Beeld Getty Images

Amerikaanse presidentsverkiezingen

De Republikeinen zetten nieuwe stappen op het pad van een machtsgreep

Steeds openlijker speculeren Republikeinen over een tweede termijn voor Donald Trump, ook al heeft hij volgens de huidige tellingen van Joe Biden verloren en wijst niets op grootschalige stembusfraude. Daarmee zetten zij nieuwe stappen op het pad van een machtsgreep.

Al ver voor de verkiezingen was duidelijk dat Donald Trump een eventueel verlies niet zou accepteren. ‘De enige manier waarop we deze verkiezingen kunnen verliezen is als ze gemanipuleerd worden’, zei hij tijdens een rally in augustus. Daarna heeft hij meermaals gewaarschuwd voor wat hij nu doet: de uitslag negeren omdat er fraude zou zijn gepleegd.

De vraag daarbij was altijd: hoe reageren de andere spelers? Sippend in zijn eentje zou Trump simpelweg een loser zijn geweest. Maar zijn campagneteam bleef in hem geloven, Republikeinse voormannen bleven hem steunen, de kijkcijferkanonnen van Fox News schoten hem te hulp, en deze week bleken zelfs twee steunpilaren uit zijn regering, justitieminister Bill Barr en minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo, te willen helpen bij een doorstart.

En de man die in juni al een grens had getrokken bij de autoritaire tendensen van zijn baas, defensieminister Mark Esper, werd ontslagen. In zijn kielzog werden ook andere hoge functionarissen door Trump-loyalisten vervangen. Een van de nieuwkomers is Anthony Tata, een complotdenker die Obama een ‘terroristenleider’ heeft genoemd.

Kiezers als steunpilaar

Dit alles wordt mogelijk gemaakt door de belangrijkste steunpilaar van Trump: zijn kiezers. Wie als politicus macht boven principes stelt (zoals Senaatsleider Mitch McConnell), kan alleen maar loyaal zijn aan degenen die die macht mogelijk maken.

De Republikeinse overwegingen zijn niet statisch: elke senator die zich met Trump verbindt, geeft het presidentiële gejammer meer gewicht, en sterkt zo zijn kiezers in hun gelijk, waardoor weer meer senatoren zich met Trump verbinden. Dit zelfversterkende effect was de laatste dagen zichtbaar: zelfs politici die in eerste instantie terughoudend waren, zetten nu vraagtekens bij de verkiezingsuitslag.

Dinsdag was het minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo die openlijk zei te hopen dat Trump president blijft.

Toen hij op een persconferentie met een grijns had gezegd dat hij werkt aan ‘een soepele machts-overdracht naar een tweede termijn voor de regering-Trump’, werd dat door sommigen eerst nog afgedaan als een (slechte) grap. Maar in een interview op Fox News later die dag zei Pompeo dat hij de winst van Biden niet erkende. ‘We zullen zien wat de kiezers hebben besloten, als alle stemmen zijn uitgebracht’, zei hij, hoewel alle stemmen allang waren uitgebracht. En even later: ‘Ik ben trots op wat we de afgelopen vier jaar als team hebben gepresteerd. Ik hoop dat we de tijd krijgen om daarmee door te gaan.’

‘Helemaal niet verslagen'

Ook de Republikeinse senator Roy Blunt, die zondag nog liet weten dat het ‘onwaarschijnlijk’ is dat het aanvechten van de verkiezingen de uitslag zal veranderen, zei dinsdag ineens dat ‘Trump misschien helemaal niet door Biden verslagen is’.

Toen de Republikeinse senator Ron Johnson gevraagd werd of hij Biden al heeft gefeliciteerd, zei hij: ‘Nee. Niets om hem mee te feliciteren.’ Johnson noemde de vreedzame overdracht van de macht vijf jaar geleden, toen hij een wet door de Senaat leidde die dat proces zou verbeteren, ‘een van de hoogtepunten van onze democratie’.

