null Beeld

De Roma: bijna op één dag verbouwd

De maquette van de Lange Wapper mag dan al roemloos in de Schelde zijn getuimeld na een volksraadpleging, elders in Antwerpen worden nog dagelijks bruggen gebouwd. Paul Schyvens blies de roemrijke volksschouwburg De Roma nieuw leven in.

Later deze week maakt De Roma z’n zoveelste doorstart, na alweer een huzarenstuk in de bouwsfeer: 85 jaar verloedering werd in amper drie maanden tijd rechtgetrokken. Schyvens praat er onverstoorbaar en gefocust over, aan een lange geïmproviseerde werktafel in de bar, terwijl elders drilboren en slijpschijven de pijngrens van het menselijke gehoor attaqueren, en bouwvakkers, schilders en vastberaden uit hun doppen kijkende vrijwilligers kriskras door elkaar rennen, taak nummer zoveel op het werklijstje achterna.

undefined

'In september 2014 zijn we met ons dossier naar het kabinet van minister Gatz getrokken. Die had, in tegenstelling tot zijn voorganger Schauvliege, wél voeling met dit huis.'

Paul Schyvens «Sinds de officiële opening van De Roma in 1928 was er aan de buitenkant geen knijt meer gedaan op het vlak van onderhoud: het cement van de muren was verzand, veel stenen waren gebarsten door de vorst, en er groeide klimop langs de gevel. Bovendien was het dak zo rot als wat, waren sommige muren sponzen en zat er betonrot in de toneeltoren. Door al die dingen aan te pakken, zou het gebouw in één klap goed geïsoleerd zijn – prima natuurlijk, maar als het hier volle bak is, loopt het vocht nu al van de muren. Als we de warmte nog meer binnenhouden, zou dat echt niet te doen zijn voor het publiek: een klimaatinstallatie is dus onmisbaar. Maar dat kost natuurlijk iets.

»Die korte verbouwperiode was pure noodzaak. Als we te lang dicht blijven, kunnen we geen concerten organiseren en blijven de tapkranen dicht. Omdat we ’t met zo weinig werkingsmiddelen van de overheid moeten zien te redden, is het cruciaal dat ze blijven vloeien: het is dat, of failliet gaan. We hebben het restauratiedossier drie jaar lang voorbereid, en in 2014 kregen we van Geert Bourgeois te horen dat we van start konden gaan. In september van dat jaar zijn we dan bij het kabinet van minister Gatz geld gaan vragen voor onze klimaatinstallatie. Zijn kabinetschef liep er meteen warm voor: hij noemde De Roma ‘belangrijk’, en voegde er zelfs aan toe dat we een stichtend voorbeeld voor de hele sector waren. Een serieus verschil met de vorige legislatuur, toen mevrouw Schauvliege zei: ‘U moet weten, meneer Schyvens, dat u niet de enige bent in Vlaanderen die mooie dingen verwezenlijkt.’ ‘Klopt,’ antwoordde ik, ‘maar ik doe het in Borgerhout, en daar is het extra lastig.’ (Haalt de schouders op) Gatz had gelukkig wél voeling met dit huis.

»Toen we uiteindelijk groen licht kregen, moest het snel gaan. Nu ja: door de openbare aanbestedingen konden we pas in mei de hoofdaannemer aanduiden. De motor van onze klimaatinstallatie dobbert vandaag op een boot tussen Zweden en de haven van Amsterdam; wanneer hij daar aankomt, worden de onderdelen op drie opleggers gezet, en op maandag arriveren ze om halfzeven op de Turnhoutsebaan. Dat wordt nog spannend, want alles moet klaar zijn tegen donderdagavond: dan brengen Dani Klein en Sal La Rocca een hommage aan Billie Holiday, en dat spel is helemaal uitverkocht. In het contract met de aannemer staat een clausule dat we voor elke dag dat we te laat zouden opengaan schadevergoeding ontvangen, maar daar ben ik niet in geïnteresseerd: er zit niks anders op dan die deadline halen.»

HUMO Zwengel je de werklust van de werklieden hier op dezelfde manier aan als die van de geroemde vrijwilligers van De Roma?

