Bernie SandersBeeld Photo News

verenigde statenvoorverkiezingen

De Russen hacken weer het gezond verstand van de VS

Opnieuw maakt de VS zich zorgen over Russische bemoeienis met de presidents-verkiezingen. Maar vaak spelen Amerikanen zelf het Kremlin in de kaart, waarschuwen experts.

Het leek een déjà vu, deze week: de Amerikaanse inlichtingendiensten waarschuwden het Congres dat het Kremlin zich in de verkiezingscampagne probeert te mengen. Drie jaar lang was Washington in de greep van woede over en onderzoeken naar Russische inmenging in de presidentsverkiezingen van 2016, dan wel pogingen die te negeren. Toen probeerden Russen Donald Trump een handje te helpen en werkten ze zijn tegenstander Hillary Clinton tegen met behulp van onder meer hackers en Russen die zich op sociale media voordeden als Amerikanen.

Met die online informatie-oorlog is Rusland sindsdien gewoon doorgegaan. Dat betekent dat ze anno 2020 opnieuw proberen de uitslag van de presidentsverkiezingen te beïnvloeden, hoorden leden van het Huis van Afgevaardigden in een briefing. De boodschap van directeur verkiezingsveiligheid van alle zeventien inlichtingendiensten Shelby Pierson, volgens berichten in Amerikaanse media: Russen proberen met heimelijke campagnes op sociale media opnieuw Trump te helpen.

En ook in de Democratische voorverkiezingen willen ze gewicht in de schaal leggen, onthulde The Washington Post. Een maand geleden is Bernie Sanders gewaarschuwd dat Rusland hem opnieuw een zetje in de rug wil geven. In 2016 verkozen Kremlin-hackers en -misleiders hem ook al boven zijn toenmalige tegenstander Hillary Clinton.

Hoe zeker dat allemaal is, is inmiddels in twijfel getrokken: andere inlichtingenmensen spraken de ogenschijnlijke stelligheid van Pierson tegen. Ze had niet bedoeld, kwam later naar buiten, dat er op dit moment informatie is over actieve Russische inmenging om Trump herkozen te krijgen. Er bleek verwarring over een klein, maar belangrijk nuanceverschil. De inlichtingendiensten zijn ervan overtuigd dat Rusland zich met de verkiezingen bemoeit en dat Moskou een voorkeur heeft voor Trump. Maar die twee dingen zijn op dit moment niet per se aan elkaar gelinkt.

Het leidde vooral tot vingerwijzen onderling. Trump verving prompt de baas van de inlichtingendiensten, Joseph Maguire - naar eigen zeggen omdat dit al gepland was. Maar uit het Witte Huis komen geluiden over een presidentiële woede-uitbarsting, na de briefing waarin Congresleden werden gewezen op Russische beïnvloeding en Trumps favorietenstatus. Vervangend inlichtingenbaas Richard Grennell, nu nog ambassadeur in Duitsland, heeft geen enkele ervaring in de inlichtingenwereld, maar is wél uiterst loyaal aan de president.

Bernie Sanders reageerde stevig. ‘Maakt me niks uit wie Poetin als president wil zien. Mijn boodschap aan hem is duidelijk: hou je buiten Amerikaanse verkiezingen.’ Maar Trump beschuldigde de Democratische politicus Adam Schiff, die bij de briefing was, ervan dat hij informatie ‘gelekt’ of ‘verzonnen’ zou hebben. Hij noemde de berichten een ‘hoax’, zowel op Twitter als tijdens een rally in Las Vegas.

Beeld AFP

Verdeeldheid

Experts waarschuwen dat de kandidaten met zulke verdachtmakingen de Russen in de kaart spelen. Poetins prioriteit is niet om een president in het Witte Huis te krijgen die hem gunstig gezind is - hij wil vooral chaos en verdeeldheid creëren, en twijfel zaaien over de geloofwaardigheid van de Amerikaanse democratie.

En sommige Amerikanen doen daar gretig aan mee. Trumps belangrijke adviseur nationale veiligheid, Robert O’Brien, sprak bijvoorbeeld tegen dat Rusland specifiek Trump probeert te helpen. Maar hij wakkerde vervolgens wel handig zorgen aan over Russische steun aan een uitdager van de president, Bernie Sanders. ‘Er zijn berichten dat ze Bernie Sanders als president willen. Dat is geen verrassing, hij ging op huwelijksreis in Moskou’, zo wees hij fijntjes op een reis die Sanders in de jaren 80 naar de Sovjet-Unie maakte.

De campagne van collega-Democraat Mike Bloomberg verstuurde een tweet waarin Sanders wordt afgeschilderd als logische Russische favoriet, omdat hij een ‘socialist’ is. In een tweede tweet deed team Bloomberg zelfs een poging zijn slogan ‘feel the Bern’ in het Russisch te vertalen. Sanders zelf suggereerde in een debat dat aanhangers die zich online misdragen misschien geen echte aanhangers, maar Russische trollen zijn.