De vraag is wat de Republikeinen met al dat gesputter opschieten. De tot dusver aangespannen rechtszaken hebben nergens toe geleid: de vermeende fraudegevallen smelten voor de ogen van de rechters als sneeuw voor de zon. Ook zijn de aantallen te klein om de uitslag te doen kantelen.

Maar er is een route naar een machtsgreep, die gebaseerd is op twijfel aan het héle proces. In een maandag aangespannen rechtszaak in Pennsylvania beargumenteren de Republikeinen dat stemmen-per-post anders zijn behandeld dan stemmen-in-het-stemhokje. Rechtsongelijk-heid! Dus: hele verkiezing ongeldig.

Eindspel

Het eindspel, zoals dat al maanden wordt gevreesd, zou gaan om het Electoral College – het kiescollege dat op 14 december de president bepaalt – niet door de stemmen van de bevolking te laten aanwijzen, maar door de (Republikeinse) volks-vertegenwoordigers in een paar staten, zoals Pennsylvania.

Die zouden daartoe bevoegd zijn als de verkiezingen ‘hebben gefaald in het maken van een keuze’, aldus een clausule in de Amerikaanse wet. Volgens Harvard-hoogleraar Lawrence Lessig zou vermeende stembusfraude als vorm van falen kunnen worden geïnterpreteerd.

Pompeo wees dinsdag op ‘het zeer gedetailleerde proces’ dat ‘bepaalt hoe de kiesmannen stemmen’, toen hij betoogde dat nog niet duidelijk is wie de nieuwe president van de Verenigde Staten wordt. Dat is onzin: de uitslag van de verkiezingen is bekend, en die bepaalt hoe de kiesmannen stemmen. Het ‘zeer gedetailleerde proces’ treedt alleen in werking als je op een ándere manier je kiesmannen wilt kiezen.

In Pennsylvania en Wisconsin hebben lokale Republikeinse volksvertegenwoordigers al een onderzoek aangevraagd naar fraude in hun staat, en gesuggereerd dat de kiesmannen moeten worden vervangen.

Overigens is dat proces juridisch niet helder, en zou het waarschijnlijk bij het Hooggerechtshof belanden. De verhouding in het hoogste Amerikaanse hof is 6-3 in het voordeel van de conservatieven. Volgens andere scenario’s zou vice-president Mike Pence uiteindelijk de knoop van het presidentschap moeten doorhakken.

Mocht de route via het kiescollege niet lukken, dan is in elk geval de legitimiteit van Biden sterk ondergraven – op een manier die in de Verenigde Staten wordt vergeleken met de ‘birther’-theorie, de leugen dat Barack Obama niet in de VS zou zijn geboren en daarom geen president had mogen zijn. Zo’n 80 procent van de Republikeinen gelooft niet dat de uitslag van de verkiezingen rechtmatig is.

Vijf acties die een machtsgreep door Trump dichterbij brengen

President Donald Trump betwist de uitslag van de verkiezingen en beweert dat daarbij op grote schaal is gefraudeerd. Daarvoor is tot heden geen enkel bewijs geleverd.

Rechtse media als Fox en Breitbart verkondigen dat de verkiezingen zijn ‘gestolen’. Fox-kopstuk Sean Hannity zegt dat ‘overledenen’ hebben gestemd, anderen organiseren een protestmars voor Trump (#stopthesteal).

Minister van Justitie William Barr geeft toestemming voor onderzoek naar kiesfraude, hoewel er nog steeds geen bewijs is. Uit protest stapt de ambtenaar die is belast met het toezicht op mogelijke fraude op.

Minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo dreigt met juridische stappen als Joe Biden met buitenlandse leiders praat. Republikeinen speculeren steeds openlijker over een tweede Trump-termijn.

Trump ontslaat zijn minister van Defensie Mark Esper, daarna stappen andere topambtenaren op. Op het ministerie was eerder veel verzet tegen de inzet van het leger tegen het eigen protesterende volk.

(VK)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234