Schyvens (knikt) «Ik wil dat ze dit werk persoonlijk nemen, maar dan moet je dus wel bereid zijn om er zelf veel energie in te stoppen. Ik arriveer elke morgen om zeven uur met zakken fruit en koffiekoeken, en ik zet de eerste pot koffie. En ik zorg voor goeie randvoorwaarden: ik wil niet dat ze hun behoefte op zo’n stinkend werftoilet moeten doen; ’s middags eten we met zijn allen aan een lange tafel, soms met veertig man tegelijk; de werf wordt tussendoor ook gepoetst door onze vrijwilligers. Geloof me: zoiets hebben ze nog nooit meegemaakt. Over drie weken verkast één van de bouwfirma’s naar een werf in Mechelen, en ik heb ze opgestookt om foto’s te nemen van die tafel met fruit en koeken en koffie, en van onze gezellige lunchtafel: ‘Toon jullie nieuwe opdrachtgever maar eens hoe wij de dingen in Borgerhout aanpakken.’ (Lacht luid) Begrijp me niet verkeerd: ik doe dat niet omdat ik dan méér van ze gedaan hoop te krijgen, maar gewoon omdat ik vind dat het zo hoort. Het collectieve enthousiasme stimuleren: dat wil ik doen. Heb ik trouwens niet zelf uitgevonden, ik heb het gelezen in ‘De wereld van gisteren’ van Stefan Zweig

HUMO Bouwen en verbouwen, dat is toch vooral: beginnen met goeie bedoelingen en strakke plannen, en eindigen met scheldtirades en betwiste facturen.

Schyvens «O, maar hier is ook al wat over en weer geroepen, hoor. En in het begin was het zoeken hoe we met elkaar moesten omgaan. Ik had de indruk dat de aannemer dacht dat wij culturo’s waren waar je makkelijk overheen walst.»

HUMO Niet dan?

Schyvens «Ik ben een culturele ondernemer, een zakenman die toevallig ontzettend van kunst houdt. En die zetten ze dus niet zo gauw in de zak. Ook al omdat ik goed omringd ben.

»Weet je wat ook helpt? Dat ik allergisch ben voor e-mails: als je iets te zeggen hebt, dan bel je, of je gaat rond de tafel zitten om het uit te praten. Ik zie al dat e-mailverkeer tussen de bouwfirma’s en de architecten passeren en denk: ‘Wat een tijdverspilling.’ (Plechtig) E-mail is het instrument van de lafaard, en ik probeer het zo weinig mogelijk te gebruiken – ik heb trouwens geen computer, ook niet op het werk.»


Oudbakken wereldvisie

HUMO Deze verbouwing is een huzarenstuk, maar valt het te vergelijken met de doorstart van De Roma in 2002?

Schyvens «O nee, dat was achteraf gezien een pak gekker. Vooral omdat ik in die jaren nog zo naïef was om te denken dat ik in Borgerhout makkelijk iets in beweging zou kunnen krijgen. 2002, dat was het jaar van de fameuze rellen op de Turnhoutsebaan; 34 procent van de Antwerpse kiezers stemde op het toenmalige Vlaams Blok, en in Borgerhout woonde een grote allochtone gemeenschap zij aan zij met de spreekwoordelijke verzuurde Antwerpenaar. Ik zag meteen het potentieel van die verloederde zaal, en ik kon een pak mensen meesleuren in mijn enthousiasme. Maar tot mijn grote frustratie zag de stad er helemaal niks in. Wat dat betreft, is er nog niet veel veranderd: de overheden in dit land hinken nog altijd vreselijk achterop. Ze moeten éérst tientallen signalen krijgen van geëngageerde burgers voor ze in actie schieten. (Op dreef) Kijk maar naar Ringland, een project dat de mobiliteit in en rond Antwerpen radicaal probeert heruit te vinden. En wat doet de overheid? Folders bussen over de Oosterweelverbinding, met tekeningen waarop niet één auto of vrachtwagen te zien is! En de stad volhangen met plakkaten die fietsers en voetgangers vermanend toespreken, zo van: ‘Niet door het rode licht rijden, hoor’ en ‘Fietser, pas je wel een beetje op?’ Vermoeiend, hoor.

»Om maar te zeggen: in 2003 geloofde de stad totaal niet in ons, en die hele periode tot en met 2006 – het einde van de eerste renovatiewerken – beschouw ik als een hoofdstuk met veel zwarte bladzijden. Ik zag een paar jaar geleden de beelden terug die ‘Het journaal’ en ATV hier zijn komen draaien over de restauratiewerken, en ik was daar echt mottig van: ik sliep slecht en ik nam zelfs pillen. Maar goed: zij die daar mee verantwoordelijk voor waren, hebben zich wél publiekelijk verontschuldigd.»

undefined

'Ik mag dan wel ruzie gemaakt hebben met Eric Antonis, zijn doodsprentje staat nog altijd op mijn schouw'

HUMO Met ‘zij’ doel je op wijlen Eric Antonis, toch?