‘Enorm gevaarlijk’, zegt Jessica Brandt, onderzoeksleider van de Amerikaans-Europese Alliance for Securing Democracy. ‘Dat het beeld ontstaat dat ze invloed hebben gehad, is genoeg om effect te hebben.’ Oftewel: de Russen hoeven niet meer te manipuleren als kandidaten zélf de indruk gaan wekken dat Moskou achter politieke ontwikkelingen zit. ‘Dat we ons meer bewust zijn van hun pogingen ons te beïnvloeden, is een tweesnijdend zwaard: het maakt ons er beter tegen bestand, maar tegelijk kunnen ze nu ook angsten over verkiezingsmanipulatie als wapen gebruiken.’

De sterke polarisatie in de VS maakt het land kwetsbaar voor manipulatie, zegt Brandt. Kiezers vertrouwen elkaar en hun instituties niet. Valse informatie die inspeelt op dat wantrouwen, kan zich daardoor makkelijker verspreiden. De diepe kloof tussen Republikeinen en Democraten voorkomt ook dat doortastend wordt opgetreden tegen manipulatiecampagnes. Bovendien kunnen Russische accounts en staatsmedia simpelweg de vijandige verhalen van eigen Amerikaanse makelij herhalen en versterken.

Sinds Poetin zijn bemoeienis startte, is de VS precies zoals hij beoogde verlamd door onderling geruzie, observeert Clint Watts, die Russische inmenging in de Amerikaanse democratie onderzoekt. Hij schreef er een analyse over voor het Foreign Policy Research Institute in Philadelphia. ‘Het Kremlin heeft zijn desinformatie als een bosbrand verspreid zien worden onder Trumplievend publiek en het blijft onvermoede winst behalen nu we elkaar de hersens inslaan om Russische inmenging op weg naar de verkiezingen van 2020.’

Ruzie en chaos stimuleren - dat is ook waarom Russische online campagnes proberen Trump én Sanders te helpen. Allebei zijn ze onruststokers in de gevestigde orde van hun partij, en hebben ze aanhangers die bekendstaan om hun fanatisme. Een strijd tussen die twee garandeert tumult en een verscheurde Amerikaanse samenleving.

Daarbij komt dat Trump en Sanders beiden sceptisch staan tegenover agressief buitenlandbeleid - iets waar Rusland van kan profiteren nu het zijn rol in de wereld probeert te vergroten. Trump heeft als president bijvoorbeeld de Navo flink aangevallen en de Russen in het Midden-Oosten alle ruimte gegeven. Sanders stond relatief positief tegenover de Sovjet-Unie in de Koude Oorlog, en wordt bovendien gezien als zwakke tegenstander voor Trump.

Renée DiResta, die het onderzoek van het Stanford Internet Observatorium leidt, waarschuwt ook voor paranoia. Ze ziet dat een vertekend beeld is ontstaan van de omvang van desinformatie vanuit vijandige staten tegenover binnenlandse activiteiten op internet. ‘Echte mensen worden er nu van beschuldigd dat ze Russische trollen zijn als iemand het niet met hen eens is’, constateert ze. Tegelijk kunnen die echte gebruikers onbewust trollen helpen. ‘Het grootste deel van de desinformatie die trending wordt, komt van echte gebruikers. Velen van hen zijn zich er niet van bewust hoeveel impact hun speculaties over complotten kunnen hebben.’

Enorm moeilijk

Het is al een enorm moeilijke opgave om vijandige desinformatie tegen te gaan, met een president die niet erkent dat Rusland zulke operaties uitvoert en soms zelf misleidt en complottheorieën verspreidt. Bovendien hebben de Russen hun strategieën aangepast nu de VS alert is op vijandige online activiteiten, stellen Amerikaanse veiligheidsdiensten. Ze dringen bijvoorbeeld Iraanse cybereenheden binnen, zodat ze kunnen doen alsof hun werk uit Iran komt. Ze werken meer met servers in de VS, omdat de meeste inlichtingendiensten die niet mogen monitoren.

En als échte Amerikanen hun misleidende informatie verspreiden, kan een veiligheidsdienst daar ook moeilijk tegen optreden. Chris Krebs, de baas van cyberveiligheidsagentschap CISA van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid, zei al dat hij Amerikanen beter wil leren begrijpen waar hun informatie vandaan komt. Hij schetste vorig jaar waar zijn dienst zich mee bezighoudt: ‘Hoe leg je uit: dit is hoe je gemanipuleerd wordt? Dit is hoe ze je brein hacken?’ CISA waarshuwt mensen ook via folders: ‘Trollen proberen mensen boos te maken. Als het erop lijkt dat een account alleen maar is bedoeld om spanningen te vergroten, denk er dan over na of het de moeite waard is om daarin mee te gaan.’

© AD

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234