschijnlijk ook door een geheime dienst gerekruteerd. De wereld wil soms uit eigenbelang snel vergeten'', zegt Sands.

‘De Rattenlijn’ is nu te koop

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234