Schyvens (knikt) «Ik heb, zeker in die beginperiode, eindeloos ruzie gemaakt met Eric, die toen schepen van Cultuur was. Ik was oprecht ontgoocheld omdat hij niet zag wat ik en vele anderen in De Roma zagen, zeker omdat hij zo’n bevlogen iemand was. Als hij ergens zijn schouders onder zette, dan kon je er donder op zeggen dat het in kannen en kruiken was. Maar goed: dat hij in het openbaar heeft gezegd dat het de grootste vergissing uit zijn carrière was dat hij De Roma verkeerd had ingeschat, heeft veel goedgemaakt. We gingen de laatste jaren vaak koffie drinken, en hij deed telkens suggesties om de dingen nog beter aan te pakken. (Stilte) Ik mag dan al veel ruzie met ’m gemaakt hebben, zijn doodsprentje staat nog altijd op mijn schouw. Ik mis Eric oprecht, en ik ben zeker niet de enige: in deze barre tijden moet je kunnen terugvallen op mensen van zijn kaliber. Eén ding waarover we ’t altijd eens waren, was dat kunst inderdaad de wereld kan veranderen – móét veranderen zelfs. Eén van mijn medewerksters is op dit eigenste moment aanwezig op een vergadering in het districtshuis van Borgerhout, om te kijken hoe wij ons steentje kunnen bijdragen aan de vluchtelingenkwestie. We moeten veel meer doen dan zorgen dat er fantastische dingen op het podium gebeuren.»

undefined

'Alle grote maatschappelijke veranderingen zijn vanuit de basis gegroeid, of dacht je dat politici het vrouwenstemrecht en de betaalde vakantie uitgevonden hebben?'

HUMO De Borgerhoutse afdeling van de N-VA was eerder dit jaar anders formeel in haar huis-aan-huisblad: ‘De Roma kan zich best eens bezinnen of een door een volledige gemeenschap en stad ruim gesubsidieerd ‘cultureel centrum’ zich niet wat neutraler kan opstellen. Niet alleen ‘het Stad’ is van iedereen, ook de subsidies die zij ontvangen komen van iedereen.’

Schyvens «Burgers mogen van de overheid om de vier of vijf jaar hun stem uitbrengen, maar in de tussentijd moeten ze braaf hun bakkes houden; blijkbaar zweert ook de lokale N-VA-afdeling bij die oudbakken wereldvisie. Misschien moet ik hun geheugen even opfrissen: in de gouden jaren 60 en 70, toen alles natuurlijk véél beter was, waren de mensen een pak opstandiger dan nu. Bovendien heb ik de tijd nog meegemaakt waarin iedereen vond dat de Vlaming maar eens wat mondiger moest worden. Wel, nu we eindelijk op een punt zijn gekomen waarop hij bijna zo mondig is als de gemiddelde Nederlander – die blijft natuurlijk onovertroffen assertief – is het wéér niet goed. Maar voor wie het nog niet doorhad: we leven in de 21ste eeuw, en veel mensen hebben een andere kijk op democratie dan ‘om de vijf jaar in het stemhok van je laten horen’. Democratie impliceert dat je als overheid kunt omgaan met mondige burgers die jouw beleid evalueren en je zelfs stimuleren om het aan te passen aan de snel veranderende maatschappij. Trouwens: alle grote maatschappelijke veranderingen zijn vanuit de basis gegroeid, of dacht je dat politici het vrouwenstemrecht en de betaalde vakantie uitgevonden hebben?

»(Op dreef) Democratie impliceert ook dat iedereen zijn mond mag opentrekken: als de overheid morgen eist dat wie haar geld ontvangt ook zwijgplicht krijgt, dan wil ik dat debat met plezier voeren. Want volgens mij krijgt de bedrijfswereld óók bakken subsidies, en hun vertegenwoordigers spuien ook voortdurend meningen en suggesties in de kranten en journaals. En dan zwijg ik nog over de riante overheidsdotaties die de partijen zélf ontvangen (lacht). Maar wij in de kunstensector zouden onze mond maar moeten houden? Geen sprake van. En laat ons wel wezen: af en toe permitteer ik me eens een ongezouten mening, maar daar blijft het dan ook bij. Ik heb me neergelegd bij het feit dat de Antwerpenaar dit bestuur zélf heeft gekozen, en dat we ’t met hen zullen moeten doen. Maar het is wél doodnormaal dat zij die níét in hun model geloven, daar hun mening over ventileren, zeker als ze tegelijk de handen uit de mouwen blijven steken. Ik maak me sterk dat die middelpuntvliedende kracht die wij hier opwekken, de stad toch een tikje vrolijker maakt.»

'Ik loop overdag en 's avonds hier in Borgerhout rond en praat met de mensen die dit huis bezoeken: ik ondervind elke dag aan den lijve welke impact De Roma heeft op de wijk en de mensen die er wonen.'

undefined


HUMO Dat vond ook de jury van de Humanitasprijs van de provincie Antwerpen, die onder anderen de burgemeester-roerganger De Wever zelve in z’n rangen telde: je kreeg ’m omdat je op bijzondere wijze bijgedragen hebt ‘tot de welvaart en het welzijn’ van diezelfde provincie.

Schyvens «Daar was ik oprecht blij mee. Sommige N-VA’ers laten wel degelijk voelen dat ze mijn engagement voor De Roma wel kunnen pruimen – zo kom ik prima overeen met Luk Lemmens, de gedeputeerde voor cultuur. We zijn het over een paar dingen behoorlijk oneens, maar ’t is iemand met wie je een gesprek op niveau kunt voeren.»


Geen lamzak

HUMO Twee jaar geleden stak Guy Cassiers, artistiek leider van Het Toneelhuis, de hand uit naar het kersverse Antwerpse stadsbestuur: om de kritiek te pareren dat de cultuursector een soort zwart gat was waarin de gemeenschap volop subsidies stortte, pleitte hij voor een soort kunsteffectenrapport dat de maatschappelijke impact van kunst en cultuur in kaart zou brengen. Jij antwoordde dat je de burgers van de stad wilde overtuigen, niet haar politici.

Schyvens «Ik lees aandachtig de verslagen van het Antwerps Kunstenoverleg, zoals de debatclub rond Het Toneelhuis zich noemt, maar ik heb in dat parlement niks te zoeken. Ik loop hier overdag en ’s avonds rond en praat met de mensen die dit huis bezoeken, en dat volstaat: ik ondervind elke dag aan den lijve welke impact De Roma heeft op de wijk en de mensen die er wonen. Voor de rest heb ik geen tijd. Om van goesting maar te zwijgen (lacht). Ik stond vorige week de hele dag op de Cultuurmarkt, en daar heb ik genoeg signalen opgevangen om te weten dat we in de goeie richting roeien. Duizend kleine gesprekken en indrukken: zo moet je ’t volgens mij doen.

»Jammer dat ik het zo druk had op de Cultuurmarkt, ik heb niet eens tijd gehad om zelf wat rond te lopen en een praatje te maken met de andere directeurs van de cultuurhuizen – ik ga er voor het gemak even van uit dat zij ook aanwezig waren.»

'Ik ben geen culturo, maar een culturele ondernemer, een zaken­man die toevallig ontzettend van kunst houdt. En die zetten ze niet zo gauw in de zak.'

undefined


HUMO Even inzoomen op jullie kamerbrede programma van de komende maanden: Don McLean, Allen Toussaint en Rickie Lee Jones staan broederlijk naast dEUS, Tourist Lemc en Illuminine. In hoeverre heb je daar zelf de hand in?

Schyvens «Nauwelijks. Af en toe doe ik eens een suggestie, en desgewenst geef ik mijn bescheiden mening. Ik zorg mee voor een gezond evenwicht in de programmatie. Zo sta ik erop dat Will Tura elk jaar komt optreden: we willen méér zijn dan een pop- en rockzaal. Dat gezegd zijnde, ik hoef daarvoor niet aan de kop van onze programmator Toon Van Deuren te zeuren, hij voelt dat zelf uitstekend aan.»

HUMO Je wordt volgend jaar 65. Mag ik aannemen dat je al eens geïnformeerd hebt naar je pensioenvoorwaarden?

Schyvens «Tuurlijk, maar ik weet ook al dat ik zal blijven werken. Ik heb mijn hele leven als bediende gewerkt, en ook veel gedopt – of liever: met vrijstelling van stempelcontrole gewerkt, ik ben geen lamzak. Ik heb dus een pensioentje, en dat wil ik graag innen. Maar ik zou niet weten wat ik met mijn leven moest aanvangen als ik plots zou stoppen. Gaan fietsen in de Kempen, wat boeken lezen en tussendoor een museum bezoeken? Daar ben ik te rusteloos voor.»

HUMO Je zei weleens dat je hier nooit naar andermans pijpen zou kunnen dansen.

Schyvens (grijnst) «Karakterieel ben ik iemand die graag de lakens uitdeelt, en dat zal inderdaad nooit veranderen. Vandaar dat ik van plan ben om mijn opvolger – nog geen idee wie het wordt – klaar te stomen tijdens een werkbare overgangsperiode.»

HUMO Hoelang had je daarvoor in gedachten?

Schyvens «Drie jaar lijkt me schappelijk. En dan ben ik zelf nog altijd jong, nietwaar? Serieus: De Roma is geen normaal cultuurbedrijf, maar een ontzettend onduidelijke organisatie met veel gevoeligheden. Want laat ons wel wezen, en vergeef me als ik een tikje pretentieus klink: deze boîte draait voor een groot stuk op de dynamiek die ik zelf creëer, en het kan niet de bedoeling zijn dat alles hier radicaal verandert als ik van de ene op de andere dag de deur achter me dichttrek. Stel je voor dat het hier ineens een cultureel centrum wordt, hoe érg zou dat zijn? (lacht)»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234